Къэбэрдей театрым и артист Лу Рэмэзан

 ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым и актёр Лу Рэмэзан Щукиным и цIэр зезыхьэ театр училищэм актёр IэзагъэмкIэ и ­къудамэр 1988 гъэм къиухащ. Стромов Юрий я гъэсакIуэу абы щеджащ адыгэ студиер, иджыпсту курыхыу Къэбэрдей театрым иIэ артист хъарзынэхэр. Псалъэм и хьэтыркIэ, Рэмэзан и курсащ Хьэщэ Къанщобий, Быдэ Хьэсэн, Мысост Вадим, КIэнцIэлий Роман, нэ­гъуэщIхэри. Лур щыджэгуащ Островский Александр и пьесэм къытращIыкIа «Хейуэ мысэ хъуахэр» (Незнамовым и ролыр), Мольер Жан-Батист и «ЗалымыгъэкIэ ягъэIэза» (Сганарель), КъардэнгъущI Зырамыку и ­«Къанщобийрэ Гуащэгъагърэ» (Кърым хъаным и ­къуэр), Шиллер Фридрих и «ХъунщIакIуэхэр» (Швейцер), Гоголь Николай и «Фызышэ» (Яичница) спектаклхэм, нэгъуэщIхэми. Ар ядэлэжьащ режиссерхэу ­Авшаров Юрий, Александров Александр, Кове Валерий , Ерчэн Леонид, Иуан Владимир, Мысостышхуэ Пщызэбий, Теувэж СулътIан, Теувэжыкъуэ Владимир, Фырэ Руслан, Шэрджэс Мухьэмэд сымэ. Рэмэзан цIыхухэр къыдехьэх и макъ дахэмкIэ. Уэрэд екIуу зэрыжиIэм къыдэкIуэу, гитарэ, фортепианэ, синтезатор макъамэ Iэмэпсымэхэр егъэIэрыхуэ. 
 Лур хэтащ Мотыль В. Я. игъэува «Расстанемся, пока хорошие» кинофильмым, Тхьэгъэзит Руслан и «Дорогой ценой» телевизионнэ фильмым, Умаров А. и «Любовь и дружба»-м. 
 Лум «Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм щIыхь зиIэ и артист» цIэ ­ лъапIэр илъэс 23-рэ хъуауэ зэрехьэ. 

