Европэм адыгэгур къыщоуэ

 Европэм щыпсэу адыгэхэм я щэнхабзэ федерацэм лэжьэн зэрыщIидзэрэ мы гъэм илъэсипщI ирокъу. Апхуэдиз дыдэ хъуауэ ар здэщыIэ Германием адыгэ щэнхабзэм и махуэхэр щрагъэкIуэкI, фестивалкIэ еджэу. Мы гъэм епщIанэ зэхыхьэшхуэр зыхуэгъэпсауэ щытар Щэнхабзэ федерацэр къызэзыгъэпэща, адыгэ лъэпкъым и лIы щэджащэ, зи хэкум, лъэпкъым щхьэкIэ къарурэ мылъкурэ щымысхь Уджыхъу Ихьсант. Абы иригъэхьэлIэри, федерацэм и тхьэмадэ ДыщэкI ­Эртан Дунейпсо Адыгэ Хасэм хэтхэри иригъэблэгъащ Германием икIи ГъэзэщIакIуэ гупым и зи чэзу зэIущIэр абы щекIуэкIащ. 

Остердамме - бысым къуажэ 

 Илъэс къэс пхъэидзэкIэ къыхахыурэ Германием и къалэ нэхъ инхэм къы­щызэрагъэпэщ зэхуэсыр мы гъэм Бремен Хасэм къылъысати, абы километр 70 хуэдизкIэ пэжыжьэ Остердамме нэмыцэ жылэ цIыкIум щызэхуэсащ ди лъэпкъэгъухэр. Нэмыцэхэр зэрыкъабзэр, зэрыгъэсар, псэукIэ зэIузэпэщ зэраIэр зэбгъэщIэнумэ, цIыху мин I6-м щIигъу зыдэс Остер­дамме абыкIэ щапхъэфIт. Махуэ ­зыбжанэ щыдгъэкIуат а къуажэми, егъэ­леяуэ удэзыхьэх псэукIэщ щыт­лъэ­гъуар. Къуажэ уэрамхэм зы кIэры­хубжьэрыху къэгъэнауэ, сабэ щып­лъагъуркъым, ауэ щыхъукIи, ди деж хуэдэу пхъэнкIиидзыпIэ лъэбакъуэ къэс ущрихьэлIэркъым. Куэбжэ, бжыхь, пщIантIэр къызэрыщIыхьа блын лъагэ щыIэкъым абы, атIэ пщIантIэри, лъэс лъагъуэри, гъуэгу бгъуфIэри зэхуэдэщ, псори плиткэкIэ къищIыкIауэ. Чырбыш гъуабжэкIэ щIа унэхэм я унащхьэ лъагэхэм ятелъыр зы кхъуэщын плъыфэщи, таурыхъым хэт щIыпIэ укъыщыхута хуэдэщ. Дэтхэнэ унэ зэгъэпэщами и пщIантIэм машинэ зыбжанэ дэтщи, къуажэр пхыдза пэтми, цIыхухэр зыхуей хуэзэу зэрыщыпсэур абыхэм къыбжаIэ. 
 Езы нэмыцэхэр-щэ?! ЦIыху гуа­пэ­хэщ! Зы цIыхухъуи цIыхубзи къыдблэкIакъым сэлам къыдамыхауэ, зы машини къыдблэжакъым исхэм я щхьэр къытхуамыщIауэ. Зэрызехьэ къэгъэнауэ, ину зэпсалъэ дэсу си фIэщ хъуркъым абы. Нэмыцэхэм ап­хуэдизкIэ ямыIуэху зэрахуэркъыми, цIыхуитI щызэтрихьэ щIыпIэ щыIэкъым, дэтхэнэри и Iуэху иужь итыж мыхъумэ. Уеблэмэ, зэгъунэгъуитI зэп­салъэу щыслъэгъуатэкъыми, я зэныбжьэгъугъэмрэ зэгъунэгъугъэмрэ сэ­лам закъуэкIэ зэфIэкIыу къысщы­хъуащ. ИгъащIэ лъандэрэ укъацIы­хум хуэдэу, къыпщыгуфIыкIынущ нэ­мыцэхэр, ауэ гъунэгъу узыхуащIынукъым, ар я хабзэщ. 
 Остердамме зыщыбгъэпсэхуныр зэрыхъуэпсэгъуэр къалъытэри, адыгэ щэнхабзэ зэхыхьэр абы къыщызэ­рагъэпэщат, хьэщIэщ зыбжанэ дэтти, къекIуэлIахэр абыхэм щIагъэ­тIыс­хьащ. 

Европэ адыгэхэм я «жьэгу»

