Пасэрей хьэпшыпхэр къэзыгъэщIэрэщIэж

Ижь-ижьыж лъандэрэ адыгэхэр дахьэхыу къекIуэкIащ къамыл лIэу­жьыгъуэхэм ящыщ IутIэным (рогозэ), дей жыг къудамэщIэхэм, ­хьэуазэм арджэнхэр къыхэ­щIы­кIыным. Зэманым ижь зыщIихуа а хьэпшыпыр кIуэ пэтми яIэ­щIэхуж хъуащ. Пасэрей арджэныр ди зэманым къигъэщIэрэщIэжащ икIи абы и щэхухэр щIэблэм къахузэlуех УФ-м и СурэтыщIхэм я зэгу­хьэныгъэм хэт, Къэзанокъуэ Жэбагъы и цIэр зезыхьэ Эстетикэ гъэ­сэныгъэмкIэ IуэхущIапIэмрэ ­КъБКъУ-м ДизайнымкIэ и кол­леджымрэ я егъэджакIуэ, декоративно-прикладной гъуазджэм и IэпщIэлъапщIэ, пасэрей лъэпкъ Iэ­щIагъэм и хъумакIуэ Мэзло Руслан. 

 Руслан иджыри сабийуэ пасэрей IэщIагъэм дезыгъэхьэхар и анэ ФатIимэтщ. Ар адыгэ арджэнхэр щагъэхьэзыр студие къызэзыгъэпэща IэпщIэлъапщIэ цIэрыIуэщ. ИужькIэ абы и IэщIагъэм щыхигъэхъуащ ­КъБКъУ-м ДизайнымкIэ и кол­ле­джымрэ КъБКъУ-м декоративно-прикладной гъуазджэмкIэ и факультетымрэ. ЗэIусэм псэ хэзылъхьэ Руслан гъуазджэм зэуэ хэпщIащ. Абы щыт­хъурэ пщIэрэ хуэфащэщ, и Iэдакъэ къыщIэкIа лэжьыгъэхэм лъэпкъым и дежкIэ щIэупщIэ, мыхьэнэ ин зэраIэм, гъуазджэми увыпIэфI зэ­ры­щагъуэтым папщIэ. Мэзлом и зэфIэкI щигъэунэхуащ сурэт щIыным, гра­фикэм, гобеленым, ятIэ гъэжьам, упщIэм. Ар нэхъ куууэ йолэжь сурэт щIы­ным, гобеленым, арджэным. Лъэпкъ гъуазджэм хэлъхьэныгъэфI­хэр хуэзыщI щIалэм и Iэдакъэ къы­щIэкIа хьэпшыпхэр езым псэкIэ пэ­гъунэгъущ. 
 Мэзло Руслан илъэс тIощIым нэб­лэгъауэ йолэжь арджэнхэм. Езым щыгъуазэ дызэрищIамкIэ, ар Iуэху къызэрыгуэкIкъым. Хьэпшыпыр къы­зыхищIыкI къамылыр гуэл, псыежэх Iуфэхэм къыщокI. Абы арджэныпхъэхэр езым егъэхьэзырыж. Япэ­щIыкIэ къамылыр къех, егъэкъабзэ, егъэгъущри, тхьэмахуитIкIэ егъэгъу. Аращи, зы арджэн игъэхьэзырыным мазэм щIигъу токIуадэ. И плъыфэр зэлъытар ар къыщыкIа щIыпIэрщ. Языныкъуэхэр удзыфафэщ, адрейхэр гъуэжьыфэщ, хужьыфэ къы­зы­щIэлъадэхэри яхэтщ. Нэхъыщхьэращи, арджэнхэм илъэс пщIы бжыгъэкIэ зыри къащыщIыркъым. 