Уэрэд жыIэныр

- Уи сабиигъуэм и мы­хъур телъ уи лэжьыгъэм, IэщIагъэм, Рэмэзан? 
- Уэлэхьи темылъ-тIэ! Егъэлеяуэ укIытэхыу сы­щытащ школым сыщы­щIэ­сым, - жеIэ Рэмэзан. - Си напIэр къысхуэIэтыртэкъыми, иджы ди нэр къижу ­дыкъагъэнащ (мэдыхьэшх). ЕпщIанэ классыр къэзухыху уэрэд жыIэн Iуэху зесхуа­къым. Школ нэужьым сэ ухуакIуэ IэщIагъэм сыхуе­джэну Бахъсэн ГЭС дэт училищэм, ди благъэ ЗэкIурей Зариф зи унафэщIым, сы­щIэтIыс­хьащ. Илъэ­сы­щIэр ягъэ­лъапIэу уэрэд жызыIэн ­ягъуэтыртэкъым. ТIэкIу ма­къа­мэм сыдежьууэ сыкъалъагъури: «Мес, Рэмэзан жеIэф», - жаIэри утыку срашащ, абдежми щыщIэздзащ. Армэм сыдэкIащ, Гер­манием щыIэ ракетэ часть сыхэхуэри, абы къу­лы­къур щесхьэкIыху и ансамблми сыхэтащ. 1978 гъэм сыкъэкIуэжри ухуа­кIуэ­хэм сахыхьауэ сыла­жьэу абы сварщикыу щыIэ ЩоджэнцIыкIу Юрэ уэрэд жысIэн зэрысфIэфIым гу къылъитащ. Езым Бахъсэн къэфакIуэ гуп щигъасэрти, «ансамбль гуэр щыIэщи къозгъэдэIуэнщ», жиIэри сыздишат. Сыкъызэрамы­пэсу сыкъыщIагъэкIыжрэ пэт, Дрогуэ Хьэмидбий сы­зыбгъэдишэри къызэ­дэ­Iуащ, «Мыпхуэдэу макъамэр щыуагъэншэу къэзы­убыдыфыр дэнэ здэбгъэкIуэнур?» - жриIащ я уна­фэщI НатIэ Машкэ. АрщхьэкIэ унэм сыкIуэжу пластинкэ седэIуэну чэнджэщ къызитащ, сызэры­щIалэIуэри «ныкъусаныгъэу» къысхуагъэуващ. 
 Езы Лу Рэмэзани жиIауэ, ущIалэмэ, уигурэ уи щхьэрэ зэтелъмэ аракъэ?! Тре­дзэри Дыгулыбгъуей мэ­кIуэж, еплIанэ школым инджылызыбзэмкIэ щезы­гъаджэ Хъуэжэ Руслан и лэжьапIэм йокIуалIэ. Инструмент зэраIэр къещIэ, ауэрэ зэпсалъэу щысхэурэ Мэлбахъуэ СулътIан, Жамырзэ Мухьэмэд сымэ къыщIохьэ. Къызэхуэсахэм зэфIэкI гуэр зимыIэ зэрахэмытым гу лъызыта Рэмэзан къыхелъхьэ гуп къы­зэрагъэпэщыну, «шыщIэ къамылъхуам…» жыхуаIэм ещхь хъункIэ шынагъуэми, дакъикъэ бжыгъэ ипэкIэ зэгухьахэм «ЗэгурыIуэ» цIэри къызэдащтэ. 
- ПщIэжыркъэ «Гъуэгум зы кIэух имыIэ, иIэкъым щIэдзапIэ…» псалъэхэр? - зыкъысхуегъазэ Рэмэзан (ахьейми сщIэжрэ, ар зи тхьэкIумэм къимыцыр­хъа­рэ зи гум къимынарэ щыIэу пIэрэ езыр!) - Ар зи ­IэдакъэщIэкI уэрэдус цIэ­рыIуэ Бахъуэ БетIал занщIэу къыдэувэлIат уэ­рэдхэр тхуитхыну, нэхъыбэу дгъэзэщIари абы ейщ. 
 Нобэ хуэдэу сощIэж накъыгъэм и 1-м ирихьэлIэу концерт дгъэхьэзырауэ ­зэ­рыщытар. Япэ Iыхьэм адыгэ, етIуанэм урыс, инджылыз уэрэдхэр хэдгъэхьат. ЦIыхухэр къызэ­рыхьырт пшыхьхэм, махуэм тIэу къэдгъэлъэгъуэну къыдэлъэIуу. Мис а концертхэм сыкъыщеджэрт БетIал и гушыIэ интермеди­ехэм, и пьесэхэми сыщы­джэгурт. ЖыпIэнурамэ,  артист хьэзыру зы­къыс­­щыхъужырт, абы сыхуе­мыджами. 

«…Артист IэщIагъэм сыкъыхихауэ аращ»

