Уи гукъеуэр зытебгъакIуэ хъунукъым

 Нобэ ди псэлъэгъущ ­КъБР-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, КъШР-м щIыхь зиIэ и артисткэ, доцент, Кавказ Ищхъэрэм ГъуазджэхэмкIэ и институтым актёрскэ IэзагъымкIэ и кафедрэм и унафэщI, СТД-м и прав­ленэм хэт, псоми фIыуэ ­тлъагъу Балъкъэр Тамарэ. 
 Мы махуэхэм зи ныбжьыр илъэс бжыгъэ дахэ ирикъуа Тамарэ гукъинэжу щыджэгуащ «Женитьба» (Гоголь Н., Агафье Тихоновнэ и ролыр), «Iэдииху» (Акъсырэ З., Iэдииху и ролыр), «Тихий Дон» (Шолохов М., Аксинье и ролыр), «Двенадцатая ночь» (Шекс­пир У., Виолэ и ролыр), «Как управлять женщиной» (Флетчер Д., Кларэ и ролыр), «Тартюф» (Мольер Ж-Б., Эльмирэ и ролыр) спектаклхэм. Иужьрей зэманым Тамарэ театр­еплъхэм я пащхьэ къихьащ «Унэ лъапIэ», «ХьэжьэIу­жьэ», «Нагъуэ и унагъуэ» спектаклхэм, нэгъуэщI зы­бжанэми щигъэзэщIа ролхэмкIэ.
 Тамарэ артистыфI къудейкъым, атIэ гъащIэм и пщэ къыщыдэхуэ къалэнхэри нэсу зыгъэзэщIэф цIыхущ. Ар театрым щыте­псэлъыхькIэ, абы хуиIэ   лъагъуныгъэр шэч къы­зытумыхьэжынщ, утыкум иту щыплъагъукIи, а IэщIагъэм къызэрыхуигъэщIар хьэкъщ. Ди гуапэу фыщыдогъэгъуазэ абы и дунейм, и ролхэм ятеухуауэ къыджиIахэм щыщ.

