Адыгэ лъэпкъым и хъугъуэфIыгъуэхэм ящыщ

 Илъэс 60 ирикъуащ «Iуащхьэмахуэ» журналым и япэ къы­дэ­кIыгъуэр дунейм къызэрыт­е­хьэрэ. Абы къикIуа гъуэгуанэмрэ нобэ и Iуэху зыIутымрэ тедгъэп­сэлъыхьын мурадкIэ, дэ иджы­благъэ зыхуэдгъэзащ журналым и редактор нэхъыщхьэ Мы­къуэжь Анатолэ.

- Ди гуапэ хъунт «Iуащхьэмахуэм» и тхыдэм кIэщIу утхутепсэлъыхьамэ. Сыт хуэдэ з­э­хъуэкIыныгъэхэр игъуэта икIи зэ­маным дауэ зыдиужьа журналым?
- Дэтхэнэ лъэпкъми и зыужьы­ныгъэр псом япэу къызэралъытэр ар культурэ и лъэныкъуэкIэ зды­нэ­сыфа лъагапIэрщ. Культурэм и пкъыгъуэ нэхъыщхьэу щыт лите­ратурэр къапщтэмэ, ди адыгэ ­тха­кIуэ­хэм зы лIы ныбжьым ­къриу­быдэу яхузэфIэкIащ утемыу­кIы­тыхьу сыт хуэдэ утыкуми щыбгъэлъагъуэ хъуну литературэ нэс зэрагъэпэщыну. Псом хуэ­мы­дэу дэ ехъулIэныгъэ ин дыдэхэр щы­зыIэрыдгъэхьащ  поэзием. ­ИкIи дигурэ ди щхьэрэ зэтелъу ­жы­тIэ­фынущ ди усакIуэ пажэхэм я тхыгъэ нэхъыфIхэр дунейпсо усыгъэм и щапхъэу ягъэлъагъуэ­хэм зыкIи къазэрыпимыкIуэтынур.
 Адыгэ литературэр художест­веннэ псалъэкIэ зэIуща зы унэш­хуэу уи нэгу къыщIэбгъэувэмэ, абы и лъабжьэр зыгъэтIылъахэми, и блыныр дэзыщIеяхэми, щхьэ тезылъхьэжахэми, ноби а унэр псэм и хъугъуэфIыгъуэхэмкIэ  зыгъэнщIхэми  егъэлеяуэ  фIы­щIэшхуэ  яхуэфащэщ. А фIыщIэм щыщ  Iыхьэ, шэч хэмылъу, къы­лъос «Iуащхьэмахуэ» журналми. Къып­­хуэмылъытэн хуэдизщ лъэпкъ литературэр зэфIэувэ­нымрэ анэдэлъхубзэм зегъэужьы­нымрэ хуэунэтIауэ абы зэ­фIигъэкIар.
 Ди тхакIуэ нэхъыжь дыдэхэм къи­щынэмыщIа (абыхэм тхэн щы­щIадзагъащIэм «Iуащхьэмахуэ» журналыр щыIакъым), мыдрейхэм  япэ  лъэбакъуэр  щачар  «Iуащ­хьэмахуэм» и напэкIуэцIхэрщ. ­«Iуащ­хьэмахуэрщ» ахэр гъуэгу ­махуэ тезыгъэувар. Ди журналыращ япэу къызытехуар КIыщокъуэ Алим, Шортэн Аскэрбий, ­Теунэ Хьэчим, Нало Ахьмэдхъан, МафIэдз Сэрэбий сымэ я ро­манхэр, ЩоджэнцIыкIу Iэдэм, КIэрэф Мухьэмэд, Журт Биберд, Хьэх Сэфарбий сымэ я повестхэр, Нало Заур, Мэзыхьэ Борис сымэ я но­веллэхэр, Тхьэгъэзит Зубер, Елгъэр Кашиф, Къагъырмэс Борис, КIэщт Мухьэз, Гъубжокъуэ Лиуан, Бещтокъуэ Хьэбас, Бицу Анатолэ, Ацкъан Руслан, Уэрэзей Афлик сымэ я усэхэр, Сокъур Мусэрбий, Шэвлокъуэ Пётр, Къэрмокъуэ ­Хьэмид, Къэжэр Хьэмид, Кхъуэ­Iуфэ Хьэчим, ХьэкIуащэ Андрей, КIурашын БетIал, Гъут Iэдэм сымэ я литературно-критикэ тхыгъэ­хэр.