 УхуакIуэ еджапIэ къэзыуха, бригадэ гуэри иIэу ­игъэлажьэу, токарь, фрезировщик, электрогазосварщик жыпIэми IэщIагъэ щхьэхуэхэр зригъэгъуэтауэ псэу щIалэр артист IэщIагъэм хуэныкъуэуи жыпIэнтэкъым. АрщхьэкIэ, натIэм къритхамэ аракъэ! Газетым тету елъагъу Москва театр училищэм Щукиным и цIэр зэрихьэу дэт адыгэ студием щрагъэджэнухэр къы­зэ­рыхашым теухуа хъыбар­егъащIэ. Тредзэри щIалэ­гъуалэм я зэфIэкIыр къыщапщытэ щIыпIэм макIуэ. 
- СыкъацIыхурт къэпщы­такIуэ гупым хэсхэм. «Отелло» пьесэм хэт Ягэ и монологым сыкъеджащ, этюд гуэр къэзгупсысу згъэлъэгъуэн хуейуэ унафэ къыс­хуащIри сыкъыщIагъэкIыжащ. Ар зищIысыр сщIэрэт сэ?! Театрым и кIэ­лындорым сыздытетым соп­­лъэри, Акъ Мухьэрбэч кърикIуэу солъагъу, сыбгъэдохьэри си Iуэху зыIутыр жызоIэ. «Моуэ уи гъуэн­шэджыр щыпх хуэдэу бощIри, стIолым тыболъ­хьэ. Къэплъарэ къэмып­лъарэ къэпщIэну ету лъэгум уоIусэри, укъисам ещхьу уи Iэр къыIубоп­хъуэтыж. Гъуэншэджым ету тыбодзэ, зэщыботIэгъэжри укъыщIокIыж», - къызжеIэ Мухьэрбэч. ФIыщIэ ­хузощIри сыкъыIуожыж, зэ­рыжиIам хуэдэ дыдэу язогъэлъагъури, Москва кIуэну гупым апхуэдэ щIыкIэкIэ сахохуэ. Хуабжьу сигу къоуэ Мухьэрбэч а зэм фIэкIа зэрызмылъэгъуар, сы­дэ­лэ­жьэну Iэмал гъащIэм къы­зэрызимытар. 
Зэрыплъагъущи, артист IэщIагъэр сэракъым къы­хэзыхар, Залинэ, езым сыкъыхихауэ аращ. 

Москва зэрыщеджар

- Бжьыхьэм дыкIуащ ады­гэ студиер Москва. Куэд дэмыкIыу Бахъуэ БетIал ­письмо нысхуетх сегугъуу седжэну, зыкъыщIезмыгъэдзыжыну къызэлъэIуу, - игу къегъэкIыж Рэмэзан.
 Лу Рэмэзан илъэс 26-рэ хъууэ щIэтIысхьат театр училищэм. Апхуэдэ ныбжьым нэсауэ къащтэнутэкъыми, и паспортыр кIуэдауэ жиIэщ, илъэситIкIэ нэхъыщIэу къы­Iихыжри кIуат къэралым и къалащхьэм. 
 ГъащIэм и мыхьэнэр къызэрыбгурыIуэм, зыхэп­лъагъуэм куэдкIэ елъытащ уи Iуэху еплъыкIэр. Мы­хьэнэуэ ептым нэхърэ нэхъ мащIэу къыщыщIэкIи, Iэпэ­дэгъэлэл пщIыуэ, уи дежкIэ купщIэшхуэ иIэу къыщы­щIидзи куэдрэ къохъу… «Индие философ Махарши Романэ и гупсысэхэм, Iуэху бгъэдыхьэкIэм сыпэгъунэгъущэщ сэ, си фIэщ мэхъу акъылым къигъэщIа дунейм дызэрыщыпсэур, - къысхуеIуатэ Лум. - Ахэр и лъабжьэу Адамс Роберт ­игъэхьэзыра лекцэхэм (сатсангхэм) ущIэдэIуну уасэ иIэкъым. ТхущIым щIе­гъури, дэтхэнэ зыми узы­щымысхьыжу узыщIегъэгупсыс, уи дуней еплъыкIэр нэгъуэщI ещI, лъапIэныгъэу лъытапхъэр пхуегъэбелджылы. НэгъуэщIу ­жып­Iэмэ, Iуэхуи бэлыхьи дызы­хэту хъуар дэ езым къэдгъэщIыжу аращ. Гъэ­щIэ­гъуэнракъэ, сызэрысабийрэ сщIэрт абы жыхуи­Iэхэр, ауэ зыгуэр щыхьэт техъуэн хуейуэ арат си гукъэкIхэм. 