 Ди лъэпкъ IэщIагъэу, хьэпшыпу къэ­гъуэгурыкIуэ арджэн лIэужьы­гъуэу Мэзло Руслан и Iэдакъэ къы­щIэкIахэм Iэзагъэ ин яхыболъагъуэ. Нэхъапэм а хьэпшыпыр зэрымылъ адыгэ унагъуэ щIагъуэ щыIэтэкъым. Иджы куэдым ящыгъупщэжа арджэнхэр имыгъэкIуэдыжу абы къегъэщIэрэщIэж. НэгъуэщI лъэпкъхэм а хьэпшыпыр зэрамыIэм къыхэкIыу, абыхэм куэд къыщIоупщIэ. Лэжьыгъэхэм куэд зыIэпашэми, арджэ­ным хьэщIэщыр ирибгъэдэхэну уасэ зэримыIэм, абыхэм я мыхьэнэм щы­мыгъуазэр нэхъыбэжщ. Ар къилъы­тэри, зэманкIэ узэIэбэкIыжмэ а хьэп­шыпыр къызэрагъэсэбэпу щытамрэ нобэ иIэ хъуа мыхьэнэмрэ щIэблэр хигъэгъуэзэну пщэрылъ зыщищIыжащ. Руслан иджыпсту ныбжьыщIэ 50-60-м нэблагъэ и гъэсэнщ. А ­щIалэхэмрэ хъыджэбзхэмрэ арджэн щIыным и щэхухэм псынщIэу ­дахьэх. Декоративно-прикладной ­гъуазджэм, пасэрей лъэпкъ IэщIагъэм я мыхьэнэр Мэзло Руслан ­ныб­жьыщIэхэм зэрагуригъаIуэмрэ абы и пщIэр къызэриIэтыжымрэ гуа­пэщ. ЩIэблэр гъэсэным, лъэпкъым и щэнхабзэмрэ гъуазджэмрэ щIэ­пIыкIыным сыт щыгъуи мыхьэнэшхуэ иIэщ. 
 Нэхъ пасэм хабзэм тету унагъуэ ихьэну хъыджэбзым и дыщырыкIыр щигъэхьэзыркIэ арджэнищ зэIуищэну и къалэнт, и IэпэIэсагъэмрэ ар ­лэ­жьыгъэм зэрыхуэнэхъуеиншэмрэ къигъэлъагъуэу. Ахэр нобэ алэ­рыбгъу папщIэу, нэмэзлыкъыу, пэш гъэдахэу къагъэсэбэп. Зыр адрейм ефIэкI, нэр зыгъэгуфIэ, гукъыдэжрэ дэрэжэгъуэрэ къозыт арджэн телъыджэхэм Руслан зэрелIалIэр, абы­хэм гугъу зэрыдехьыр нэрылъагъущ. Ахэр щигъэхьэзыркIэ къегъэсэбэп дуней псом щызекIуэ иджырей Iэмалхэр, Iуэху бгъэдыхьэкIэхэр, абы щы­гъуэми хабзэм къытемыкIыу. Зыми емыщхь, нэгъуэщIхэм ефIэкI Iуэху бгъэдыхьэкIэ зиIэ Мэзлом и арджэнхэр зи унэ щIэлъыну емыхъуапсэ ­гъуэтыгъуейщ, ауэ ахэр зэкъуэмы­чауэ зэгъусэу хъумэн, зэман-зэманкIэрэ утыку ихьэн хуей хьэпшыпщ.
 Мазлом зэрыжиIэмкIэ, пасэм цIыхур дунейм къыщытехьам щы­щIэдзауэ дунейм ехыжыху арджэныр къадэгъуэгурыкIуэрт. Адыгэ хьэ­щIэщхэм арджэнхэр шыкIэпшынэм, пхъэцIычым, Iэщэхэм я гъусэу блы­ным фIадзэурэ унэр ирагъэдахэу, ­сабий къалъхуагъащIэр, апхуэдэу дунейм ехыжар иужьрей гъуэгуанэм щытрагъэувэжкIэ абы трагъэгъуалъхьэу къекIуэкIащ, гущэрылъ, алэ­рыбгъу папщIэу къагъэсэбэпу. Къи­щынэмыщIауэ, цIыхубзхэм арджэным къыхэщIыкIа щIакхъуэдэлъ­хьэхэр зэрахьэрт, ерыскъыхэкIхэр зэ­­мыкIуэкIыу куэдрэ абы щыпхуэ­хъумэу къалъытэрти. 
- ЦIыхум и Iэпкълъэпкъым зэрызихъуэжым хуэдэу, арджэнми зэ­хъуэкIыныгъэ гуэрхэр дыболъагъу. ЩIы­махуэм абы уегъэхуабэ, гъэмахуэм укъегъэщIыIэтыIэ. Ноби лъэп­къым дежкIэ арджэным мыхьэнэшхуэ иIэщ. Псом хуэмыдэу къупщхьэ уз зиIэхэм я узыншагъэмкIэ сэ­бэ­пышхуэщ. Апхуэдэу, гу зэрылъыс­тащи, зи Iэпкълъэпкъым сэкъат иIэ сабийхэр арджэн щIыным щыхэз­гъэгъуазэкIэ, куэдкIэ щхьэпэ яхуохъу, ар щагъэхьэзыркIэ, я Iэпхъуамбэ ­псори зэуэ зэрызэдагъэлажьэм и ­фIы­гъэкIэ, - жеIэ Руслан. - Арджэнхэм я гугъу пщIымэ, классикэхэми, иджырей щIыкIэм тету сщIахэми щIэупщIэ яIэщ. А хьэпшыпыр нэхъапэм зэрагъэхьэзыру щытамрэ иджырей бгъэдыхьэкIэмрэ зэщхьэщокI. Пасэм а Iуэхугъуэм иджы хуэдэу зэманышхуэ трагъэкIуадэртэкъым. Си щхьэкIэ арджэнхэм сигу щахуэзагъэр тхыпхъэ дахэхэмрэ плъы­фэхэмрэ хэзухуанэу сыщелIалIэм дежщ.