 Илъэс 60 мэхъури, зэи зэпыу имыIауэ мазитI къэс зэ къыдокI «Iуащхьэмахуэр». Нобэр къыздэ­сым дунейм къытехьакIэщ къы­дэ­кIыгъуэ 358-рэ. Илъэсым и кIэм ирихьэлIэу а бжыгъэр 360-рэ ирикъу­нущ.
 Зэманым зэрызихъуэж, абы къигъэув къалэныщIэхэм елъытауэ, журналми зэхъуэкIыныгъэхэр ­игъуэтащ. А зэхъуэкIыныгъэхэм я гугъу щыпщIкIэ, уигу къыумыгъэ­кIыжынкIэ Iэмал иIэкъым ар ­къы­зытехъукIыжа «КъаруущIэ», «МакъыщIэ», «Къэбэрдей» аль­манаххэр. ЯпэреитIыр 30 гъэхэм къыдэкIыу щытащ. «Къэбэрдей» альманахым  и  япэ  къыдэкIы­гъуэр 1945 гъэм и жэпуэгъуэ мазэм дунейм къытехьащ. ФIыщIэ лей яхуэфащэщ ар гъуэгу захуэ ­теувэным зи гуащIэшхуэ хэзылъ­хьа тхакIуэхэу Теунэ Хьэчим, КIы­що­къуэ Алим, КIуащ БетIал, Що­джэнцIыкIу Iэдэм сымэ. 
 1958 гъэм дунейм къытехьащ адыгэ тхакIуэхэри тхылъеджэхэри куэд  щIауэ зыщIэхъуэпс, лъэп­къым и гъащIэр - и культурэр, и литературэр, и щыIэкIэ-псэукIэр - лъэныкъуэ куэдкIэ къигъэлъэ­гъуэну къызыпэщылъ «Iуащхьэмахуэ» журналым и япэ къы­­дэкIыгъуэр. Абы фIэщыгъэцIэ хуэхъунури, нэхъыфI къыпхуэ­мыгупсысыну, япэу зигу къэкIар ЩоджэнцIыкIу Iэдэмщ. А зэма­ным щегъэжьауэ и теплъэкIи, и IувагъкIи, зэрытрадзэ тхылъымпIэкIи, къытехуэ тхыгъэхэмкIи ­зэхъуэкIыныгъэфIхэр игъуэтурэ къогъуэгурыкIуэ журналыр.
 Зэманым зэрыпэджэж Iэмалхэм ящыщщ рубрикэхэр. Абы и лъэныкъуэкIэ ди япэ итахэм къыхалъхьа Iуэхугъуэ щхьэпэхэм къы­зэ­рыпытщэным, зэредгъэ­фIэ­кIуэным дэри дыхущIокъу. Псалъэм папщIэ, иужьрей зэманым дэ къызэIутхащ мыпхуэ-дэ руб­рикэщIэхэр: «Литературэ щIэ­ныгъэ. Критикэ», «ЛIэщIы­гъуэхэм я лъэужь», «Дунейпсо классикэ», «Адыгэ хэхэс литературэ», «Хэ­хэсхэм я дуней», «Ди лъэпкъ хабзэхэр», «Фантастикэ», «ЩIэблэ», «Iуащхьэмахуэм» и псалъалъэ», нэгъуэщIхэри. Ди тха­кIуэхэм я юбилейм хухаха «ЖьантIэ» руб­рикэр къэдгъэнэжащ. Ауэ абыи ­зэхъуэкIыныгъэ хэтлъхьащ: иджы тхакIуэхэм я мызакъуэу, абы ­щыдогъэлъапIэ культурэм, искусствэм, щIэныгъэм, егъэджэныгъэм, медицинэм, нэгъуэщI Iэ­натIэ­хэми ­ехъу­лIэныгъэшхуэхэр къыщы­зы­хьа, пщIэрэ щIыхьрэ яхуэпщIыну зыхуэфащэ ди цIыху пэрытхэр.
 Журналым и жинтым, япэхэми хуэдэу, цIыхушхуэхэм - тхакIуэхэм, усакIуэхэм, артистхэм, спортсмен цIэрыIуэхэм - я сурэтхэр тыдодзэ. Ди республикэм и щIыпIэ дахэхэм я теплъэ удэзыхьэххэр къы­дэкIыгъуэ щIагъуэ къэмынэу идот. Иджы дыдэ къэдублащ адыгэ ­усыгъэм и фIыпIэм щыщ сатырхэр жинтым къытеддзэу. Псалъэм папщIэ, журналым и иужьрей ­къы­дэкIыгъуэ зэкIэлъыкIуищым те­тащ ди усакIуэ пажэхэу КIыщокъуэ Алим, Тхьэгъэзит Зубер, ­Гъубжокъуэ Лиуан сымэ я усэхэр. Ап­хуэдэ Iуэху бгъэдыхьэкIэр куэдым къыддаIыгъ.