 Фестивалым зэхуишэсат Германием и къалэхэу Берлин, Кёльн, Мюнхен, Бремен, Дюссельдорф, Ган­новер, Нюрнберг, Штутгарт, Маннхайм, Австрие, Швейцарие, Бельгие, Финляндие, Франджы, Голландие ­европэ къэралхэм; Америкэ Штат ­Зэгуэтхэм, Тыркум, Сирием, Иорда­нием, Израилым, Адыгэ, Къэбэрдей-Балъкъэр, Къэрэшей-Шэрджэс республикэхэм, Краснодар крайм щыIэ Хасэхэм я тхьэмадэхэмрэ лIыкIуэ­хэм­рэ. 
 ЦIыхухэр пщэдджыжьым жьыуэ зэхыхьэрти, зэдэуэршэрхэрт, утыку зэ­хуэмыдэхэм Iуэхугъуэ зэмылIэужьыгъуэхэр щекIуэкIырти, щхьэж зыхуейм щIыхьэурэ, еплъхэрт. Зи IутIыжыр щIалэгъуалэрат. Зэхуэсым зыкъы­щы­зыгъэлъэгъуэнухэри, еплъыну къэ­кIуахэри пфIызэхэгъуэщэжу адыгэ Iуэхум зэришалIэрт. Жэщымрэ махуэмрэ яфIызэхэгъуэщами ярейуэ, дзапэ уэрэд жаIэу, къафэу нэху щыху зэхэси яхэтащ. 
 ХамэщIым адыгагъэр щыпхъумэну, бзэр щыпIурылъыну, хабзэр щызеп­хьэну гугъу пэтми, ди лъэпкъэгъухэм а гугъуехьхэм зэрыпэлъэщын Iэмал зырыз къагупсыс. Псалъэм къы­дэ­кIуэу жыпIэмэ, хэти адыгэ фащэхэр, адыгэ тхыпхъэщIыпхъэхэмкIэ гъэщIэ­рэщIа бостейхэр ед, абыхэм я гъэлъэгъуэныгъэ дахи екIуэкIащ. Сурэт щIыным хуэIэзэхэм я Iэдакъэ къы­щIэкIыр зэрыадыгэр къозыгъэцIыху хъэтIкIэ тха сурэтхэрщ. Ахэри лъэныкъуэкIэ щегъэувэкIащ. Адыгэхэм, абыхэм я хабзэхэм, щыIэкIэ-псэукIэм теухуа тхылъхэмрэ хьэпшып цIыкIуфэкIухэмрэ ящэ. Уеблэмэ, зэхуэсым адыгэ матэкхъуей нэгъунэ къахьащ. Ари Германием щащI, адыгэ шхыныгъуэхэр зэрыщапщэфIым хуэдэ дыдэу. 
 Фестивалым и зы махуэ зэIущIэр зыхухэхауэ щытар япэ дыдэу нэмыцэ щIыналъэм итIысхьа, адыгэ дунейм щыцIэрыIуэ Уджыхъу Ихьсант. Ар Сирием къыщалъхуащ, лэжьыгъэ IуэхукIэ нэмыцэм Iэпхъуэри, и Iуэху щы­дэкIыу щыпсэуащ. Ихьсан и щхьэ Iуэхум япэ лъэпкъ Iуэхур иригъэщу мэпсэу жыпIэмэ, ущыуэнукъым. Аращ Европэм щыпсэу адыгэхэм я Щэн­хабзэ федерацэр къызэзыгъэпэщар, аращ мы фестивалыр зи жэрдэмри. Абы иухуа «Адыгэ пхъуантэ» фондыр илъэс 30-м нэблэгъауэ мэлажьэ. А пхъуантэм къыдэкIа мылъку зылъэ­мыIэса къэрали щыIэжу къыщIэкIынкъым. Дамаск адыгэ сабийхэм папщIэ гъэсапIэ щиухуэ­гъащ Ихьсан, зыхуей-зыхуэфIхэмкIэ къызэригъэпэ­щри, гъэсакIуэхэми улахуэ яриту ­игъэ­лэжьащ, хэкурыс­хэмрэ хэхэс­хэмрэ зэкIэлъыкIуэным ахъшэ куэд тригъэкIуэдащ, къэфакIуэ ансамблхэр иригъэблагъэу, езы­хэм я сабийхэр адэжь щIыналъэм ­зы­гъэп­сэхуакIуэ къигъакIуэу. Езым и лъапсэр къыщежьэ Адыгэ Респуб­ликэм и къэрал университетым Адыгэбзэмрэ литературэмкIэ и фа­культетым нэхъыфIу щеджэхэм ­Уджыхъу Ихьсан и цIэкIэ стипендие щрату щытащ. Мис апхуэдэ лъэкIы­ныгъэ зиIэ лIыщ нэхъыжьыфIыр. 
 ЗэIущIэр къыщызэIуихым, Европэм щыпсэу адыгэхэм я Щэнхабзэ федерацэм и тхьэмадэ, Бремен Хасэм и унафэщI ДыщэкI Эртан жиIащ европэ адыгэхэм я дежкIэ фестивалым мы­хьэнэшхуэ зэриIэр, абы дэнэ щыпсэу адыгэри зэрызэхуишэсыр. АбыкIэ Уджыхъу Ихьсан фIыщIэ хуи­щIри, зэхыхьэшхуэр илъэсипщI щр­и­къум ирихьэлIэу нэхъыжьыр зэрагъэлъапIэр игъуэу Эртан и псалъэм къы­хигъэщащ. ДыщэкIым фIыщIэ яхуи­щIащ зэхуэсым кърихьэлIахэм, псом хуэмыдэу Дунейпсо Адыгэ Хасэм и ГъэзэщIакIуэ гупым и зи чэзу зэIущIэр абы зэрыщрагъэкIуэкIым я пщIэр къызэриIэтыр жиIащ. 
 Ганновер Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ ТIамжьыкъуэ Умар-Фарукъ игу къигъэкIыжащ Ихьсан и фIыгъэкIэ зэхыхьэн зэрыщIадзар. Уеблэмэ цIы­хуиплI фIэкIа мыхъуу Уджыхъухэ я унагъуэ щызэхуэсу зэрыщытар, зыгуэр къытщыщI хъужыкъуэмэ, жаIэу, а цIыхуиплIым ахъшэ зэхалъхьэу зэрырагъэжьар, иужькIэ илъэс куэдкIэ а «Адыгэ пхъуантэр» цIыхуийм зэрагъэлэжьар. А пщыхьэщхьэм Ихьсан хуэгъэза псалъэ дахэхэр жаIащ Къумыкъу Уэхьбий (Берлин Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ), Бэрсбей Мыхьэ­мэт (Нюрнберг Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ), Псыбланэ Фарукъ (Кёльн Адыгэ Ха­сэм и тхьэмадэ). Апхуэдэу Уджыхъу Ихьсан и жьэгур зи адэжь лъапсэу къэзылъытэ, Финляндие Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ Мыщэ Сэлам, Канадэ Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ СтIащ Орфан, Голландие Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ Шывлъакъуэ Зэфер сымэ псалъэ гуапэ куэд хужаIащ нэхъыжьым. Абы и гукъэкIымрэ и лIыгъэмрэ нэмыщIамэ, европей адыгэхэм нобэ яIэ зэхэтыкIэр щы­мыIэнкIэ хъунт. Финляндием къикIа щIалэм къэп­сэлъапIэр хуит щыхуа­щIым, игу къы­зэфIэнэри, псалъэхэр хузэпыщакъым: «Нэхъ лъапIэ дыдэу сиIэр сщхьэрыгъ хъурыфэ пыIэрщ, цIыху нэхъ лъапIэ дыдэу си гъащIэм хэтыр уэращ», - жиIэщ и адыгэ пыIэр щхьэ­рихри, Ихьсан щхьэритIэгъащ. Пэ­шым цIыхухъууи цIыхубзуи щIэсым я нэпс къекIуат. Абы къиIуатэрт Ихьсан и гукъэкIымрэ и зэфIэкIымрэ ­хамэщI щыпсэу адыгэхэм я дежкIэ мыхьэнэшхуэ зэраIэр. Уджыхъум и щапхъэм тету, Канадэ Адыгэ Хасэм фонд къызэрызэригъэпэщар, куэ­дым щIэгъэкъуэн зэрахуэхъур жиIащ СтIащ Орфан икIи абы къыхэкIыу ­доллар 500 ягъафIэ нэхъыжьым тыгъэ хуищIати, езы Ихьсан иджыри зы доллар щитху хилъхьэжри, «хэку­жьым кIуэну жэрдэм зиIэ сабийхэм гъуэгупщIэу язот», - жиIэри игъэ­тIы­лъащ. 
 Дунейпсо Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ Сэхъурокъуэ Хьэутий и псалъэм къыхигъэщащ лъэпкъ псор иригушхуэ ­хъуну, къэрал куэдым ипхъа адыгэм щапхъэ трихыпхъэу, хамэхэм яхэс ­зэкъуэшхэм шхэпс яхуэхъуу ди япэ ит нэхъыжьыфIым гъащIэ кIыхькIэ зэ­рыхуэхъуахъуэр. 
- ГъащIэ гугъу, ауэ IуэхуфIхэмкIэ гъэнщIа къэбгъэщIащ, Ихьсан, - жи­Iащ­ Сэхъурокъуэм. - Уэ пхуэдэ нэхъы­жьыфI ди Iуэху лъэпкъыр кIуэ­дын­къым, щапхъэ птезыхын щIэблэ Тхьэм къытщIигъахъуэ. Уи хэку, уи лъэпкъ, уи хабзэ бгъэлъапIэу уопсэу, ар къыбдэзыIыгъ уи щхьэгъусэ До­роти (нэмыцэ бзылъхугъэщ) адыгэ псоми къабгъэдэкIыу фIыщIэ хузощI, узэхищIыкIрэ къепхьэжьэ Iуэху­хэр къыбдиIыгъыу къызэрып­къуэтым щхьэкIэ. 
Сэхъурокъуэм Дунейпсо Адыгэ Ха­сэм и щIыхь тхылъымрэ и дамыгъэ ­нэхъыщхьэмрэ абдежым тыгъэ ща­хуищIащ Уджыхъу Ихьсан, ТIамжьыкъуэ Умар-Фарукъ, ДыщэкI Эртан сымэ икIи саугъэт лъапIэхэр яритащ. Апхуэдэу Уджыхъум ехъуэхъуащ ­АР-м, КъШР-м, Краснодар крайм щыIэ Хасэхэм я тхьэмадэхэу ЛIымыщэ­къуэ Рэмэзан, Аслъэн Алий, КIэ­кIыхъу Мэжид сымэ, нэгъуэщIхэри. 
 КъыхуащIа пщIэм и щхьэр лъагэу зэрыригъэлъагъужар жиIащ Уджыхъу Ихьсан. 
- ХамэщIым ипхъа адыгэхэм, абыхэм къащIэхъуэ щIэблэм адэжь хэку зэраIэр, лъэпкъ дахэ къы­зэ­рыхэкIар ящIэжу къэхъуным сытела­жьэу аращ. КъысхуэфщIа гулъытэм сигъэукIытащ, - къыхигъэщащ Ихьсан. - Германием сыкъэкIуа нэужь, илъэ­сиблкIэ сыщылэжьащ зы адыгэ цIыху сымылъагъуу, си анэдэлъхубзэр зэхэзмыхыу. Делэ сыхъуным ­мащIэщ иIэжар (игу къызэфIэнащ). Сыдохутырти, езым си клиникэ къы­зэIусхащ. Мыбы тырку куэд къэIэ­пхъуауэ щыпсэурт. Абыхэм ящыщ сымаджэ си деж къыщIыхьэху сеупщIырт: «Ярэби, си лъэпкъым и нэхъыбэр Тыркуращ зэрысыр, зы адыгэ умыцIыхуу пIэрэ, уи хэку ущисыжым уи гъунэгъуу щымытауэ пIэрэ, удэ­мылэжьауэ пIэрэ?» - жысIэу. Апхуэдэу адыгэхэм я телефон номер къы­щIэсIукIыурэ, сепсалъэрт, абыхэм яхэтт нэмыцэм къэIэпхъуахэри. Къэзгъуэтхэм яжесIэр зыт: «Уэри уокIуэд, сэри сокIуэд, сыт ягъэ кIын зэгъусэ зытщIрэ, мы Iуэхум хэкIыпIэ гуэр къыхуэдгъуэтмэ». Апхуэдэ щIыкIэкIэ, си унэ дыщызэхуэсу едгъэжьащ, зыбжанэ дыхъуа нэужь, Хасэ духуащ. Ауэрэ къалэхэм къыщызэIуахащ. 
- I990 гъэхэм, «гъущI куэбжэр» зэ­Iуахыжа нэужь, япэ дыдэу хэкум ­кIуахэм сащыщ сэ, си адэжьым и ­лъапсэр зэзгъэлъагъун, си унэцIэ­джэгъухэм сахуэзэн, си лъэпкъэ­гъухэр зэзгъэцIыхун щхьэкIэ, - и гукъэкIыжхэм къыпещэ Ихьсан. Туристхэм адыгищ дахэту дыкIуат. А зэманым Урысейм узэрыхуейуэ къы­щыпкIухьыну ухуиттэкъым. ДыздэкIуам Налшык дыдашащ, «Хэку» ­зэгухьэныгъэм дригъэблэгъащ, Iуащ­хьэмахуи дагъэлъэгъуащ, Черкес­ск­кIэ щыдунэтIым, къалэм дыда­ша­къым, адыгэ къуажэ ды­Iуа­гъэплъэнуи къытхуадакъым, къуршхэр дагъэлъэгъуа къудей мыхъумэ.
 Уи нэпсыр къыпфIемыкIуэнкIэ ­Iэмал имыIэу Уджыхъум игу къегъэкIыж и адэжь лъапсэр здэщыIэ Мейкъуапэ хьэщIэщ зэрыдэмытым къыхэкIкIэ, зэрыдамыгъэхьар, Краснодар бэзэ­рым адыгэбзэ зэхихынкIэ гугъэу, даIуэу зэрытетар. 