Гукъинэжыр
 - 1988 гъэм еджапIэр ­къэдухри дыкъэкIуэжауэ, 1992 гъэм Америкэм дра­гъэб­лагъэри дыщыIат Мэ­шы­къуэ Феня, сэ, Тут Заур. ЩэкIуэгъуэм дыкIуэри ма­зэм нэблагъэкIэ ды­щыIащ. Адыгэ ФIыщIэ Хасэм и унэ Нью-Джерси дэтыр зэ­раухуэрэ илъэс 40 щы­хъум ирихьэлIэу абы ­щып­сэу хэхэс адыгэхэм пшыхьхэр къахузэдгъэпэ­щыну драгъэблэгъат. Но­бэр къыздэсым сщIэркъым сэ сыкъыщIыхахар, зэры­хуэзгъэфащэмкIэ Хьэв­жо­къуэ Маждэ и къуэм гитарэ сеуэу сыкъилъэгъуати,  ара си гугъэщ къызы­пкърыкIар.
 СыхьэтиплIрэ ныкъуэкIэ екIуэкIырт дгъэхьэзыра пшыхьыр. Зы сыхьэт ны­къуэкIэ Заур уэрэд жиIэрт, апхуэдиз зэманкIэ сэ гитарэ сеуэрт, адрейм спектакл­хэм щыщ Iыхьэхэр, гушыIэ пычыгъуэхэр, нэгъуэщIхэри дгъэлъагъуэрт. Апхуэдэ концертыр Лос-Анджелес дылъатэри абыи щыдгъэлъэгъуащ, Нью-Йорки утыку къыщитхьащ. 
 Шурдымхэ Мыхьмуд жари си ныбжьэгъу щIалэ и деж сишауэ сыщыIэт. Те­лъы­джэу дахащэт щIы­уэпсыр, Ньюфаундленд хы­тIыгум щIапIэ къыщищэ­хуауэ мэзым и унэр хэтти, гуэгушхэр бгъэм хуэдэу пщIантIэм къыдэтIысхьэрт, мэз бжэнхэр гъуэгум къы­телъадэрт. «Мес, Хьэбылэ къокIуэ», - жиIэрт бжьа­къуэш­хуэ хъужауэ мэз бжэ­ныр къыщыдыхьэкIэ. Фо­чыр тезгъапсэрт гуэгушыш­хуэми, Мыхьмуд къэгузавэрт, семыуэну, сызы­хуейм хуэдиз къысхуищэхуну зэ­кIэлъигъэпIащIэу жиIэрт. Сызэрыгу­шыIэр, игъащIэм джэд зэ­рыфIэзмыгъэжар щыжесIэкIэ, и гур згъэмамырыжырт. Щэбэт, тхьэмахуэ махуэхэм сыт хуэдиз ­ухуейми къэпщэкIуну ­ухуитт. 
 ЕтIуанэу тезгъазэри илъэс ныкъуэ хуэдэкIэ сыщыIащ, ауэ сыщыпсэуну сыкъэнэным сытегушхуа­къым, - жеIэ Рэмэзан. 
 Апхуэдэуи Рэмэзан гуа­пэу игу къегъэкIыж Тыркум зэрыщыIар, Къандур Мухьэдин триха «Черкес» фильмым иращIэкIа пшыхьым уэрэд щыжиIэну ирагъэблагъэу.

Роль гъэщIэгъуэнхэр

 Сэ гу зэрылъыстэмкIэ, артистхэм яфIэфIыщэкъым утыку кърахьа образхэр ­нэхъыфI-нэхъIейкIэ зэха­дзыну. АтIэми, псори зэхуэ­дэу я гум дыхьэу фIэщ­щIыгъуейщ, хагъэфIыкIхэр абыхэм зэрахэтми шэч хэлъкъым. 
И лэжьыгъэм Рэмэзан къы­хигъэщхьэхукIхэм ящыщщ, псалъэм папщIэ, Островскэм «Без вины ­виноватые» и пьесэм къыт­ращIыкIа «Хейуэ мысэ ­хъуахэр» спектаклым зэры­щыджэгуар. 
-Теувэж СулътIан игъэувауэ Музыкэ театрым щыдгъэлъэгъуа Мадуньо Доминикэ и «Черный дракон» мюзиклым Реналдо и роль нэхъыщхьэ щызгъэзэ­щIар си гум къинащ. Американ тенор лъэщ Марио Ланцэ мы пьесэм хэт арие цIэ­рыIуэхэр утыкушхуэм щыжиIауэ щытащ. Спектак­лым хэт уэрэдхэм я псалъэр адыгэбзэм екIуу изыгъэзэгъар композитор Жы­рыкъ Заурщ. Ар фIы дыдэу къе­хъулIащ Заур. Мис ар лэ­жьыгъэ гъэщIэ­гъуэнщ, сигу къинащ. 
 «ГушыIэр гушыIэщ» зы­фIаща пшыхьхэр, гитарэми еуэу иригъэкIуэкIыу щытащ Рэмэзан. IутIыж Борис и фIыгъэ куэд хэлът абы, фIыщIэшхуэ хуищIуи драматург цIэрыIуэм топсэлъыхь. 
 Иджыблагъэ Къэбэрдей драмэ театрым Дюррен­матт Фридрих и пьесэ «Визит дамы» жыхуиIэм къытращIыкIыу щагъэува спектаклым хэтащ Лу Рэ­мэзан. Пьесэр классикэщ, зэманым жьы дэмыхъу Iуэхущ зытепсэлъыхьри. Осе­тие Ищхъэрэ - Аланием и Урыс драмэ театрым и ­режиссер нэхъыщхьэ Попов Валерий кърагъэблагъэри игъэуващ. 
-ГъэщIэгъуэныщэщ спектаклыр купщIэ щIэлъщ, узыгъэгупсысэщ, режиссер лэжьыгъэращи, пылъхьэ хуэпщIыфынукъым. 

ХъуэпсапIэр

-Театрым ехьэлIа хъуэп­сапIэхэм я гугъу пщIымэ, сыхуейт адыгэ пьесэ нэхъыбэу ягъэувыну. ДиIэкъым, щыIэхэри хъуркъым жыхуаIэр щхьэгъэпцIэжщ. «Вгъэувар ди лъэпкъ пье­сэ?», - жаIэу къыщIоупщIэ. ЗэрынэгъуэщIыр жытIэмэ, яфIэфI хъуркъым, ди щы­IэкIэ-псэукIэм пэ­жы­жьэу къалъытэри. Гъуджэм уип­лъэм хуэдэу зозыгъэлъа­гъужыр уэ укъызыхэкIам щыгъуазэм, уи гъурри уи цIынэри зыщIэм къигъэщIа тхыгъэрщ. 
 Апхуэдэуи сыхуейт теат­рым щылажьэхэр ды­зэ­хэтIысхьэу дызэпсэлъэну, дызэгурыIуэу ди IуэхущIапIэр зы гъуэгу пэж тедгъэувэну. ЖыпIэнурамэ, ди етIуа­нэ унэу театрыр зэ­рыщытам дыхуэ­кIуэжыныр си хъуэпсапIэщ. 
Унагъуэм ехьэлIауэ си нэ къызыхуикIхэри щыIэщ. Си бынхэм - Астемыррэ Радимэрэ - Москва щIэныгъэ нэхъыщхьэ щызрагъэгъуэтауэ я IэщIагъэм хъарзынэу хэзэгъауэ иролажьэ. Мис ахэр унагъуэ хъуауэ, я насып увауэ слъагъуну си хъуэпсапIэщ.
- ЖыпIахэм зыри ямылей хэлъкъым, Рэмэзан. Псори къохъулIэну си гуапэщ. 

Епсэлъар ИСТЭПАН Залинэщ.

Свежие номера газет Адыгэ псалъэ


16.07.2018
13.07.2018
10.07.2018
09.07.2018