 «Iуащхьэмахуэр» къыдокI цIы­хум игъащIэ лъандэрэ къы­де­кIуэкI лъапIэныгъэхэр, адыгэп­сэм и хъугъуэфIыгъуэхэр литературэм и IэмалхэмкIэ тхылъеджэм и деж зэрынихьэсыным хущIэкъуу. ЗэрыжаIэщи, фIыр гъунап­къэн­шэщ. ­ Ди гупэр фIым хуэгъэзарэ зи дзыхь къыдэзыгъэзхэр зэрыдгъэпэжыным дыхущIэкъуу дяпэкIи ди IэнатIэм дыпэрытыну ди ­мурадщ.
- Журналыр зэфIэувэным, ­абы и лэжьыгъэр зэтеублэным зи ­гуащIэ хэзылъхьа, абы щылэжьа IэщIагъэлIхэр уигу къэбгъэ­кIыжу я цIэ къипIуэну сыхуейт.
- ЩIыхь зыпылъ гъуэгуанэшхуэ къызэпичащ «Iуащхьэмахуэ» журналым. Ар, зэрыгурыIуэгъуэщи, псом япэу, зи фIыщIэр абы щы­лэжьа тхакIуэхэмрэ усакIуэхэмрэщ.  Дигу  къэдгъэкIыжынщ илъэс 60-м къриубыдэу абы и ­редактор нэхъыщхьэу щытахэр. Ахэр Щомахуэ Амырхъан, Що­джэн­­цIыкIу Iэдэм, Тхьэгъэзит Зубер, Къэрмокъуэ Хьэмид, Шэвлокъуэ Пётр, IутIыж Борис, илъэс зыбжанэкIэ редактор нэхъыщхьэм и къалэнхэр зыгъэзэщIа ­Елгъэр Кашиф сымэщ. Абыхэм куэдкIэ я фIыщIэщ журналыр ­зиужь зэпытурэ къызэрыгъуэгу­ры­кIуар. А зыужьыныгъэм я гуа­щIэш­хуэ халъхьащ зэман зэхуэмы­дэхэм редакцэм щылэжьа ­тха­кIуэхэу, усакIуэхэу, журналистхэу Шырыт Хьэтызэ, КIурашын ­БетIал, Мысачэ Пётр, Балъкъэр Фоусэт, Сокъур Мусэрбий, Елгъэр Кашиф, Гъубжокъуэ Лиуан, Къагъырмэс Борис, КIэщт Мухьэз, Уэрэзей Афлик, Джэрыджэ Ар­сен, ХьэIупщы МуIэед, Къаныкъуэ Заринэ сымэ.
 Я цIэ фIыкIэ къисIуэну сыхуейщ ди журналым илъэс куэдкIэ ма­шинисткэу щылэжьахэу Пхъэвэ­къащIэ Марзиданрэ Амщокъуэ ШэIибэтрэ; техническэ редакторхэу Жэмбей КIуушкIэ, Гъурыжь Мадинэ, ЛIуп Лидэ, оператор ­Джатокъуэ Залинэ, корректор Мэремкъул Ленэ сымэ.
 Мы зэманым хьэлэлу я къа­лэн­хэр ягъэзащIэу ди деж щолажьэ редакторхэу Мыкъуэжь Людмилэ, Хьэвжокъуэ Людмилэ, НэщIэ­пыджэ Замирэ, корректор ЖьэкIэмыхъу Маринэ, оператор Джыназ Заретэ сымэ. Ахэр я гуа­щIэ еблэжыркъым ди журналыр зыхуей хуэзауэ и чэзум дунейм къытехьэн папщIэ. 
- Уэ узиунафэщI нобэрей ­«Iуащ­хьэмахуэм» къалэн нэхъыщхьэу зыхуигъэувыжымрэ гулъытэ ­нэхъыбэ зыхуищIымрэ дыщыбгъэгъуэзамэ арат.
- «Iуащхьэмахуэм» и лэжьыгъэр, псом япэу, зыхуэунэтIар цIы­хуп­сэмрэ цIыху акъылымрэ зегъэу­зэщIынырщ, лъэпкъ литературэм и курыххэм тхылъеджэхэр щы­гъэгъуэзэнырщ, игъащIэ лъандэрэ адыгэ лъэпкъым къыде-кIуэкI лъапIэныгъэхэр хъумэнырщ, анэдэлъхубзэм зегъэу­жьы­нырщ, къытщIэхъуэ щIэблэр хэкупсэрэ псэкIэ къулейуэ къэгъэтэджынырщ, лъэпкъхэм яку дэлъ ныбжьэгъугъэмрэ зэгу­ры­Iуэныгъэмрэ гъэбыдэнырщ.
