Ар си гъащIэт

 Лэжьыгъэрэ хахуа­гъэ­кIэ гъащIэр зыхуэупсахэм сащыщу зыкъызолъытэж сэ. Комсомолыр ди гъуазэу гъащIэ гугъу, ауэ пщIэшхуэ зыпылъ къэдгъэщIащ. А зэгу­хьэ­ныгъэм къысхилъ­хьа хьэл-щэнхэрщ сэ гъащIэ гъуа­зэу сиIари, лъэ бы­дэкIэ сытезыгъэувари. Си адэр Хэку зауэшхуэм хэкIуэда нэужь, зеин­ш­э­ным и гу­гъуехь псори зы­хэсщIащ. Ди анэр гугъу ехьу бынищ дыкъигъэ­хъуащ: Борис, сэ, Харитон.
 ЖыпIэнуракъэ, дэтхэнэми ди къуажэм и зыу­жьыныгъэм ди гуащIэ хэтлъ­хьащ. Борис комсомол-щIалэгъуалэ зэгухьэ­ны­гъэм и унафэщIу лэ­жьащ, 60-70 гъэхэм ор­ден­хэр, медалхэр къыхуа­гъэфащэу, Харитони зы­­­пэрыта IэнатIэхэм я ­фIыгъэкIэ къуажэм хуабжьу зыщIигъэкъуащ. Лэ­жьы­­гъэм и ветеран, УФ-м егъэджэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ сэ илъэс 90-м сыхыхьащи, ­сигу къэзгъэкIыжын си куэдщ. 
 Сыкъыщалъхуар комсомол зэгухьэныгъэхэр япэ дыдэу Джылахъстэнейм къы­щызэрагъэпэщу щы­щIадза Акъбащ Ипщэрщ. Абы дыщыхагъэхьар нобэ хуэдэу сощIэж. ЩIыналъэ комитетым дыщашэм дыгузавэрт: комсомолым ­ухэ­тыным къикIыр псоми щапхъэ уахуэхъунырт, псом  япэ  уитынырт. А псом нэ­мыщIыжкIэ, ущып­­сэу къэ­ралыр, республикэр, къуа­жэр фIыуэ зэбгъэ­цIы­хун, зэрыпсэур пщIэн хуейт. 
 Курыт школыр къэзуха нэужь, Налшык IэфIыкIэ щащI и фабрикэм и школым сыщIэтIысхьащ. Абы сыщеджэу лэжьэни щIэздзащ, бисквит щагъэ­хьэзыр цехым сагъэкIуащ. Цехым и унафэщI Алёхин Иван лэжьыгъэм фIыуэ сызэрыхэзэгъам гу къы­лъитэри, занщIэу езым и дэ­Iэпыкъуэгъуу сигъэуват. Гугъут си къалэныр, ауэ сыпэлъэщырт. 1957 гъэрат ар. Ди бригадэм хэтхэр комсомол щIалэгъуалэ защIэт, я зэфIэкIкIэ респуб­ликэ псом къыщацIы­хуауэ. Комсомолым и къалэ комитетым сраджэри,  пщэ­рылъ къысщащI - джэд ком­бинатымрэ Iэ­фIыкIэ щащI фабрикэмрэ щы­лажьэ щIалэгъуалэм си нэIэ ятетыну. Апхуэдэурэ ди бригадэм и жыджэ­рагъым псори щыгъуазэ хъуащ, уеблэмэ ЩIыхь тхылъи къытхуагъэфэ­щауэ щытащ. А гъэ дыдэм щIыщIэхэр къэIэ­тыным теухуауэ партымрэ правительствэмрэ кърахьэжьа жэрдэмыр ди бригадэми ядиIыгъыу, Къэ­бэрдей-Балъкъэрым  и ­гу­пыр еплIанэу 1957 гъэм ягъэкIуауэ абы щытащ. Абы щыгъуэм сощIэж ­къалэ ­комитетым и сек­ретарь Дыду Владимир, Зума­кулов Борис, ­КъБКъУ-м и егъэджакIуэхэм, районхэм я лIыкIуэхэм дызэрырагъэ­жьауэ щы­тар. Хьэпшып къы­­зэ­рырашэкI вагонкIэ махуэ 12-кIэ дыкIуат Къэ­захъс­таным, къэувыIэпIэ­хэм деж щIакхъуэрэ псырэ къыщытхуащэхуурэ ар ди гъуэмылэу. Акмолинскэ областым и Вишневскэ ­районым  Ждановым и цIэр зэрихьэу щыIэ колхозым дыщыIухьам нэм къиплъыхьыр Iуащхьэрэ губгъуэрэт. Къуажэр уна­гъуэ зыбжанэ хъууэ арати, дэ Iуэхэм дыщIагъэтIыс­хьащ дыщыпсэуну. 