Дэрэжэгъуэр зэбэкI  пшыхь

 Остердамме дэт концерт гъэлъэ­гъуапIэм щыпащащ пшыхьым. Ар ирагъэкIуэкIащ ДыщэкI Фурканрэ (Эртан и щIалищым язщ) Къуэдз Оксанэрэ (КъБР-м щыщщ, абы унагъуэу щопсэу). 
 ЗэIущIэр къызэIуаха нэужь, япэу псалъэ иратащ илъэс 40-м щIи­гъуауэ нэмыцэ щIыналъэм адыгэ Iуэхур щыдэзыгъэкI ТIамжьыкъуэ Умар-­Фарукъ. Абы къыхигъэщащ зи чэзу фестивалым ДАХ-м хэтхэр зэреблэ­гъар, къэрал куэдым щыщ адыгэхэр зэрыщызэхуэзар гуры­фIыгъуэшхуэу зэриIэр. «Къафэмрэ джэгумрэкъым дэ нэхъыбэу дгъэ­кIуэтэну дызыхуейр. АтIэ, зиужь­ дитыр мы зэманым къыздихь зэ­хъуэ­кIыныгъэхэмрэ хамэщI дызэ­ры­щызэбгрыпхъамрэ зэ­ран къыт­хуэ­хъуу нэгъуэщI лъэпкъхэм да­хэ­мышыпсыхьыжынырщ. Мис абы и хэ­кIы­пIэхэр дэ, нэхъыжьхэм, къэд­гъуэ­ту ди щIалэгъуалэр гъуэгу ­захуэм ­тедгъэувэн хуейщ. Ди зэ­хуэсхэм ­къекIуалIэ щIэблэм зедгъэ­цIыху­жыну, иджыри къэс дэ ды­къе­зы­гъэла гупсысэм ахэри къытет­шэну гугъапIэ диIэщ. Мы гъэм хэкум къикIа гупышхуэр зэхуэсым зэ­ры­хэтым нэ­хъри къару къытхелъхьэ. ДыщэкI Эртан фIыщIэ хузощI фыкъызэры­ригъэблэгъам щхьэкIэ, нэ­хъапэм тхузэ­фIэмыкIар, абы наIуэ тщищIащ, дигъэлъэгъуащ. Нэхъ зэ­пы­щIа ды­зэрыхъуам дигу игъэ­кIуэ­дыркъым»», - пищащ Умар-Фа­рукъ.

ДыщэкI Эртан: 

- Мы зэхуэсым илъэс къэс щIалэ­гъуалэр нэхъыбэу къызэрыкIуэм ­дегъэгуфIэ. Щэнхабзэ махуэхэм я купщIэу къэтлъытэр ди щIэблэм лъэпкъ зэхэщIыкIыр яхэтлъхьэ­нырщ. Абыхэм захедгъэхын хуейщ ди хэкужь и хъыбар, ди лъэпкъым и ­къекIуэкIыкIар, едгъэщIапхъэщ адрей лъэпкъхэм дакъыхигъэщу дбгъэдэлъ хъугъуэфIыгъуэхэр. Ахэр фестивалым щыдогъэлъагъуэ, ды­зопсалъэ, нэхъыщхьэращи, къалэ, къэрал зэмылIэужьыгъуэхэм щып­сэу адыгэхэр дызэкъуегъэувэ, - къыхигъэщащ  ДыщэкI Эртан. 
- Сэ быдэу къызгурыIуащ псэупIэ, лэ­жьапIэ къалъыхъуэу мы къэралым щепсыха ди къуэшхэм зэры­адыгэр зэи зэращымыгъупщэнур, - къы­пищащ адэкIэ Сэхъурокъуэ ­Хьэу­тий. - Адыгагъэр апхуэдизу фы­хуэ­сакъыу зывохьэри, си фIэщ мэхъу щIалэгъуалэри а гъуэгум зэрырикIуэнур. Гугъущ фи Iуэхур, нэхъы­жь­хэм фхьы жэуаплыныгъэри инщ. Сыт щхьэ­кIэ жыпIэмэ, фэ вгъэ­лъа­гъуэращ щIэблэм щапхъэ яхуэхъунур. Абы ­хъарзынэу фыпэ­лъэщу къыс­щы­хъуащи, Тхьэм фы­хущIи­гъэ­хьэ, фхуэ­фэщэн щIэблэ Тхьэм къывит. 
 Дэрэжэгъуэр ябэрэ нэшхуэгуш­хуэу а пщыхьэщхьэм къызэхуэсахэм концерт цIыкIу ирагъэлъэгъуащ. Жылокъуэ Бланэ адыгэ пшынэр дахэу игъэбзэрэбзащ, уэрэджыIакIуэ ныбжьыщIэхэу Аксол Мертрэ Шахин Селинрэ адыгэбзэкIэ егугъупэу уэрэд зэрыжаIэм гур хигъахъуэрт. АР-м, КъБР-м, КъШР-м щIыхь зиIэ я артисткэ Хьэрэдурэ Динэ и уэрэдхэм гуапэу едэIуащ къызэхуэсахэр. Пэ­шым щIэсхэр къэтэджауэ де­жьууэ уэрэд жиIащ ди лъэпкъэгъу щIалэ, ГИТИС-р къэзыуха уэрэд­жыIакIуэ, артист ныбжьыщIэ Теунэ Джэмал. А пщыхьэщхьэм ягъэлъэ­пIащ адыгэ къафэмкIэ зэпеуа ныбжьыщIэхэм ящыщу нэхъыфIу къалъытахэри. 
 Мыр концерт къызэрыгуэкI ще­кIуэкI пшыхьтэкъым. Сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, утыкум къыщыIу уэрэдратэкъым зэхэпхыр, атIэ европей адыгэ­хэм я гу къеуэкIэрт. ЦIыхур апхуэдэу ухуащ, зыхэсхэм я зы­хуэпэкIэм тохьэ, я бзэм иропсалъэ, я хабзэхэр ягъэзащIэ. Европей жыпхъэхэр зи теплъэ щIалэгъуалэм я адыгагъэр згъэщIагъуэрт. Адыгэ уэрэдхэм дежьууэрэ, уардэу къэфэну къыщытехьэкIэ, гур къызэрыгъуэтыжырт. 
 НэмыцэбзэкIэ псалъэу зи щхьэцыр гъэщIэгъуэну щIэща щIалэм бжэм деж сыщрихьэлIати, адыгэбзэкIэ «неблагъэ» жиIэу япэ сызэрыригъэщар си гуапэ мыхъуу къэнакъым… Адыгэгу къыщемыуэу хэт жиIэфын абыхэм я пкъым?! 