Журналыр литературэм и мы­закъуэу, жылагъуэ гъащIэми тегъэпсыхьауэ щыщыткIэ, дэ абы къалэн къытщещI дызыхэпсэукI зэманым дыпэджэжыну, ди лъэпкъэ­гъухэм я гъащIэр лъэныкъуэ куэдкIэ къэдгъэлъэгъуэну. ЖыпIэ хъунущ абы ехьэлIауэ ­къытпэщыт къалэнхэр мыIейуэ къыдэхъулIэу. 
 Ди зэманым тхылъ къыдэгъэ­кIыным гугъуехьхэр пыщIащ: къэрал тхылъ тедзапIэм къы­щы­дэбгъэкIынумэ, илъэс зыбжанэкIэ упэплъэн е уэ езым уи ахъшэкIэ уней тхылъ тедзапIэм къыщыдэбгъэкIыжынумэ, ар къызыхэпхын мылъку уиIэн хуейщ. Мыбдеж тхакIуэхэм я IэдакъэщIэкIхэр дунейм къытехьэнымкIэ, абыхэм ­гъуэгу ягъуэтынымкIэ сэбэпышхуэ мэхъу журналыр. ЗэрыжаIэщи, дэтхэнэ авторым дежкIи журналыр гъэунэхупIэ нэсщ. А «гъэу­нэху­пIэм» уикIамэ, уи сыт хуэдэ Iэрытхри нэхъ тегушхуауэ тхылъ тедзапIэми щIэплъхьэ мэхъу.
 Ди литературэм и гугъапIэр къыт­щIэхъуэ щIэблэращ. Дэ ар фIыуэ къыдгуроIуэ икIи иужь дитщ тхакIуэ, усакIуэ ныбжьы­щIэхэр къызэретшэлIэным, я ­тхыгъэ нэхъыфIхэр къызэры­тед­дзэ­ным. Журналыр щытыпхъэщ тхакIуэ нэхъыжьхэмрэ нэ­хъы­щIэхэмрэ, апхуэдэуи тха­кIуэм­рэ тхылъеджэмрэ зэпызы­щIэ лъэ­мыж быдэу. Дэ ар зэи зыщыд­гъэ­гъупщэркъым.
 Ди лъэпкъым и мызакъуэу, нэ­гъуэщI лъэпкъхэми я литерату-рэм, я культурэм щыгъуазэ дощI ди щIэджыкIакIуэхэр. Апхуэдэщ, псалъэм папщIэ, иужьрей зэманым зи тхыгъэ ди журналым къытехуахэу Толстой Лев, Фет Афанасий, Лермонтов Михаил, Камю Альбер, Леонидзе Георгий, Отаров Керим, Кулиев Къайсын, Зумакуловэ Танзиля, Ольмезов Мурадин, Шинкубэ Бэгърат сымэ, нэгъуэщIхэри. Абыхэм я Iэдакъэ­щIэкIхэр адыгэбзэм Iэзэу кърагъэ­тIэсащ ди тхакIуэ пажэхэу Елгъэр Кашиф, Къэрмокъуэ Хьэ­мид, Бещтокъуэ Хьэбас, Ацкъан Руслан, Уэрэзей Афлик, Мыз Ахь­мэд сымэ. «Дунейпсо классикэ» рубрикэм щIэту зэман гъунэ­гъухэм ди журналым къытехуэнущ Гейне Генрих, Хемингуэй Эрнест, Петефи Шандор, Думбадзе Нодар, Хайям Омар, Хьэфиз сымэ я IэдакъэщIэкIхэр. Апхуэдэ Iуэху бгъэ­ды­хьэкIэр сэбэп мэхъу зы лъэп­къым и культурэм адрейр щыгъэгъуэзэнымкIэ, я гупсысэкIэ, я ­­псэм и беягъкIэ ахэр зэрыщIэнымкIэ.
