Адыгэ дамыгъэхэм къахохъуэ

Адыгагъэм и нэщэнэ нэ­хъыщхьэхэм ящыщщ, къыд­дэгъуэгурыкIуэ хабзэхэр зехьэным, абы и щап­хъэу ущытыным я мызакъуэу, лъэпкъым зыгуэр хуэпщIэфыныр, и пщэдейм гууз-лыуз хууиIэу уте­лэжьэныр. Апхуэдэ щIалэ ахъырзэманщ Къэбэрдей-Балъкъэрым и Коллекционерхэм я зэгухьэныгъэм хэт Тхьэкъуахъуэ Iэуес.

IЭУЕС АДЫГЭ дамыгъэ­хэр зытет пасэрей хьэп­шып­хэр зэхуихьэсын щIи­дзати, дихьэхри, езыми лъэпкъ бгъэхэIухэр иригъэщI ­хъуащ. Абы ­ищIауэ щыIэщ Адыгэхэм я щы­гъуэ-щIэж, Адыгэ тхыбзэм, Адыгэ ныпым, Адыгэхэм (шэрджэсхэм) я махуэхэм, ди лъэпкъым игъэлъапIэ нэ­гъуэщI Iуэхухэми я дамыгъэхэр зытет бгъэхэIу екIу куэд.
Езы Iэуес зэрыжиIэмкIэ, ар дамыгъэхэм япэу щыдихьэхар адыгэбзэкIи урысыбзэкIи тетхауэ «Къэбэрдейр Урысейм зэрыгухьэрэ илъэс 400 ирокъу» стIолыщхьэ медалыр щилъэгъуарщ. Абы хуабжьу гъэщIэгъуэн щыхъуат совет зэманым и лъэхъэнэм адыгэбзэм апхуэдэ пщIэ лъагэ зэригъуэтам. Арати, щIалэм адыгэбзэ зытет пасэрей да­мы­гъэхэр къилъыхъуэн щIи­дзащ. ГъэщIэгъуэнракъэ, абы лъандэрэ зыбжа­нэ фIэкIа игъуэтакъым. Ап­хуэ­дэщ япэ дунейпсо щIалэгъуалэ фестивалым и да­­мыгъэр, нэгъуэщIхэри. Абы­хэм Тхьэкъуахъуэм игу къагъэкIащ адыгэхэм я махуэ лъапIэхэм, дауэдапщэ щхьэхуэхэм я щIыхь дамыгъэхэр иригъэщIыну. Iэуес быдэу и фIэщ мэхъу зэман дэкIмэ, езым хуэдэу абыхэм щыгуфIыкIын, зыфIэгъэщIэгъуэнын зэрыщыIэнур.
Къэбэрдей уэрамыр илъэси 170-рэ щрикъум хуэгъэп­са дамыгъэращ япэу ири­гъэ­­щIар. Дамыгъэм «По­бе­да» кинотеатрым и су­­­­рэтырщ тригъэувар. Ки­но­театрыр мылэжьэжми, зи щIалэгъуэми нэхъыжьхэми фIыуэ яцIыху щIыпIэщ ар. Абы къыкIэлъыкIуащ Ады­гэхэм я щыгъуэ-щIэж махуэм и дамыгъэр, итIа­нэ лъэпкъым ди махуэ лъапIэхэр…
 Япэ адыгэ бгъэхэIур 2017 гъэм иригъэщIри, абы и ужькIэ къэувыIэ­жы­факъым ар. Тхьэ­къуахъуэм же­Iэ а Iуэхум къы­зэры­мы­­кIуэу зэры­зыIэпишар. Гъэ­щIэ­гъуэн­ракъэ, бгъэ­­хэIу лIэу­жьы­гъуэ гуэрхэр езы Iэуес ищIу зригъэсауэ, абыи хуэ­Iэ­рыхуэщ.
Шэч хэмылъу, щIалэм и хъуэпсапIэщ и IэрыкIхэр нэхъыбэм яIэрыхьэну, езым абыхэм хилъагъуэ мыхьэнэр адыгэ щIалэгъуалэми къа­гу­ригъэIуэну, и IэфIыр захри­гъэ­щIэну. Абы папщIэ, Ин­тернетым напэкIуэцI щхьэ­хуэ (nu­mizmat07) щищIауэ, абдеж и лэжьыгъэхэр щегъэлъагъуэ, щещэ.
