Тхыдэ

Мысыр усыгъэм и неоклассик аль-Баруди Мыхьмуд (Наурзокъуэ)

(ПэщIэдзэр №68, 69-хэм итщ).

Хэти хуэмыдэу, абы щхьэжэ щыхъуат революцэр къазэремыхъулlap. А Iуэхугъуэм теухуауэ усэ куэд абы щитхащ Цейлоным. ЯгъэтIысауэ хыхъуанэм здэщыIэми усакIуэм и фIэщ хъурт и хэкур хуит зэрыхъужынури, дунеифI къызэрыунэхунури. Революционер нэсти, а псомкIи игурэ и щхьэрэ зэтелът икIи дзыхэртэкъым. А псори щыболъагъу а лъэхъэнэм Баруди итхахэм. Сыт хуэдиз фIэщхъуныгъэ яхэлъ мы сатырхэм:

Мысыр усыгъэм и неоклассик аль-Баруди Мыхьмуд (Наурзокъуэ)

1878 гъэм банкирхэм къытракъузэри, хедив Исмэхьил къызэрегъэпэщ Мысырым и мылъкур зыхуэдэр къэзыпщытэну комиссэ. Комиссэм нэмыукIытагъэ хэлъу Исмэхьилрэ абы и министрхэмрэ игъэкъуаншэрт, я суд ищIэми ярейуэ, иужькIэ яхуегъэув я къулыкъухэм текIыну, мохэри комиссэм йодаIуэ.

Адыгэ мамлюкхэр

Беркъукъуэ Мысырымрэ Сириемрэ я сулътIан тахътэр тIэу иубыдат: 1382 - 1389 икIи 1390 - 1399 гъэхэм. Тыркумэнхэу Диярбакыррэ Къарэмамидхэмрэ я дэIэпыкъуныгъэхэр къигъэсэбэпурэ, уэсмэнхэм щезэуам, абы и гъунапкъэхэр зыкъомкIэ егъэбыдэ.
Беркъукъуэ и мавзолейр абы и къуэ ан-Насир Фэрэдж еухуэ, и адэм иужькIэ ар илъэс 13-кIэ сулътIанащ. 1405 гъэм ар зэрехъуэкI аль-Мэнсур Издин Абдул-Хьэзиз, ауэ мазэ бжыгъэ нэхъ димыгъэкIыу Фэрэдж тепщэгъуэр еубыдыж. 1411 гъэм дунейм япэ дыдэу Фэрэдж пщылIыпIэ цIыхухэр ирамыгъэтыну хабзэ къыдегъэкI.

Адыгэ мамлюкхэр

Абыхэм ятеухуауэ къыдэкIащ икIи къыдокI тхыгъэшхуэхэр, романхэр, повестхэр. Курыт лIэщIыгъуэм щыIа мамлюкхэм я къэралыгъуэм и лъэщагъым, и ехъулIэныгъэ инхэм тетхыхькIэрэ, КъуэкIыпIэм и щIэныгъэлI цIэрыIуэхэр, къэхутакIуэхэр, тхыдэм елэжьхэр, географхэр мызэ-мытIэу къытеувыIахэщ икIи къытоувыIэ Мысырымрэ (Египет) Сириемрэ мамлюкхэм щаIэщIэлъам экономикэ псэуныгъэм, щэнхабзэм, гъуазджэм я лъэныкъуэкIэ абыхэм зыужьыныгъэ ин ягъуэтауэ зэрыщытам.
Хэт-тIэ а мамлюкхэр? Ахэр къэрал жыжьэм дауэ къыщыхутат? Сыту щыта ахэр икIи илъэс 737-рэ лъандэрэ абыхэм я нэIэ щхьэ трагъэт?

СулътIан Къанщауэ Гъур и «Къащидэ лъапIэхэр»

Илюшинэ  Миланэ  (Санкт-Петербург)  тхыдэ  щIэныгъэхэм  я  кандидат,  доцент

Иужьрейм ипэ къихуэу мамлюк сулътIану тета Аль-Гъуурий Къанщауэ (1501 - 1516) и усэ тхылъ Iэрытх щIэлъщ Дание пащтыхьыгъуэм и тхылъ хъумапIэу ­Копенгаген дэтым.

Адыгэ (къэбэрдей) дзэпщхэр

ХVII лIэщIыгъуэм икухэм щыщIэдзауэ ХьэтIохъущокъуэхэ нэхъ цIэрыIуэрэ фIэлIыкI нэхъ зиIэрэ Къэбэрдейм исакъым.

Адыгэ (къэбэрдей) дзэпщхэр

Курыт лIэщIыгъуэхэм къыщыщIэдзауэ дуней псом цIэрыIуэ щыхъуауэ щытащ адыгэхэм я шуудзэр. Урыс офицер Торнау Фёдор (лъэпкъкIэ нэмыцэщ) 1864 гъэм итхыгъащ: «Венгрхэм я шуудзэм пэхъун щымыIэущ иджыри къэс зэралъытэр, адыгэ шуудзэр абы куэдкIэ йофIэкI. Зы шэрджэс шур кърым хъаным и дзэм - шу тIощIым - ятокIуэ» («Кавказ офицерым и гукъэкIыжхэр»). Адыгэ шуудзэм хузэфIэкIыр зи нэгу щIэкIа дзэпщ гуэрым итхыгъащ: «Адыгэ шур бийм ебгъэрыкIуамэ, аслъэныр Iэщ хъушэм хэлъэда хуэдэщ».

Из осетинского фольклора

 

ПЕСНЯ   О  ХАМИЦЕ  ХАМИЦАЕВЕ
 
Умер, говорят, от  прежних ран
Или от иной какой-то хвори
Старый Тасолтанов Тасолтан
В  Малой  Кабарде, родне на горе.

Было  у   алдара ,  говорят,
Семь  сынов  и  дочка Фатимат.
Говорят, он, старый, на прощанье
Сыновьям  оставил  завещанье.

Говорят, сказал он: «Коль умру,
Рода нашего не обесславьте,
И свою красавицу сестру
Братскою заботой не оставьте!»

НапIэдэхьеигъуэ


Къуэныкъуей Назир

Жырым хуэдэ

Къардэн Къэбард Лэкъумэн и къуэм и гъащIэр ещхьт вагъуэижым - махуэ 257-кIэщ ар Хэку зауэшхуэм зэрыхэтар. Дэф­тэрхэм яхъумащ абы сыхьэтихым къриубыдэу и танкымкIэ нэмыцэ фашисту 50-м щIигъу зэриукIар, топу 5 зэрикъутар, къуентхъыу танки 7, топ 13, автомашинэ 78-рэ дыдейхэм къаIэрыхьэным ар зэрыхэлIыфIыхьар...

Страницы

Подписка на RSS - Тхыдэ