ХамэщIымрэ  хэкужьымрэ

 Адыгэ щэнхабзэ фестивалыр европей адыгэхэм я гум жьы дезыгъэху Iуэхугъуэщ жыпIэмэ, ущыуэнукъым. Сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, мыбы щызэхуэсыр зи лъэпкъэгъухэм хуэ­зэш, зи анэдэлъхубзэм хуэлIэ, зи ­къуэшхэм хуэгумащIэ защIэщ. Адыгэ унагъуэ, уеблэмэ цIыху зырызу европэ къэралхэм ипхъа хъуа ди ­къуэшхэр зэрыубыдын, зэдэIэпы­къун, зэкъуэтын папщIэ ящIа зэ­хы­хьэщ мыр. Хамэ къэралым зы адыгэ цIыху закъуэу исыныр зи натIэ хъуа Уджыхъу Ихьсан и къуэш хуэзэ­нымкIэ, и бзэкIэ псэлъэнымкIэ хэ­кIыпIэу къигъуэтар и пщIэнтIэпскIэ къилэжьа мылъкур хилъхьэу федерацэ иухуэнырщ, фестиваль къы­зэригъэпэщынырщ. Апхуэдэ лъабжьэ зиIэу къежьа фестивалым и мыхьэнэр ноби аращ. Адыгэ 500 фIэкIа зэрымыс къэрал щыIэщ Европэм. Фи нэгу къыщIэвгъэхьэрэ Германием илъэсым зэ кIуэуэ а фес­тивалым хэтыныр ди лъэпкъэ­гъухэм я дежкIэ зэрыгурыфIы­гъуэр?! 
 Хэкурысхэм я дежкIэ зыхэщIыкIыгъуейщ зи гугъу сщIыр. МахуищкIэ йокIуэкI зэхыхьэр. Мыбы зэлъэп­къэгъухэр щызэрылъагъуу, я щIэб­лэм бзэр зэрырагъащIэмрэ лъэпкъ хабзэм зэрыщIапIыкIымкIэ щызэдэгуашэу, ахэр утыку къыщрахьэу аращ. Адыгэбзэр зэхахын, я анэ­дэлъ­хубзэкIэ зэпсалъэу шэджа­гъуашхэ зэдащIын къудей щхьэкIэ кхъухьлъатэкIэ фестивалым къокIуэ цIыхухэр. 
 Лэжьыгъэшхуэ ирегъэкIуэкI Европэм щыпсэу адыгэхэм я щэнхабзэ федерацэм, къалэнышхуи егъэзащIэ европей шэрджэсхэр адыгэу къызэтенэнымкIэ. Ауэ щыхъукIи мы­хэр къэралым гулъытэ зыхуищI хэхэсхэм ящыщкъым. Псалъэм къы­дэкIуэу жыпIэмэ, Тыркум, Иорданием, Израилым щыпсэу адыгэхэм яIэ Iэмалхэмрэ къэрал дэIэпыкъу­ныгъэм хуэдэрэ европей адыгэхэм ягъуэтыркъым, мыхэр зэрызэхэтыр езыхэм я жып кърах сомщ. Адрей къэралхэм адыгэхэм папщIэ школ здэщыIэ яхэтщ, езым и бзэкIэ еджэну хуитыныгъэ иратауэ, къуажэ щхьэ­хуэу зэхэсу адыгэбзэ фIэкIа щызэ­хыумых жылэщ Израилым и Кфар-Камэрэ Рихьэниерэ, я лъэпкъ щэнхабзэмрэ бзэмрэ яхъумэжын папщIэ къэралым ахъшэ хъарзынэ яху­хи­хыу. Европэм исхэр апхуэдэкъым, абыхэм езыхэм зэрызахъумэжыфщ.
 ГъэщIэгъуэнт европей адыгэхэм уахэтыну, я гупсысэ ущIэдэIуну, я псэукIэ зэбгъэлъагъуну, я гум щы­щIэхэр къыпхуаIуэтэну. А псори бзэ зэмыщхьхэмкIэ псалъэрт, ауэ ады­гэпсэм зэришалIэрт. Адыгэбзэ нэхъ зымыщIэ дыдэми адыгэгу зэры­кIуэцIылъыр, адыгэ хабзэ зэры­хэ­лъыр нэрылъагъут. Къэрал куэдым щыщ адыгэхэр нэIуасэ схуэхъуащ сэ. Хэкужьым абы сыкъызэрыщалъ­хуам, ­хэкум сыкъызэрикIам щхьэ­кIэ нэхъ насыпыфIэ дыдэу дунейм тетыр сэрауэ къысщагъэхъужу къыз­дэу­эршэрхэрт. Пэжу насыпщ ар. Си адэжь и жьэгу хуабэм сызэрыдэсыр, си анэдэлъхубзэкIэ сызэрыпсалъэр, абы срилажьэу зэрыщытыр арагъэнщ си гур зыгъэбыдэри. Абы еплъытмэ, хэхэс гъащIэр зи натIэ ­хъуахэр псэкIэ тхьэмыщкIэщ. ИтIани, хамэщI уисыным и гугъуагъыр дэ, хэкурсыхэм, къыдгурыIуэнукъым. Адыгэ­лIым и нэпс къыщIэзыгъэкI хъыбархэм емыдэIуам, къы­зыхэкIам щы­тепсэлъыхькIэ зигу къызыфIэнэ цIыхухъухэр зымылъэгъуам, дуней фIыгъуэр ябгъэдэлърэ пэт и хэку зэримысыжым щхьэкIэ насыпыншэу зыкъэзылъытэжхэр зымыцIы­хуам дэнэ щищIэн «тхъэжу» Европэм щыпсэу адыгэхэм я гурыгъу-гурыщIэхэр?! 
 Апхуэдизу хэкум щIэбэгхэр щхьэ къэмыкIуэжрэ жызыIэни къыхэ­кIынущ. Ауэ ар къызэрыгуэкI Iуэхукъым. Къэрал хабзэхэм ехьэлIа Iуэхухэр, дэфтэрхэр зэгъэпэщын ­зэ­рыхуейм и гугъу сщIыххэкъыми, Урысейм лэжьыгъэ IэнатIэ къыщыб­гъуэтыныр, унагъуэ зэрыбгъэпсэун мылъку къыщыблэжьыныр гугъущ адрей къэралхэм елъытауэ. Ахэр зэса псэукIэ тыншымрэ беймрэ, мазэ бжыгъэм къалэжь улахуэмкIэ къащэху «люкс» жыпхъэм изагъэ машинэхэм, зыщIэс унэхэр зэрызэгъэпэщам ди къэралыр лъэщIы­хьэнукъым. Яхэткъым абыхэм къулейрэ къулейсызрэ. Псоми лэжьыгъэ IэнатIэ зырыз яIэщи, зыхуей хуэзэу иропсэуф. Нэхъыбэм хьэрычэт Iуэху яIэщи, къэрал зыбжанэм щагъэ­лажьэ. Къэбэрдей-Балъкъэ­рым лъа­гъунлъагъу къэкIуауэ, хьэ­рычэт Iуэху къыщызэIуахыну, щып­сэуну я гугъэу е нэгъуэщI щхьэусы­гъуэхэмкIэ къэкIуэжауэ хэкур, къуэ­шыр «зэрыпежьам» теухуа хъы­бар­хэри щызэхэсхащ абы. Апхуэдэ зращIам афIэкIа къигъэзэнукъыми, ар гурыIуэгъуэщ. Ахэр зэса къэрал хабзэхэмрэ Iуэхутхьэбзэхэмрэ ди деж щытепщэ Iулъхьэмрэ гулъы­тэншагъэмрэ шурэ лъэсрэ я зэ­хуакущ. КIэщIу жыпIэмэ, хэхэс гъащIэр гугъуми, хэкужь гъащIэр дыдж зыщащIаи яхэтщ абыхэм. 
 Европэмрэ Къэбэрдеймрэ я зэ­пыщIэныгъэр зыхэслъэгъуахэм ящыщщ ди пщащэ куэд абы щыщ адыгэ щIалэхэм щхьэгъусэу зэрашар. Илъэс 15-20-м щIигъуауэ абы щопсэу адыгэ пщащэхэр, ахэр ха­сэ­хэм жыджэру зэрыхэтми сигу хигъэхъуащ, абыхэм я бынхэм бзэр нэхъ зэращIэр си гуапэ хъуащ. Бзылъхугъэхэми жаIащ абы щып­сэууэ есар Урысейм щыIэ псэукIэм хэзэгъэнымкIэ гугъу зэрехьынур. Зыхуейр ягъуэт абыхэм, ауэ гуны­къуэгъуэшхуэу яIэщ я хэку зэримысыжыр. Апхуэдэуи екIуэкIынущ ар, щIэх зихъуэжынукъым а щы­тыкIэм. Къэдывгъащтэ Сирие зауэ лыгъейм кърихужьэжу ди лъахэм къэкIуэжын хуей хъуа ди лъэпкъэ­гъухэр. Пэжщ, Дунейпсо Адыгэ Ха­сэр дэIэпыкъуэгъу хъури, цIыкIуми, унэ зырыз къыхуащэхуащ, лэжьыгъэ къэзыгъуэтаи, хадэ зыщIи яхэтщ. Ауэ яхэтщ ди деж щымып­сэуфу Европэ къэралхэм кIуэжаи. Дап­щэ Iэпхъуа Тыркум, Иорданием, нэгъуэщI къэ­ралхэм, хэкумкIэ къэ­мыкIуэжыххэу. СыткIэ къыдэтхьэха хъуну ди лъэп­къэгъухэр къагъэ­зэжын папщIэ? Къэгъуэты­гъуейщ абы и жэуа­пыр. 

