Тхыдэ

Адыгэ (къэбэрдей) дзэпщхэр

Курыт лIэщIыгъуэхэм къыщыщIэдзауэ дуней псом цIэрыIуэ щыхъуауэ щытащ адыгэхэм я шуудзэр. Урыс офицер Торнау Фёдор (лъэпкъ-кIэ нэмыцэщ) 1864 гъэм итхыгъащ: «Венгрхэм я шуудзэм пэхъун щымыIэущ иджыри къэс зэралъытэр, адыгэ шуудзэр абы куэдкIэ йофIэкI.

Симпсон Уильям адыгэхэм сурэт ятрещIыкI

Кавказым лъэпкъ зэщымыщхэм къахэкIа цIыху Iущ, зэчиифIэ куэд щыхьэщIащ. Апхуэдэ цIыху гъуэзэджэт, зэчиифIэт Симпсон Уильям - тхакIуэр, сурэтыщI Iэзэр, Инджылыз къэралым и лIыкIуэу 1853 - 1856 гъэхэм КъухьэпIэ Кавказым щыIа, зи тхыгъэ гъэщIэгъуэнхэр, сурэт зэхуэмыдэхэр щIы­пIэм щыпсэу лIакъуэхэм тезыухуар.

Щэхур нахуэ къохъу

1836 ГЪЭМ жэпуэгъуэ мазэм Лондон щежьэри, Шэрджэсым кIуащ «Вик­сен» кхъухьыр, шыгъу ишэри.

Кхъухьыр зейр зиус­хьэн Бёлл Джорджщ. Ар щэкIуэгъуэ мазэм и 25-м урысхэм Суджыкъу къалэ щаубыдащ, шэрджэсхэм шыгъу къахуи­шэну хуимытауэ жаIэри.

Кавказ зауэр еух, е 1864 гъэм накъыгъэм и 21-м

1864 гъэм накъыгъэм и 21-м дунейр уфауэ, кIагъэпшагъэу, къепсэпсауэу нэху щащ. ­Къуэбыдэ (Мзымтащхьэ, убых­хэм я лъахэм) щиувыкIа дзэм я гуфIэгъуэт: Кавказ зауэр иухат, абы и саулыкъукIэ Къуэбыдэ нобэ ­парад ще­кIуэкIынут.

Узыхуимытыр дауэ птын?

«Сэлэтым  и  щIыхь» романым щыщ  пычыгъуэ

Хьэтхэмрэ адыгэхэмрэ

Хама къалэм и бэзэрыр мывэ сэрейкIэ къэщIыхьащ. Абы зы мы­вэ пхъэбгъу хэлъащ. Мывэ пхъэбгъум и щIыфэм тхыпхъэщIыпхъэ хьэлэмэтхэр телъти, арагъэнт ар хьэрыпхэм тхьэм и пащхьэм къи­кIауэ къыщIалъытэр. Зыми ищIэртэкъым ар къыздикIари тхыпхъэ­щIыпхъэ тезыдзари; хами трагъа­плъэртэкъым, езы хьэрыпхэм фIэ­кIа.

Къэбэрдей уэркъхэр Польшэм щозауэ

XVI лIэщIыгъуэм Польшэм къэбэрдей уэркъитху зэрыкIуэгъамрэ иужькIэ абыхэм я щхьэ кърикIуамрэ теухуа лэжьыгъэр зи IэдакъэщIэкIыр лыхь (поляк) тхыдэтх Грушницкий  Мартинщ. А тхыгъэр Иорданием щыпсэу ди хэ­куэгъу Жэмыхъуэ Амжэд зэридзэкIри, «Адыгэ псалъэм» тридзащ. Нобэ псалъэмакъым къыпещэ Германием къикIыжа, Мейкъуапэ щыпсэу еджагъэш­хуэ Едыдж Батырай.

Штраус Иоганн и «Шэрджэс маршыр»

Дуней псом щы­цIэрыIуэ щэнхабзэм и хъугъуэфIы­гъуэхэм «Адыгэ» фIэщыгъэр зыгуэркIэ епхауэ зэхэтхыху, абы щхьэусы­гъуэ хуэхъуам ды­щIэупщIэныр езыр-е­зыру пщэрылъ ­тхуо­хъу. Апхуэдэ зы щап­хъэщ адыгэ ма­къамэтх, ­УФ-м и къэрал саугъэтым и лау­реат Даур ­Аслъэн и фIыгъэкIэ хэIущIыIу хъуа, Австрием щыщ композитор цIэрыIуэ Штраус Иоганн ­(къуэм) и Iэдакъэ къы­щIэкIа «Шэрджэс маршыр».

Балакирев Милийи «Ислъэмейр»

Балакирев Милий (1837 - 1910) «Гуп лъэщ» («Могучая кучка») жыхуаIэ композитор зыбжанэм ящыщт, уеблэмэ я къызэгъэпэщакIуэу къэп­лъытэ хъуну. Адыгэ пшыналъэхэм зыкIи емыщхь абы и композитор лэжьыгъэхэр ди дежкIэ гъэщIэ­гъуэн зыщIыр абы «Ис­лъэмей» зыфIища и ма­къамэращ.

Шаляпиныр Залымхъан зэрыхуэзар

Ди газетым нэхъ пасэу ­тетыгъащ шэшэн абрэдж Кушмэзокъуэ Залымхъан теухуа хъыбар убгъуа. Кавказ цIыхубэм игъэфIа щIалэ хахуэм и цIэр нобэ дигу къэдгъэкIыжыну щхьэусыгъуэ къыдет Урысейм щы­цIэрыIуэ оперэ уэрэ­джы­IакIуэ Шаляпин Фёдор къызэралъхурэ илъэси 145-рэ зэрырикъум.

Страницы

Подписка на RSS - Тхыдэ