Ролищэм  щIигъу

 Артист IэщIагъэм къищы­нэмыщIа, сызэрыцIыкIурэ дохутыр е юрист сыхъуну сыщIэхъуэпсырт, ауэ сыактрисэу си нэгу къызэрыщIэзгъэхьэу, адрей псори екIуэ­тэкIырт. СыщыцIыкIум си закъуэ унэм сыкъыщIанэмэ, ди анэм и бостейхэр щыстIагъэрт, гъуджэм сыбгъэдэувэрти, зыгуэрхэм запысщIыжу сыбгъэдэтт. Школым сыкIуа иужь, гуащэ театрымкIэ гупжьейм сыхыхьащ. ­Етхуанэ классым сыщIэсу «си артистыным» къыпэкIуэу гонорар къызатати (мащIэ дыдэт зэрыхъури), сэ сы­зэрыгушхуауэ щытар зэи сщыгъупщэжынкъым. А Iэ­щIагъэм сыщIэхъуэпс къудейтэкъым, лъэбакъуэ цIыкIуурэ абы сыхуэкIуэрт, зыхэзгъэгъуазэрт. Уеблэмэ артист цIэрыIуэхэм письмохэр яхуэстхырт, СССР-м и цIыхубэ артисткэ Быстрицкая Элинэ къысхуитхыжауэ щытат. Абы къызжиIат артист IэщIагъэм Киев зэры­щыхуеджар, сэри абы сы­щIэтIысхьэну тезухуат. Ди анэм дохутыру сригъэджэну щIэхъуэпсырт, зэрыфщIэщи, а зэманым артист IэщIагъэм пщIэшхуэ хуащIыртэкъым, абы адыгэ хъыджэбз хуезыгъэджэну зыутIыпщы­фынури зырызт. Си анэмрэ анэшхуэмрэ си мурадыр ягъэдахэртэкъым, ауэ абы сигури си псэри зэрыхэлъыр ща­лъагъум, икIуэтыжащ. Арати, Щукиным и цIэр зезыхьэ училищэм си документхэр естыну Москва докIуэ си анэмрэ сэрэ. Экза­менхэр стыхукIэ, си анэр абы щи­лъагъухэм ягъэгужьейри, си документхэр къы­Iи­хыжат. Хуабжьу си жагъуэ хъуат ар. «НтIэ, ди теат­рым сыкIуэнущ», - жесIащ, си нэщхъыр зэхэлъу. Игугъа къыщIэкIынт сыкъамыщтэну.
 Театрым сы­щыкIуа махуэр зэи сигу ихужынукъым. Нэхъыжь гупыр къетIысэкIауэ пщIантIэм щызэхэст (ТIы­хъужь Алий, ДыщэкI КIунэ, Балъкъэр Кэлисэ, Сонэ Мухьэрбий, Сибэч Быхуэ сымэ). Абыхэм пщIэшхуэ яхуэсщIырт, сащыукIытэрти, сышынэурэ ерагъыу саблэкIыу театрым сыщы­щIы­хьам, псыр къыс­пы­жырт. Роль гуэрхэр сагъэгъэзэщIа иужь, театрым сыкъащтауэ щытащ. Ауэ зэ­фIэкI пхэлъ къудейкIэ зэрызэфIэмыкIыр сэ фIыуэ къызгурыIуэрти, седжэну сыщIэхъуэпсырт. Щукиным и цIэр зезыхьэ училищэм къикIауэ артист къызыхэкIыну зыхуигъэ­фащэхэр къыхэ­зых егъэ­джа­кIуэм махуэ гуэрым ­сыб­гъэдыхьэри седжэну сы­зэрыщIэ­хъуэ­псыр жесIати, тхыгъэ гуэрхэм щыщ пычыгъуэ зыбжанэ сыкъригъэджа иужь­кIэ, игу срихь­ри, къалащхьэм еджапIэ сы­кIуэ­ну сригъэблэгъат. На­сыпы­ш­хуэт ар си дежкIэ. Ар къэзух­ри, илъэс зыбжанэ фIэкIа ди театрым сыщы­мылэжьауэ, си щхьэгъусэр Молдавием щыщти, абы дымыкIуэжу ­хъуакъым. Абы илъэс 11-кIэ дыщыпсэуащ. Чехов Антон и цIэр зэрихьэу Кишинёв дэт урыс драмэ театрым, «Молдова-фильм» киностудием, ГъуазджэхэмкIэ институтым артист IэщIагъэм хуез­гъаджэу сыщы­лэжьащ. Сэ езгъэджахэм ящыщ куэд а IэнатIэм щы­пэрытщ, дуней псом къыщацIыху артистхэри къахэкIащ. 
 «Данэм сыхэсми, сыхэ­хэсщ», - жыхуиIэращи, теа­т­рми институтми си Iуэхур хьэлэмэту щызэтеублами, хэкум хузиIэ лъагъуныгъэр къыстекIуэ зэпытти, ­сы­къэкIуэжащ. Къищы­нэ­мы­щIа­уэ, си анэмрэ анэ­шхуэмрэ я ныбжьыр хэкIуэ­тати, абыхэми сакIэлъы­плъыжын хуейт. Ди театрым щылэжьэн щIэздзэжри, гъащIэр и пIэ иувэжащ. ГъуазджэхэмкIэ институтым актёр, режиссёр IэщIагъэмкIэ кафедрэхэм сраунафэщIу сылэжьащ. Артистым дежкIэ псом ­нэхърэ нэхъ лъапIэр цIыху­хэм фIыуэ къалъагъунырщ, абы игъэзащIэ ролхэм дерс, гупсэхугъуэ ­къыхахынырщ. Быным хуэ­дэущ сэ си ролхэм са­зэрыхущытыр, зэхэгъэж си­Iэкъым, зэхуэдэу фIыуэ солъагъу, роль цIыкIуми инми арэзы сыхъуху соныкъуэкъу. Ролищэм ­щIигъу щызгъэ­зэщIащ утыкум, нобэ абыхэм сахэп­лъэжмэ, «мы ролыр сымыгъэзэщIами хъунут» жысIэу сызы­теукIы­тыхь е сызыху­щIе­гъуэж яхэ­т­къым, си беягъэщ псори. ЗгъэзэщIахэр къызы­хуэтыншэу къыз­эхъу­лIауэ схужыIэнукъым, ауэ хьэкъыр зыщ, си щхьэхы­нагъэкIэ зыри къэзгъэнакъым. Ди псалъэмакъым и пэщIэдзэм дохутыр, юрист сыхъуну сыхуейуэ жысIатэкъэ, иджы согупсысри, сэ къыхэсхари зыкIэ нэхъ мыхьэнэншэтэкъым абыхэм нэхърэ. Дохутырым цIыхум и Iэпкълъэпкъыр узыншэ ещIыж, юристым ныкъу­саныгъэм кърегъэл, артис­тым цIыху­псэр ехъумэ.