 Ди къэралым, ди республикэм къыщыхъу Iуэхугъуэ нэхъыщ­хьэ­хэм дыпэмыджэжу къанэркъым. Апхуэдэщ Къэбэрдей-Балъкъэрыр езым фIэфIу Урысейм зэрыгухьэ­рэ илъэс 460-рэ, Хэку зауэшхуэм ТекIуэныгъэ къызэрыщытхьрэ илъэс 70, Кавказ зауэр зэриухрэ илъэси 150-рэ зэрырикъум теу­хуауэ тхыгъэ купщIафIэ куэд къы­зэрытеддзар; Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубэ усакIуэхэу ­КIыщокъуэ Алимрэ Кулиев Къайсынрэ къызэралъхурэ илъэсищэ щрикъу махуэхэр ди журналым и напэкIуэцIхэм зэрыщыдгъэ­лъэ­пIар.
 Къэрэшей-Шэрджэсым, Адыгейм, апхуэдэуи хамэ къэрал­хэм щыпсэу ди лъэпкъэгъухэм къахэ­кIа тхакIуэхэм я IэдакъэщIэкIхэр Iэмал зэриIэкIэ журналым къы­ты­додзэ. «Iэмал зэриIэкIэ» щIы­жы­тIэр абыхэм я тхыгъэу закъуэ­тIа­къуэ фIэкIа къызэры­тIэ­ры­мы­хьэрщ.
 Адыгэхэм (шэрджэсхэм) я махуэм, Адыгэ тхыбзэм и махуэм ирихьэлIэу тхыгъэхэр идот. Дунейпсо Адыгэ Хасэм и лэжьыгъэм, къэрал куэдым щикъухьа ди лъэпкъэгъухэм я гъащIэм, я псэукIэм ди щIэджыкIакIуэхэр ­щыгъуазэ зэрытщIыным дыху­щIокъу. А Iуэхугъуэхэм журналым и напэкIуэцIхэм купщIафIэу щы­топсэлъыхь ДАХ-м и тхьэмадэ ­Сэхъурокъуэ Хьэутий, Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и унафэщI ХьэфIыцIэ Мухьэмэд, журналист НэщIэ­пыджэ Замирэ, лъэпкъ Iуэхум ­игъэпIейтей нэгъуэщI политикхэр, щIэныгъэлIхэр.
 Журналыр щытыпхъэщ лъэпкъ литературэм, культурэм я зыу­жьыкIэр къызэрыщ гъуджэу; интеллигенцэм я гупсысэ къэIуэтапIэу; тхакIуэ ныбжьыщIэхэм я псыпэм и къежьапIэу; тхэн IэщIагъэм и щэхухэм зыщыхуагъасэ еджапIэу. Дэ сыт щыгъуи дыху­щIокъу ди лэжьыгъэм джэлэс ­хуэхъуж а IуэхугъуиплIми хуэ­фэ­щэн гулъытэ зэрахуэтщIыным.
- Журналым апхуэдэуи мы­хьэ­нэшхуэ иIэщ анэдэлъхубзэр ­хъу­мэным, абы зегъэужьыным теухуауэ...
- Сыт хуэдэ лъэпкъыбзэми пщIэ нэс щиIэнур, ар и къару псомкIи щылэжьэнур икIи зыщиужьынур­ а бзэр къэрал IуэхущIапIэхэм ­щызекIуэмэщ. Ауэ дэ нобэ апхуэдэ Iэмал диIэкъым. Къэнэжыр ­дэтхэнэ адыгэри зэхэщIыкI лъагэ диIэу Iуэхум дыбгъэдыхьэнырщ, ди бзэм, ди культурэм, ди литературэм зезыгъэужьыну Iуэхугъуэ пыу­хыкIахэм дытелэжьэнырщ.
 Лъэпкъ прозэмрэ поэзиемрэ я курыххэр, тхэн щIэзыдзагъащIэ­хэм я IэдакъэщIэкIхэр, адыгэ ­хъ­ыбарыжьхэмрэ псалъэжьхэмрэ къытеддзэкIэрэ, ди культурэм, ­искусствэм, щIэныгъэм щыпашэ­хэм датетхыхькIэрэ, дэ яужь дитщ ди журналыр бзэ къулейкIэ «зэ­рыдгъэпсэлъэным», адыгэбзэм и беягъымрэ и IэфIагъымрэ щIэ­джы­кIакIуэм зэрызыхедгъэ­щIэ­ным. 
- XXI лIэщIыгъуэр глобали­зацэмрэ технологиещIэхэмрэ щIэгъэхуэбжьауэ зыщаужь зэманщ. Уэ дауэ уеплърэ, лъэп­къыр дыхэмыкIуэдэжу, ди куль­ту­рэ, ди литературэ, ди хабзэ-бзыпхъэ диIэжу дыкъызэтенэнымкIэ сыт хуэдэ хэкIыпIэхэр щыIэ?
- Пэж дыдэу, щIэныгъэмрэ техникэмрэ иджы хуэдэу щIэгъэхуэбжьауэ зыщаужь зэи къэхъуа­къым. ЩыгуфIыкIыпхъэ хьэмэ иригузэвапхъэ апхуэдэ зыужьы­ныгъэм? Зэ еплъыгъуэкIэ, цIыхум и зэфIэкIхэм хохъуэ, абы, гугъу де­мыхьыщэу, зыхуей информацэ псо­ри интернетым къыщегъуэ­тыф, дунейм щекIуэкI сыт хуэдэ Iуэхугъуэми щыгъуазэ зещIыф и унэм щIэмыкIыу, сыт хуэдэ къэ­ралми «щохьэщIэф», и нэгуи ­зыщрегъэужьыф. АрщхьэкIэ ап­хуэ­дэ «тыншыгъуэм» пхуэмыгъэ­зэ­кIуэжын мыхъумыщIагъэхэри кърокIуэ. Ар, псом япэу, цIыхупсэм и хъугъуэфIыгъуэ нэхъ лъапIэ ды­дэхэр - цIыхугъэ, лIыгъэ, гуапагъэ, напэ, щIыхь, гущIэгъу жыхуэтIэхэр - цIыхум тIэкIу-тIэкIуурэ зэры­фIэ­кIуэдырщ, интернеткIэ ­илъагъу дуней «IэрыщIым» малъхъэдисым хуэдэу зыщIишауэ, мы дыкъэзыухъуреихь дахагъэр абы зэримылъагъужырщ, зыбгъэ­дэс компьютерым ещхьу, езыри хуэм-хуэмурэ псэншэ зэрыхъурщ.
 ЩIэныгъэ-техническэ зыужьы­ны­гъэм фIыуэ къыдэкIуэмрэ Iейуэ къишэмрэ ущегупсыскIэ, «зым и хущхъуэр адрейм и щхъухьщ» жыхуиIэ адыгэ псалъэжьыр уигу къокIыж. Абы щыгъуэми хущхъуэр нэхъыбэу пхужыIэнукъым.
 Глобализацэм псом япэу IэнатIэ Iей Iуигъэувэнур лъэпкъ цIы­кIу­хэрщ. Абы и псыдзэшхуэр къыт­щIэуэрэ Лъэпкъ ЖыгкIэ дызэджэм и лъабжьэр тфIыщIилъэ­сыкI­мэ, а жыгыр щIым зэрыхэт къуэпс­хэр зыми иIыгъыжынукъым. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, къуэп­с­хэм ямыIыгъыж жыгым ­гулъи къи­щIыжынукъым икIи къэгъэгъэжынукъым, къудамэщIэхэри къы­­дэжыжынукъым.
 Дауэ-тIэ глобализацэм ды­зэрыпэщIэтынур? Сыт дэ абы пэдгъэувыфынур? Ар псом япэу ди бзэр тхъумэжынымрэ абы зедгъэужьынымрэщ. Дызэрыщыгъуа­зэщи, лъапIэныгъэу щыIэ псоми ефIэкI хъугъуэфIыгъуэшхуэу дэт­хэнэ лъэпкъми иIэр и бзэращ. Бзэращ лъэпкъым псэуэ Iутыр. Бзэр имыIэжмэ, лъэпкъри щыIэжкъым. Аращ, нэр напIэм зэри­хъумэм хуэдэу, ди анэдэлъхубзэр тхъумэжын щIыхуейр. АрщхьэкIэ глобализацэм къыдежьа «узыфэ» псоми я хущхъуэгъуэ закъуэу бзэр къэплъытэныр тэмэмкъым. Гулъытэшхуэ зыхуэщIыпхъэ нэ­гъуэщI Iуэхугъуэхэри щыIэщ. Ар ди лъэпкъ зэхэщIыкIым зедгъэу­жьын, ди тхыдэр, ди IуэрыIуатэр дджыжын, ди диныр, ди хабзэхэр тIыгъыжын, ди дуней лъа­гъукIэр, ди псэм и зэхэлъыкIэр, нэгъуэщIу жыпIэмэ, ди лъэпкъ ­менталитетыр тхъумэжын зэры­хуейрщ. А псори пкърылърэ зы­щыщ лъэпкъым гукъуэпскIэ зэры­пыщIар езым псэкIэ зыхищIэу икIи абы иригушхуэу щIэблэр ­къэгъэтэджыныр дэтхэнэ адыгэми ди зэхуэдэ къалэнщ.