Ину къемышхми, мащIэу къыттоткIуэ

 КъуэкIыпIэ Гъунэгъум ис адыгэхэм къатепщIыкIауэ аращ европей адыгэ­хэр, илъэс 30-40 ипэкIэ лэ­жьыгъэ, псэукIэ тынш къалъыхъуэу а къэралхэм Iэпхъуауэ. Абыхэм я нэхъыбэр щыпсэур Германиеращ, цIыху мин 40-м ноблагъэ. IэщIагъэ зэмылIэужьыгъуэ куэдым пэрытщ ахэр, хьэрычэт Iуэху зиIэр куэдщ, ауэ Германием къыщалъхуа лIакъуэм щIэныгъэ нэхъыщхьэ зрагъэгъуэтауэ щIэныгъэлIи, дохутыри, инжене­ри яхэтщ. Сабийр щыцIыкIум деж зэрыпсалъэр, зэрыгупсысэр нэ­мы­цэбзэми, балигъыпIэ зэриувэу ады­гэбзэр зригъэщIэн щIедзэ. Мис ар я къалэн нэхъыщхьэщ Германием и къалэ нэхъ инхэм къыщызэIуаха Адыгэ Хасэхэм. Нэмыцэ хэгъуэгум иIэпхъукIыу нэгъуэщI къэралхэм ­Iэпхъуа адыгэхэми я гупэр къэгъэзащ ГерманиемкIэ, сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, Европэм щыпсэу адыгэхэм я щэнхабзэ федерацэр здэщыIэр аращ, аращ абыхэм жьантIэ ­яхуэхъур.
- Голландием адыгэ 500 ­хуэдиз дисщ, - къыддогуашэ Хасэ тхьэма-  дэ Шывлъакъуэ Зэфер. - Дэри Адыгэ Хасэ догъэлажьэ, тхьэмахуэм з­ыбжанэрэ дыщызэхуос. Псом хуэ­мыдэу сабийхэр къетшэ­лIэну тфIэфIщ, адыгэ лъэпкъым зэры­щыщыр ящIэжу къэдгъэхъун пап­щIэ. Ар цIыкIу щIыкIэ хыупщэмэ, ­гува-щIэхами и лъэпкъыбзэри хабзэри зыхилъхьэжынущ. Мы фес­тивалым псоми я нэ къыхуикIыу апхуэдэщ икIи псоми зы­къ­ра­гъэ­хьэлIэ. Европэм и къэралхэм сыт хуэдэ адыгэ зэхыхьэ щыIэми ­докIуэ дэ. ДэркIэ зэкъуэтыныгъэм мыхьэ­нэшхуэ иIэщ. 
 Нюрнберг щыIэ Адыгэ Хасэм и лIыкIуэщ абы дыщыщыIа махуэхэм зи машинэмкIэ дыкъезышэкIа ­Гугъэжь Мурат. Километр 700 хуэ-диз къызэпачащ Нюрнберг къикIахэм. Мурати абыхэм ящыщ зыщ. «Унагъуэ 20 хуэдиз дэсщ Нюрнберг, ахэр зэроцIыху, Хасэм щызэIуощIэ, - жеIэ Мурат. - Нэмыцэм и дэнэ ­къали дэтщ апхуэдэ зы «адыгэ жьэгу» цIыкIу. Ахэр мыхъуамэ, куэд щIауэ дыхэшыпсыхьыжат. НэгъуэщI зы лэ­жьыгъэ щемыкIуэкIми, зэлъэп­къэгъухэр адыгэбзэкIэ ущызэпсалъэу Хасэ уиIэныр сэбэпышхуэщ. Ди Хасэм сабийхэм адыгэбзэ щра­гъащIэ, къыщагъафэ. Мы фестивалыр илъэс къэс дэнэ щекIуэкIми ­докIуэ. Ди хасэми бжьыхьэм зы гуфIэгъуэ зэхыхьэ щызэхэтшэну ди ­мурадщ, мыбы щыпсэухэм фIыуэ ялъагъу уэрэджыIакIуэ Быщтокъуэ Азэмэт къедгъэблагъэу». Мурат и щхьэгъусэр Аушыджэр щыщщ, ­Гъутхэ япхъущ, зы щIалэ яIэщ. 
1980 гъэ лъандэрэ Хасэ Iуэхум хэтщ Берлин Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ Къумыкъу Уэхьбий. Тыркум щыпсэухэми, нэмыцэ щIыналъэм Iэпхъуахэми я Iуэху зыIутыр ещIэри, хэзыгъаплъэр нэхъыбэщ. 
- Абазэхэр, абхъазхэр хэмыту, адыгэ унагъуэ 300 дэсу къыщIэкIынщ Берлин. Ауэ, ди жагъуэ зэрыхъунщи, Хасэм къекIуалIэр мащIэщ. Ди лъэпкъыр лъэпкъыу къызэтенэн щхьэкIэ, хэкурысхэр ди дэIэпыкъуэгъуу лэжьыгъэшхуэ едгъэкIуэкIын хуейщ. Дыпсэлъамэ, Тыркум адыгэу мелуани 7-м нэблагъэ щыIэщ жыдоIэ. Нахуэу зэрыадыгэр имыгъэ­гъуащэу, и щхьэкуцIкIэ зищIэжу зы мелуан ису щытмэ, си пыIэжьыр щэ дэздзеинт, - жеIэ Уэхьбий. - Дэ ди зэманым нэгъуэщIу щытащ ди гуп­сысэкIэр. Ди бзэр дджыжыну ды­хуимытрэ пэт, гъэпщкIуауэ деджэрт. Нобэ адыгэу дыкъызэтенэн щхьэкIэ, хэкум фIэкIа плъапIэ диIэ хъунукъым. Абы и лъэныкъуэкIэ, фэ, хэкурысхэми, къалэнышхуэ фи пщэ къыдохуэ. Совет Союзым и лъэхъэнэм сыщыIащ хэкум, абы щы­гъуэм бгъэзэжмэ, уи щхьэр зэрыбгъэпсэужын IэнатIэ гуэр къыпхуа­гъэлъагъуэрт. Ауэ иджыпсту псэу­кIэми дэфтэрхэми ехьэлIауэ нэхъ гугъу хъуащ, дымыIэпхъуэжыфми, туристу дихьэжурэ ди ахъшэр хэкум къиднэу, ди зэпыщIэныгъэр едгъэ­фIакIуэу дыпсэуныр хэкIыпIэщ. 
 Уэхьбий зы щIалэрэ зы пщащэрэ иIэщ - Нартрэ Жанейрэ. Жаней Къэ­бэрдейм фIыуэ къыщацIыху, куэдрэ къокIуэж, ди университетым мазибгъукIэ адыгэбзэр щиджауэ уэрсэру ещIэ. Мис а пщащэм и щапхъэр ­дуней псом щыбгъэлъэгъуэну ури­къунщ. Адыгэну, адыгэ щIыгур зригъэлъагъуну, адыгэбзэр зригъэщIэну хуейти, и адэ-анэм япиубыдри, къэкIуэжащ. «Илъэсищ хъуху адыгэбзэкIэ фIэкIа псэлъакъым ­Жаней, итIанэ гъэсапIэм, еджапIэм кIуэн щIидзэри щыгъупщэжащ. Нэхъ балигъ къызэрыхъурэ жиIэт: «Гим­назиер къэзухмэ, хэкум сыкIуэжынурэ зы илъэс си адыгэбзэр зэзгъэщIэным тезгъэкIуэдэнущ». Апхуэ­дэурэ еджапIэр къиухри, дипломыр къыщихьыжа махуэм къыджиIащ: «Иджы хэкум сывутIыпщ». Япэрауэ, пщащэр тфIэсабийт, етIуанэрауэ, ЦIыпIынэ Аслъэн щаукIа лъэхъэ­нэрат, зэрызехьэти, тфIэшынагъуэт. А псор зэдгъэзахуэу зыщит­лъэ­фы­хьым: «Сэ сыкъызэрыхъурэ си адэ-анэр адыгэ Iуэху иужь фитщ, Адыгэ Хасэм фыщолажьэ. Сэ хэкум сывмыгъакIуэмэ, фэ фщIэм зыри къикIыркъыми, Iуэхум фыкъыпэрыкI», - жиIэри вакъэ зэв дригъэуват», - игу къегъэкIыж Уэхьбий. 
 КъагъэкIуащ Жаней Налшык, и бзэри зригъэщIэжащ, куэди зригъэ­цIыхуащ, ауэ, зэрыщыпсэун къы­зэ­рыщимылэжьыфым къы­хэкIыу, Германием игъэзэжауэ щыIэщ, щIэх-щIэхыурэ и «дыщ» къэкIуэжу. 
 Кёльн Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ Псыбланэ Фарукъи и щIалэ МураткIэ къепхащ хэкужьым. Мурат Мейкъуапэ къэкIуэжри, «Налмэс» ансамблым илъэсиплIкIэ къыщы­фащ, илъэ­ситIкIэ пшынауэу щытащ, иджы Нэхущ Чэрим и гъусэщ, пшынауэу Налшык щолажьэ. Мурат нэхъ­рэ нэхъыжьу зы щIалэрэ зы пщащэрэ иIэщи, ахэр унагъуэщ, Кёльн дэсщ. 
- Унагъуэ 500 хуэдиз дэсщ Кёльн. ЦIыхуи 104-м хэтыпщIэ къату Хасэм къокIуалIэ, ахъшэ къэзымыту къа­кIуэхэри щыIэщ. Илъэси 10-15 хъухэр зыхэт къэфакIуэ гуп диIэщ, Iэмал зэриIэкIэ бзэр зэредгъэщIэным иужь дитщ, - жеIэ Фарукъ. - Дэ Тыркуращ дыкъыщыхъуар. Адыгэхэр ­къуажэ-къуажэу дызэхэсу, ди адэ-анэхэр адыгэбзэкIэ псалъэу, радио, телевизор димыIэу дыкъэхъуати, бзэр фIыуэ тщIащ. Иджырей щIа­лэгъуалэм анэдэлъхубзэр ебгъэ­щIэныр куэдкIэ нэхъ гугъу хъуащ. Абы адэ-анэхэр жэщи-махуи елэ­жьын хуейщ, армыхъумэ Хасэ IуэхукIэ зэфIэкIынукъым. Европэм щып­сэу адыгэхэм я щэнхабзэ федерацэм къалэнышхуэ егъэзащIэ. ЦIыху зыбжанэ фIэкIа дымыхъуу щыщы­-тар сощIэж сэ, япэ фестиваль зэ­рызэхэтшари сщыгъупщэжакъым, Хасэм къа­кIуэ хабзэхэм фIэкIа хэмыту. ИужькIэ Германием щыпсэу адыгэ псори ­къекIуалIэ хъуащ, итIанэ нэгъуэщI къэралхэми къикIыу щIадзащ. Хэку­жьым ещхьу адыгагъэр ину «къе­мышхми», мащIэу къыттоткIуэ. Иджыпсту интернетыр диIэщи, хэкум нэхъ дыпыщIа хъуащ, абы щащIэхэр-щалэжьхэр дэри къыдогъэсэбэп. Ахэр зылъагъу ди щIалэ­гъуалэми ягу къегъэуш. 