 Зи ужь ихьэ Iуэхухэр фIыуэ къызэ­хъулIэ Руслан и лэжьыгъэхэр зэман-зэманкIэрэ утыку щыщигъэлъа­гъуэкIэ гу лъыботэ абы и зэфIэкIым, и IэпэIэсагъэм зэрыхигъэ­хъуам. ­Мэз­лом и лэжьыгъэхэр мы­­зэ-мытIэу щигъэлъэгъуащ ­КъБР-м и Лъэпкъ, СурэтыщI гъуазджэхэмкIэ музейхэм, Москва къалэм, Флоренцием, Дагъыстэн, Шэшэн, Осетие Ищхъэрэ - Алание, Адыгэ республикэхэм. ДызыхуэкIуэ зэман гъунэгъум абы и арджэнхэр Грознэ, Черкесск ­къалэхэм, Абхъаз республикэм ­щигъэлъэгъуэну и мурадщ. Мэзлом и Iэдакъэ къыщIэкIа хьэпшыпхэр ­гъэ­щIэгъуэнщ, я теплъэкIи удэ­зыхьэхщ. Языныкъуэхэр укъэзыгъэуIэбжьщ, ар щIэщыгъуэ гуэрхэм зэпымыууэ я лъыхъуакIуэ IэпщIэ­лъапщIэщи. Егъэлеиныгъэ хэмылъу дэтхэнэ зыри узыIэпызышэщ, гупсысэ куу зыщIэлъщ. Руслан и иужьрей лэжьыгъэхэр япэрейхэм къащ­хьэщокI плъыфэмрэ тхыпхъэмрэ абыхэм хэухуэнэным гулъытэ нэхъыбэ зэращыхуищIамкIэ. Ахэр щы­хьэт тохъуэ пасэрей адыгэ IэщIагъэр иджырей зэманым декIуу къы­зэригъэщIэрэщIэжым. Арджэнхэр я тхыпхъэхэмкIи, я инагъкIи лIэу­жьыгъуэ куэду зэрызэщ­хьэ­щыкIыр и нэщэнэщ художникыр лъагапIэ­щIэхэм зэрыхуэкIуэм. ДахагъэкIэ гъэнщIа Мэзлом и арджэнхэм ­къап­кърыкI хуабагъэмрэ гуапагъэмрэ дыгъэм хуэдэу узищIашэ. А лэ­жьыгъэхэр я щыхьэтщ IэпщIэ­лъап­щIа­гъэм, гъуазджэм, дахагъэмкIэ зэрамыIэм. 
 Лъэпкъ гъуазджэр зыгъэбей ­Мэзлом арджэным цIыхухэр нэгъуэ­щIынэкIэ иригъэплъыжащ. Ижь-ижьыж лъандэрэ адыгэм къыде­кIуэкI а хьэпшыпхэр и пэкIэ зэрагъэ­кIуэтэнум, ахэр нэхъ зэ­мы­лIэужьыгъуэу, гъэщIэгъуэну цIы­­хубэм я пащхьэм зэрырихьэнум хущIэкъу зэпытщ ар. Еш зымыщIэу республикэ гъуазджэм и зыужьы­ныгъэм хуэлажьэ, ди щIыналъэм ­къищынэмыщIауэ, гъунэгъу хэгъуэ­гухэм, хамэ къэралхэм щыпсэууэ и лэжьыгъэхэр фIыуэ зылъагъухэр з­ыгъэгуфIэ ди лъэпкъэгъу художникым и зэфIэкIыр зымащIэкIи имы­гъэ­кIэщхъэну, къэмыувыIэу адэкIи ­ехъулIэныгъэфIхэр зыIэригъэхьэну дыхуохъуапсэ.

ТЕКIУЖЬ Заретэ. Сурэтхэр Къарей Элинэ трихащ.

Свежие номера газет Адыгэ псалъэ