 Узыщыщ лъэпкъым псэкIэ ухуэ­пэжу, уи фIымкIэ адрей лъэпкъ­­хэми уадэгуашэу, узэгурыIуэрэ узэдэIуэжу узэрызэдэпсэуфынум, нобэрей гъащIэми узэрыдэбэкъуэфынум шэч хэлъкым. Аращ ди гупсысэр зыхуэунэтIауэ щы­тыпхъэр. Апхуэдэ Iуэху бгъэды­хьэкIэрщ зэманым и «жьы кIэрахъуэм» губгъуэжьым дримып­хъэжу, дэ дыкъезыгъэлыфынур.
- Журналым и лэжьакIуэхэмрэ щIэджыкIакIуэхэмрэ сыт хуэ­дэ зэпыщIэныгъэ фиIэ? «Iуащх­ьэ­махуэм» еджэхэм я лъэIу, чэнджэщ къыщывахьэлIэ щыIэ?
- СССР-кIэ зэджэ къэралыгъуэр щы­щыIа, совет идеологиер тепщэу щыщыта илъэсхэм егъэ­леяуэ гулъытэшхуэ хуащIу щытащ лъэпкъ куэду зэхэт совет литературэм зегъэужьыным. А зэманым «Iуащхьэмахуэ» журналри тира­жыш­хуэу къыдэкIыу щытащ. Арщ­хьэкIэ 90 гъэхэм къэхъуа зэхъуэ­кIыныгъэхэм - зы къэрал ухуэкIэм дыкъытекIыу нэгъуэщI къэрал у­хуэкIэм дызэрыхуэкIуам - цIыху­хэм я гъащIэми я гупсысэкIэми зригъэхъуэжащ. Тхылъыр тыгъэу щыIэ псоми я нэхъ лъапIэщ, ­щыжаIэу щыта зэманыр икIри, абы и пIэм нэгъуэщI лъапIэныгъэхэр, и щхьэ течауэ жыпIэмэ, ахъшэмрэ мылъкумрэ къиуващ. Абы ди щIэджыкIакIуэхэмрэ дэрэ ди яку дэлъ зэпыщIэныгъэхэр зыкъомкIэ къигъэтIэсхъами, дэ яужь дитщ ахэр зэрыдмыгъэ­кIуэдыпэным. ДаIущIэми, телефонкIэ дызэпсалъэми, журна­­лыр зыIэрыхьэхэмрэ дэрэ дызэры- щIэу дыкъокIуэкI. Ди гуапэ мэхъу ахэр ди деж къакIуэурэ е къэпсалъэурэ чэнджэщ щхьэпэхэр къы­зэрыдатыр, езыхэм нэхъ яфIэхьэ­лэ­мэтхэр, нэхъ дэзыхьэххэр къы­зэрыджаIэр. Дэ а чэнджэщхэр ­гу­лъытэншэу къэдгъанэркъым. ИкIи ар сэбэп мэхъу ди журналым и къыдэкIыгъуэхэр нэхъ куп­щIафIэ хъунымкIэ. 
 Ди щIэджыкIакIуэхэр хэт сымэ жыпIэмэ, ахэр лъэпкъ интелли­генцэм щыщхэрщ, курыт школхэм, колледжхэм, еджапIэ нэхъыщхьэхэм щеджэхэрщ, егъэ­джа­кIуэхэрщ, щIэныгъэлIхэрщ, тхакIуэхэрщ, усакIуэхэрщ, нэ­гъуэщI IэнатIэ зэхуэмыдэхэм пэ­рыт­хэу адыгэ литературэр, анэ­дэлъхубзэр фIыуэ зылъагъухэрщ, тхылъ еджэнымрэ гупсысэнымрэ зи щIасэхэрщ. Абыхэм куэдкIэ я фIыщIэщ ди журналым и тиражыр минитI и кIэ къимыхуэу нобэ къызэрыдэкIыр.
- Интернетымрэ иджырей хъыбарегъащIэ Iэмалхэмрэ цIыхум и псэкупсэ дунейм щысхьыншэу къыхоIэбэ. ЦIыхупсэм лъабжьэ хуэхъуж лъапIэныгъэхэр тфIэ­зыгъэкIуэд а «зыужьыныгъэм» дауэ хэпсэукIа хъуну журналыр?
- Ди жагъуэ зэрыхъунщи, иужь­рей зэманым культурэм и пщIэр кIуэ пэтми йохуэх, тхылъеджэхэм я бжыгъэми, махуэ къэс жыхуаIэм хуэдэу, кIэроху. Тхылъыр ямыщIэ гуэр къызэращIэ Iэмэпсымэу щы­тыжкъым. Литературэми хуэм-­хуэмурэ фIокIуэд щIэныгъэ, техникэ, культурэ я лъэныкъуэкIэ цIыхум игъащIэ лъандэрэ зыIэригъэхьа ехъулIэныгъэхэр бэм я деж нэхьэсын къалэныр.