Тхьэкъуахъуэр КъБР-м и Коллекционерхэм я зэгу­хьэ­­ныгъэм зэры­хыхьэрэ илъэситI фIэкIа мыхъуа­ми, пасэрей хьэпшыпу гъэ­тIы­лъыгъэ зыкъом иIэщ. Нэ­хъы­бэу абы зэхуихьэсыр ­Къ­э­­­бэрдей-Балъкъэрым теу­хуа фэеплъхэрщ. Совет зэманым къыдэкIа бгъэ­хэIухэм ящыщу 600-м нэс иIэщ. Коллекционерхэм бгъэ­­­хэIур къызыхэщIыкIа гъу­­щIыкIэкIэ, я плъыфэкIэ зэщ­хьэщагъэкIри, зэ­те­мы­хуэу зэхуахьэс. Къищы­нэ­мыщIауэ, Тхьэ­къуа­хъуэм къы­­­­зэрымыкIуэу фIэфIщ стIолыщхьэ медалхэри, ап­хуэдэу 30-м щIигъу иIэщ. Пощт карточкэхэр, маркэхэр зэ­ху­е­хьэс, абы теу­хуауэ тхылъ цIыкIуи къыдигъэ­кIыжащ. Письмоулъэхэм маркэ тетуи темытуи зэригъэпэщри, абыхэм ятеухуауи тхылъ мыин дыди дунейм къытригъэхьащ.
Дауи, коллекционерым имыIэ гуэр къыщыхэхъуэм и деж ехъулIэныгъэшхуэщ. ­Ди хьэщIэм зэрыжиIэмкIэ, абы уасэншэу къелъытэ адыгэбзэкIэ тету япэу къыIэры­хьа дамыгъэр. Абы къызэригъэ­лъагъуэмкIэ, псом нэхърэ нэхъ фIэфIри Къэбэрдей-Балъкъэрым, адыгэ лъэпкъым ехьэлIа хьэпшыпхэрщ. Тхьэкъуа­хъуэм и гъэтIылъыгъэ­хэр зэхуэхьэсынымкIэ                     къы­­­­дэIэпыкъуахэм  ящы­щщ «Адыгэ псалъэ» га­­зетым и редактор нэхъыщхьэ, ­КъАХ-м и тхьэмадэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэд. «КъБР-м апхуэдэ зыбжанэ фIэкIа имылъу, да­мыгъэ гъэщIэгъуэнхэр тыгъэ къыс­хуищIащ Мухьэмэд. Абы хуэдэ нэхъыжьыфI ды­щы­мы­щIэу, дефIакIуэу дыпсэуну си гуапэщ», - жеIэ Тхьэ­къуахъуэм.
Iэуес и IэдакъэщIэкIхэм къа­хигъахъуэ зэпытщ. Мы махуэхэм абы езым ­ищIауэ ди пащхьэ кърилъ­хьащ бгъэхэIу дамыгъэ­щIэ­хэр. Ахэр хуэгъэпсащ: Адыгэшым и фондым, Кфар-Камэ дэт адыгэ музейм, США-м щыIэ Адыгэ ФIыщIэ Хасэм, Къэбэрдей Адыгэ Хасэм, Нартхэм я махуэм, Къэрмокъуэ Мухьэмэд илъэс 90 зэрырикъум, Анэдэлъхубзэм и махуэм, нэгъуэщI куэдми.
«ЗыщIэну хуейм ищIэн егъуэт» жыхуаIэр пэжщ. Iуэхум я нэхъ цIыкIуми и джэр­пэджэжыр къы­зэрыIунур зыщIэр зэманырщ. ­Тхьэкъуахъуэ Iэуес и лэ­жьыгъэм дяпэ­кIи хигъэ­хъуэну, абы щIэблэм хуащI пщIэмрэ гулъытэмрэ бэ­гъуэну ди гуа­пэщ.

Сурэтхэр  Къарей  Элинэ трихащ.

 

Щомахуэ Залинэ.
Поделиться: