ЩIэныгъэ куурэ жыджэрагъышхуэрэ

 «ЕгъэджакIуэр къэралым и къару нэхъ лъэщ дыдэхэм яхызолъытэ, - жиIэгъащ Айтматов Чингиз. - Абы бгъэдэлъ псэкупсэ къулеягъым ди гъащIэм и Iыхьэ куэд еубзыхуф». Хэкум зиужьын, ар ефIэкIуэн папщIэ зи зэфIэкI емыблэжхэр, гъащIэм я пащхьэ ­къригъэувэ къалэнхэр щIыхь пылъу зыгъэзащIэхэр зи щIалэгъуэхэм ящыщмэ, абы епха гушхуэныгъэр зыбжанэкIэ мэбагъуэ. Апхуэдэ егъэджакIуэхэм, щIэныгъэ куурэ жыджэрагъышхуэрэ зыхэлъхэм ящыщщ Бахъсэн районым хыхьэ Зеикъуэ къуажэм Шафий Хьэчим и цIэр зэрихьэу дэт курыт школым (унафэщIыр Къумыкъу Аслъэнщ) и егъэджакIуэ Шыб­зыхъуэ Марьянэ. 

 ЕгъэджакIуэ IэщIагъэр иджыри сабий щIыкIэ ­къыхихат Марьянэ. Школым щадж предмет псомкIи щIэныгъэфI бгъэдэлъми, пщащэр нэхъ дэзыхьэххэм ящыщт географиемрэ тхыдэмрэ. Ислъэмей дэт курыт курыт школ №2-р ехъулIэныгъэкIэ къиуха нэужь, а унэтIыныгъэхэм куууэ хуеджащ Марьянэ. 2012 гъэм абы фIы дыдэу къиухащ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал ­университетым тхыдэмкIэ и къудамэр. ЩIэныгъэ куу зэзыгъэгъуэта пщащэр абыкIэ къэувыIакъым. Абы ­едж­э­­ным щыпищащ университетым епха аспирантурэм икIи ари 2015 гъэм ехъулIэныгъэкIэ зэфIихащ. 
 ЩIэныгъэ-къэхутэныгъэхэм зэрыдихьэхым хуэдэу, Марьянэ илъэси 5-м нэсауэ пэрытщ егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ IэнатIэми. Тхыдэмрэ географиемрэ езыгъэдж лэжьакIуэ пашэм и дерсхэр купщIафIэщ, хьэлэмэтщ. Ар хуабжьу йогугъу и гъэсэнхэм щIэныгъэ куу зэрабгъэдилъхьэным, лъэпкъ гъэсэныгъэ дахэ зэ­рахилъхьэным. Марьянэ и еджакIуэхэр жыджэру хэтщ районым, республикэм, Кавказ Ищхъэрэ щIыналъэм, къэралпсо мыхьэнэ зиIэ зэпеуэхэм. Хэтым и мыза­къуэу, ехъулIэныгъэ лъагэхэр зыIэрагъэхьэ. Къапщтэмэ, 2015 гъэм екIуэкIа, Нобель и цIэр зезыхьэ академие цIыкIум къызэригъэпэща Урысейпсо щIалэгъуалэ ­конференцым хэтащ Шыбзыхъуэм и еджакIуэ ХьэцIыкIу Анжелэ икIи 2-нэ увыпIэр къыщихьащ. Къинэмы­щIауэ, 2016 гъэм щыIа «Сигма» республикэпсо щIэны­гъэ-практикэ конференцым, 11-нэ классым щIэсхэм тхыдэмкIэ я Кавказ Ищхъэрэ олимпиадэм, «Япэ итахэр» республикэпсо зэпеуэм пашэ щыхъуащ абы и гъэсэн зыбжанэ. Абыхэм ящыщщ Мэршэнкъул Сюзаннэ, Къалмыкъ Саидэ, Къалмыкъ Алим сымэ, нэ­гъуэщI­хэри. 
 Ныб­жьыщIэхэм апхуэдэу фIыуэ зэрадэлажьэм къы­дэкIуэу, езы егъэджакIуэри жыджэру хэтщ щIыналъэм щекIуэкI жылагъуэ Iуэхухэм. Зэрылэжьа илъэс зыбжанэм къриубыдэу Марьянэ хэтакIэщ зэпеуэ зэмы­лIэужьыгъуэ куэдым. Абыхэм ящыщу къыхэгъэщыпхъэщ ар 2015 гъэм ехъулIэныгъэ иIэу зыхэта «ХXI ­лIэ­щIыгъуэм и пашэ» къэралпсо зэхьэзэхуэр. IыхьитIу зэщ­хьэщыхауэ  екIуэкIа зэпеуэм Марьянэ утыку къыщ­рихьащ бгъэдэлъ зэфIэкI лъагэхэр. «Си Iуэху зехьэкIэр. Си ехъулIэныгъэхэр» презентацэм нэмыщI, абы ­игъэлъэгъуащ «Хэкупсэ гъэсэныгъэм и мыхьэнэр» проектыр. Ахэр нэхъыфIу къыщалъытащ ди республи­кэм икIи Шыбзыхъуэм къыфIащащ «КъБР-м и щIалэ­гъуалэ жылагъуэ зэгухьэныгъэм и пашэ» щIыхьыцIэр. Абы и ужькIэ Марьянэ ехъулIэныгъэ къыщихьащ зэ­пеуэм и къэралпсо Iыхьэми. 
 ЛэжьакIуэ гумызагъэр илъэситI лъандэрэ хэтщ «ЕгъэджакIуэ нэхъыфI» урысейпсо зэпеуэми. Нэгъабэ абы къыхуагъэфэщащ зэпеуэм и щIыпIэ Iыхьэм и 3-нэ увыпIэр. Мыгъэрей зэхьэзэхуэм Марьянэ Бахъсэн ­районым  пашэ щыхъуащ икIи, республикэ Iыхьэм и кIэух зэпеуэм нэсыфа егъэджакIуихым яхэхуащ. 
 ЗэфIих апхуэдэ псэ хьэлэл лэжьыгъэмрэ хэлъ жыджэрагъымрэ фIыгъуэ куэд къыхудокIуэ егъэджа­кIуэм. Псом япэрауэ, абы къехь и гъэсэнхэми абыхэм я адэ-анэхэми я пщIэрэ лъагъуныгъэрэ, зэрыщIэ­хъуэпсауи, ныбжьыщIэхэм щIэныгъэ куу ярет. Къы­кIэлъыкIуэу, егъэджакIуэм бгъэдэлъ зэфIэкI лъагэхэм гу лъатащ къыдэлажьэхэми, школми районми я ун­а­фэщIхэми. ЕгъэджакIуэм къыхуагъэфэщащ егъэ­джэ­ныгъэмкIэ IэнатIэ зэмылIэужьыгъуэхэм къабгъэдэкI щIыхь, фIыщIэ тхылъхэр. 
 Зи лэжьыгъэр екIуу, къызыхуэтыншэу, иджырей дунейпсо мардэхэм хуэкIуэу езыхьэкI егъэджакIуэ Iэзэм, гъэсакIуэ IэкIуэлъакIуэм дохъуэхъу ехъулIэныгъэщIэхэр зыIэригъэхьэу, лъагапIэщIэхэм нэсу, узыншэу куэд­рэ лэжьэну, гъащIэм и лъэныкъуэ псомкIи насып ­ин къеуэ­лIэну.

ЖЫЛАСЭ Маритэ.

Свежие номера газет Адыгэ псалъэ


25.05.2018
25.05.2018
17.05.2018
15.05.2018