 Псом хуэмыдэу уегъэгузавэ лъэпкъыбзэхэм я пщIэр зэрехуэхым. Ар, ди республикэр къапщтэмэ, щIэныгъэрэ акъылкIэ ди­Iэфыну зэфIэкIыр къыжьэдэзы­къуэ Iуэхугъуэщ. Литературэ, ­жы­лагъуэ зэгухьэныгъэхэм, биб­­лиотекэхэм я закъуэкIэ мы щы­тыкIэм зыпхуегъэхъуэжынукъым. Мыбдеж Iэмал имыIэу Iуэхум къыхыхьапхъэщ къэралыр икIи тхы­лъымрэ литературэмрэ я пщIэр къэIэтыжыным, лъэпкъыбзэхэм зегъэужьыным хуэунэтIауэ фIэкIыпIэ имыIэу гъэзэ­щIэн хуей Iуэхугъуэ пыухыкIахэр абы къыхилъхьапхъэщ.
 Анэдэлъхубзэхэр «вакъэ зэв» зэриувам, псом япэу, гу лъызытэн хуейр лъэпкъ гъуазэу щыты­ныр зи къалэн интеллигенцэрщ. Ауэ интеллигенцэм и закъуэкIи Iуэхур зэфIэкIынукъым, абы и ­жэрдэмхэр, и Iуэху еплъыкIэр влас­тым къыдимыIыгъмэ. Къэрал гулъытэмрэ лъэпкъ зэхэ­щIы­кIымрэ зы мурадым хуэлажьэ нэужь­кIэщ ди бзэми, ди культурэми, ди литературэми нэсу зы­щаужьыфынур. Апхуэдэ зыу­жьы­ныгъэр, шэч хэмылъу, шэсыпIэ хуэхъунущ лъэпкъхэм яку дэлъ зэхущытыкIэхэр егъэфIэкIуэным и мызакъуэу, ди къэралыгъуэш­хуэм и лъабжьэр нэхъри гъэбы­дэ­ным. 
... Тхылъымрэ интернетымрэ я гугъу пщIымэ, а тIум я зэ­хущытыкIэр сэ зэзгъэщхьыр мэз лъапэм къыщыкI удз гъэгъамрэ удз гъэгъа IэрыщIымрэщ. Зым псэ хэтщ, адрейм хэткъым. ИкIи, сэ сызэреплъымкIэ, дунейр къы­зэрыунэхурэ псэмрэ акъылымрэ я хъугъуэфIыгъуэу цIыхум зэригъэпэщыфа псоми я хъумапIэ тхылъыр зэзыхъуэкIыфын щыIэкъым. 
- «Iуащхьэмахуэм» и къэкIуэнум дауэ уеплърэ?
- КъыдэкIын зэрыщIидзэрэ ­лъэпощхьэпо Iэджэ къызэ­ри­нэкIащ «Iуащхьэмахуэ» журналым. Ауэ а псоми емылъытауэ, абы хузэфIэкIащ езыр зи цIэ­джэгъу бгым и щыгум нэс ди лъэпкъ литературэр иIэтыну, анэ­дэлъхубзэм зригъэужьыну, та­лантыщIэхэр къызэIуихыну, цIы­хупсэм и хъугъуэфIыгъуэ нэхъ ­лъапIэ дыдэхэр щIэджыкIакIуэхэм я деж нихьэсыну. Ноби ар и ­гъуэгу тетщ, нэхъыжьхэм кърахьэжьа IуэхуфIхэр ипэкIэ игъэ­кIуатэу, езыми жэрдэмыщIэхэр къыхилъхьэрэ мурадыщIэхэм уанэ хузэщIилъхьэу.
 Ди щIэджыкIакIуэхэми зэ­ры­щыту адыгэ лъэпкъми махуэ тхурехъу «Iуащхьэмахуэм» и юбилейр. Мы нобэрей къыдэкIыгъуэм иджыри къыдэкIыгъуэ минхэр къы­кIэлъыкIуэну Тхьэм жиIэ!
- Фи мурадхэр къывэхъулIэну ди гуапэщ.

Епсэлъар НЭЩIЭПЫДЖЭ Замирэщ.

Свежие номера газет Адыгэ псалъэ


15.10.2018
11.10.2018
09.10.2018
08.10.2018