IэщIагъэ  гъэщIэгъуэн

 Артист IэщIагъэм хэлъ гугъуагъращ гъэщIэгъуэн зы­щIыжыр. Артистыр набдзэгубдзаплъэу, абы цIыхухэр фIэгъэщIэ­гъуэну, дэтхэнэми хэлъ хьэлыр къиу­быдыфрэ ар и образхэм къыщигъэсэбэпыфу щы­ты­пхъэщ. Армыхъу­мэ, и фащэр ихъуэжрэ жи­Iэнур зригъащIэкIэ артистым ролыр къыхуэщтэнукъым. ПхъащIэм пхъэ ты­къырым лейуэ кIэрылъыр кIэриупсыкIыурэ зыхуейр къызэрыхихым хуэ­дэу, артистри золэжьыж. Артистхэм ди гъащIэр плъы­фэбэщ, куэдрэ зытхъуэжын хуей мэхъу. Ауэ мыри згъэунэ­хуащ: ролхэм гъащIэм ухуа­гъэхьэзырыр­къым, гъащIэращ ролхэм уахуэзыгъэхьэ­зы­рыр. Аращ ныбжь зиIэ артистхэр нэ­хъыфIу щIэджэгур. Къи­щынэмыщIауэ, куэд­рэ къы­щытхуихуэ щы­Iэщ гуауэ диIэу гушыIэ спектаклхэм дыщыщыджэгун ­хуейуэ. Гугъущ, шэч хэ­мылъу, ауэ цIыхухэр теат­рым къыщIэ­кIуэр гушыIэ дахэ еплъыну, загъэпсэхунуращи, уи гуауи, уи гукъеуи зытебгъакIуэ хъунукъым. Си дуней тетыкIэм зыкIи къы­темыхуэ роль гугъу къызатауэ куэдрэ къысхуихуащ сыщызэны­къуэкъуж, зыми сримыщIысу жысIэу си щхьэм мы­гъуагъэ щыхуэс­хьыж. Ауэ, сценэм мэгъу ­къару ин иIэщи, абы сыщимытым цIыху ныкъуэу зыкъысщохъуж. Сэ къызгуроIуэ утыку ихьэкIи икIы­жыкIи пщIэн зэрыхуейр, зэгуэр сэри театрым «хамэ» сызэрыщыхъунур. Си акъыл ситу, си лъэм сызэрихьэу, цIыхум я деж гупсысэ нэс­хьэсыфу сыщытыху сы­лэ­жьэ­нущ, итIанэ театр­еплъ­хэм сакъыхэтIысхьэнущ.

Театр утыкуращ сыщыартистыр

 Куэдрэ къысхуихуэрт, гуп сыхыхьамэ, «уэ уартистщ, еуэт дыгъэдыхьэшхыт» - щыжаIэ. «Сэ сыажэгъафэкъым, сыартистщ!» - есты­жырт жэуап. СфIэфIкъым гулъытэ лей къыщысхуащI гуп. Сэ театр утыкуращ сы­щыартистыр. Сэ схуэдэ щы­мы­Iэу жаIэу щызэхэсхкIи, соукIы­тэ. Къыздэгъуэгуры­кIуэхэм ягъэщIагъуэ си ­нэщхъ зэхэлъу зэи сы­къы­зэрамы­лъагъур. ЦIыху къэс гъащIэ зырыз щIыдиIэр ­гугъу­ехьхэм дапэлъэщу, фIыр дгъэба­гъуэу дыпсэун папщIэщ, армыхъу­мэ, мы­хъу­мыщIагъэу ди ­гъащIэм хэлъыр ди хъуреягъым ятедгуэшэн щхьэ­кIэкъым. Сы­тым хуэдэу сфIэфI си студентхэр къызбгъэдыхьэу «IэплIэ пхуэтщI хъуну, сыту уцIыху гуапэ» - щыжаIэкIэ. Апхуэдэу жысIэ щхьэкIэ, студентхэм сеубзэ защIэу сабгъэдэткъым, уе­мы­шхыдауэ жепIэр къызыгурымыIуи яхэтщ абыхэм. Паркым сошэ, садоуэршэр, си унагъуэ нохьэ, сымаджэ хъуамэ, зэгъусэу дащIоуп­щIэ, мэжалIэ слъагъумэ, сом хузоший. ЦIыхугъэм и къарур инщ, аращ цIыхур цIыху нэс хъуну езыгъэ­хъуапсэр.

Си  щIыбагъыр

Си анэ тхьэмыщкIэм иIэр сэ зырати, егъэлеяуэ фIыуэ сыкъилъагъурт. Къыхэсха Iэ­щIагъэр фIэмыфIыщэми, си хъуэпсапIэр япэ иригъэщри, нобэ сызытет гъуэгум абы и фIыгъэкIэ сытехьа ­хъуащ. Москва сыщеджэху, тхьэмахуэм тIэу хъуржыны­шхуэм из шхын нысхуригъашэрти, ди общежитым ­щIэс­хэр дгъэтхъэжырт. И хьэдрыхэ фIы ухъу!
 ИджыкIэ си дунейр схуа­гъэдахэ си щIалэм и уна­гъуэмрэ, «нанэ»-кIэ къызэ­джэ пщащэ тхьэIухудхэмрэ.

ГъащIэм сыхуэарэзыщ

Сэ сащыщщ гъащIэм хуэа­рэзыхэм. Ауэ иджыри сызыхунэмысар куэдщи, мис абыхэм сагъэгумэщI. Иджыри согугъэ зыгуэрхэри схузэфIэкIыну.

Щомахуэ Залинэ.

Свежие номера газет Адыгэ псалъэ


12.11.2018
08.11.2018
07.11.2018
06.11.2018