 Апхуэдэ щIалэгъуалэ зэпыщIэ­ныгъэм и щыхьэтщ мы фестивалым Теунэ Джэмал зэрыхэтари. «Германием щыпсэу адыгэ щIалэхэр си ныбжьэгъущ, - жеIэ абы. - Ахэращ сыкъезыгъэблэгъари. Нэмыцэм щып­сэу ди къуэшхэр зэрыадыгэм зэрыригушхуэр, ар ягъэлъэгъуэну зэрыхэтыр умыгъэщIэгъуэнкIэ Iэ­мал иIэкъым.  Уеблэмэ, Къэбэрдейм щыщхэм нэхърэ нэхъыбэу пщIэ ­хуащI адыгэ фащэм, адыгэмэ зыщыуа хьэпшып цIыкIум, нэхъыщ­хьэращи, я бзэр зрагъэщIэжыну яужь итщ. Сэ гу зрылъыстамкIэ, щы­цIыкIум деж нэмыцэбзэм ире­джэурэ дехьэхри, я анэдэлъхубзэр Iэпэдэгъэлэл мэхъу, ауэ, балигъ зэрыхъуу, адыгэбзэр зэрагъэщIэж, нэхъуеин­шэу хасэхэм кIуэн щIадзэ. Германием щыпсэу адыгэхэр нэ­мыцэхэм яхэшыпсыхьыжынукъым, ар си фIэщ ящIащ сэ си ныбжь ­щIа­лэгъуалэм, куэд щIауэ си ныб­жьэ­гъухэми, иджы зэзгъэцIыхуахэми». 
 Москва щыIэ «Адыгэхэр» фондым и унафэщI Къэжэр Ланэ фестивалыр щекIуэкIа махуэхэм языхэзым щигъэлъэгъуащ фондым иригъэ­кIуэкI лэжьыгъэхэмрэ проект гъэ­щIэгъуэнхэмрэ. Социальнэ сетхэм Iэмал куэд къует иджыпсту. Хамэ къэралхэм къыщыдагъэкI тау­рыхъхэр адыгэбзэкIэ зэрызэрадзэкIыр, лъэпкъым къыхэкIа цIыху цIэ­рыIуэхэр студием кърагъэблагъэурэ къызэрагъэпсалъэр, къэфакIуэ гуп Москва зэрыщызэхашар, нэ­гъуэщI Iуэхухэри яфIэгъэщIэгъуэнти, ар ­утыку кърахьэмэ, яфIэигъуэу ирагъэблэгъащ Ланэ. 
- Мыбыхэм я дежкIэ мыхьэнэшхуэ иIэщ хэкум щекIуэкI лэжьыгъэми, сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, езыхэр ад­рейхэм яхэмышыпсыхьыжын щхьэ­кIэ Iэмал гуэрхэр къагупсыс зэпытщи. Ди дежи щIэгъэкъуэн къыщалъыхъуэ, - жеIэ Ланэ. – Сэ си адэ Къэжэр Альберт гулъытэ хэха хуищIу щытащ хамэщI щыпсэу адыгэхэм. ИкIи щэнхабзэ зэпыщIэныгъэр егъэфIэкIуэным теухуа проект иригъажьэри, 2012 гъэм хамэ къэрал щыпсэу адыгэ щIалэгъуалэр нригъэблэгъауэ щытащ. Мис абы къы­пызыщэ Iуэхуу аращ мыри. Хэкум исхэм къафIэIуэхукъым мыбы щып­сэухэр зэгупсыс псор, сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, я нэхъыжьхэм я жьауэм щIэту, зыщIэупщIэм и жэуап ягъуэту, я бзэр дэнэ дежи къыщагъэ­сэбэпыфу апхуэдэщ.
 Тхыдэм лъэужьышхуэ къыхэзына лъэпкъыжьщ дэ дыкъызыхэкIар, ар дгъэкIуэд, хэхэсхэм ящыдгъэгъупщэ хъунукъым. Мыпхуэдэурэ дызэкIэ­лъыкIуэмэ, дызэдэIэпыкъумэ, тхузэ­фIэкIынущ ар. Си щхьэкIэ си гуапэ мэхъу адыгэбзэр шэрыуэ дыдэу яIурымылъми, къызыхэкIар ящIэжу, щхьэж зэрыпсалъэ бзэмкIэ я лъэп­къыр зыхуэдэм тепсэлъыхьу щIалэгъуалэр къызэрыббгъэдэсыр.
 Гур зэрыгъур куэдми, гугъапIэ дахэхэр уэзыгъэщIщ зэхуэсым щытлъэгъуа зэхэтыкIэр. Зыми химыгъэ­зыхьауэ километр щэ бжыгъэ къызэпачу, кхъухьлъатэкIэ къэлъатэу ди лъэпкъэгъухэр щэнхабзэ фестивалым зэрыхэт къудейм къегъэлъагъуэ европей адыгэхэр я лъэпкъым зэрыхуэпэжыр.

Тхыгъэри сурэтхэри зейр НэщIэпыджэ Замирэщ. Остердамме - Дюссельдорф - Налшык

Свежие номера газет Адыгэ псалъэ


17.07.2018
16.07.2018
13.07.2018
10.07.2018