 Ди Iэщхьэлъащхьэр дэ­хьеяуэ лэжьыгъэм ды­пэ­ры­­хьащ щIалэгъуалэр. ЩIа­лэхэм дызыщIэсын ящIырт, дэ губгъуэ мэра­кIуэмрэ санэмрэ къыпытчыжырт. Ауэрэ гуэдзри ­хъури, Iуахыжын щIа­дзащ. Пщэдджыжь нэхущым щы­щIэдзауэ жэщыбг ­хъуху дылажьэрт. ИтIани, джэгухэмрэ къафэхэмрэ пщы­хьэщхьэхэм зэхэт­шэрт. 
 ЩIыщIэхэр къэIэтынымкIэ комсомолым игъэлъэгъуащ хузэфIэкIынур. ­Абы хэтхэм я бгыр щIакъузэри, я къалэныр ягъэзэщIащ. Аращ лэжьыгъэ гугъу, ауэ пщIэшхуэ зыпылъ етхьэ­кIащ щIыжысIэр. Ноби ­сы­хущIегъуэжыркъым гугъуехь зэ­рысшэчам, срипагэу фIэкIа. Си лэжьыгъэм папщIэ къалэ комитетым ЩIыхь тхылъи къыс­хуигъэ­фэщауэ щытащ. 
 Абы дыкъикIыжа нэужь, сэ  КъБКъУ-м и тхыдэ-филологие факультетым ады­гэбзэмрэ литерату­рэмкIэ и къудамэм сыщIэтIыс­хьащ. Къалэ комитетым инструктору сригъэблэ­гъат, ауэ сы­зыхуеджа Iэ­щIа­­гъэм сы­пэ­рыувэмэ ­нэхъ къэсщтащ. Сыкъыщалъхуа къуа­жэм згъэзэжри, илъэс 40-кIэ егъэджакIуэу, илъэ­си 10-кIэ музейм и уна­фэщIу сы­лэжьащ. ­Си жагъуэ зэрыхъунщи, ­СССР-р щы­къутэжым, ­музейри зэ­хуащIыжащ, ауэ илъэс 40-кIэ зэхуэсхьэса псори схъумащ икIи «ФIыр зи плъапIэ Ас­тэм­рей» зи фIэ­щыгъэ тхы­лъыр къы­дэзгъэкIауэ щытащ. 
Ар ди къуажэм, абы щыпсэу лэжьакIуэшхуэхэм, жылэм и тхыдэр ­къэ­зы­гъэщIахэм, ятеу­хуауэ аращ. Тхылъыр щыз­гъэ­хьэ­зырым къы­здэIэпы­къуащ си щIалэ Шэрыб ­Валерэ, ар Кавказ Ищхъэрэм ГъуазджэхэмкIэ и къэрал институтым и доцентщ, профессорщ, ­КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэщ. 
 Ди къуажэдэсхэм зэ­рыгушхуэ куэд яIэщ. Акъбащ Ипщэращ Къэбэрдей ЦIыкIум щыщу япэ дыдэу Совет властыр щагъэувар. Кавказ Ищхъэрэм щыяпэу ГЭС дащIы­хьауэ щытащ 1928 гъэм. Щапхъэ зытрах япэ ком­сомолец жыджэру щытахэщ къуажэдэсхэу Усейн Мусэ, Къэрашэ Аскэр, Алэгъыр Тэукъан, Тен Аскэр­хъан, Тумэ Машэ, КIыщ КIутIэ, Бэгъуэт Алихъан, Уэлджыр ТIытIэ, Тэркъан Натрыб, Щэней ХьэцIыкIу, ФиIэпщэ Гуа­щэнащхъуэ, ФиIэпщэ Юсуф, Пщыкъуэ Алимырзэ, Уэлджыр Рэ­бихьэт, Къуэн Исуф, Къудей Хьэжпагуэ, ЛIыуасэ Быцэ, Тэ­мэн Долджэрий сымэ, нэгъуэщIхэри. 
 Хэку зауэшхуэм щыгъуэ зи лъахэр зыхъумэжахэм яхэтащ Акъбащ Ипщэм и къуэхэмрэ ипхъухэмрэ. Комсомол билетыр яIыгъыу куэд дэкIащ зауэм икIи къагъэзэжакъым. ­Зауэ губгъуэм икIуэдахэмрэ абы хэкIуэдахэм я бын­хэмрэ  ятеухуащ ­«Зауэм и бынхэр» си тхы­лъыр. Ар ТекIуэныгъэ Иныр илъэс 70 щрикъум щыгъуэ къыдэзгъэкIауэ щытащ. АбыкIи къызд­эIэпыкъуащ си къуэр. 
 Комсомолыр партым и политикэмкIэ дэIэпыкъуэгъу инт икIи къыдэ­кIуэтей щIэблэр гъэсэнымкIэ ­къа­­лэнышхуэ зыгъэзащIэт. Сэ иджыпстуи сри­телъ­хьэщ ныбжьы­щIэхэр унэ­тIын зэры­хуейм, щIалэгъуалэ зэгухьэныгъэхэр къы­зэры­зэ­гъэ­пэ­щып­хъэм. 
 Комсомолым и махуэшхуэр щагъэлъапIэм щIыхь яхуэщIын хуейщ ­щапхъэ ягъэлъагъуэу хэкум хуэлэжьахэм. А псоми сохъуэхъу узыншагъэ быдэ яIэну. 

Къуэн-Шэрыб Аннэ.

Свежие номера газет Адыгэ псалъэ


12.11.2018
08.11.2018
07.11.2018
06.11.2018