Календарь событий

06 сентября 2022

Я Хэкур къагъанэри…

 Иджы  зыми фIэгъэщIэгъуэныжкъым ди къэралым цIыху щхьэхуэхэр зэриIэпхъуэкIыр икIи абыхэм зыри япэрыуэркъым. Мис, псалъэм папщIэ, урысей приватизацэм и  «адэ» Чубайс  Анатолийрэ и щхьэгъусэ Авдотьерэ нэгъуэщI щIыналъэр къыхахащ псалъэмакъи къаугъэи хэмыту. Пэжщ, иужькIэ Чубайс сымаджэ хьэлъэ хъуащ, ауэ ар нэгъуэщI Iуэхущ.

Налшык ущIэкIуэ хъун щхьэусыгъуитху

          Налшык ущIэкIуэ хъун щхьэусыгъуэхэм язщ тылым и лэжьакIуэу, трактористу,  комбайнеру щыта си анэшхуэ Черепановэ  Софье Исаак и пхъум къысхуигъэна уэсятыр. Си нэгу къыщIоувэж розэхэмрэ псей щхъуантIэхэмрэ яхэту ар къызэрыгуфIыкI сурэтыр. «Налшык, 1967 гъэ», - жиIэу тетхат абы. Илъэс куэд хъуащ си анэшхуэр зэрызимыIэжрэ. Ауэ куэд щIауэ сызыщIэхъуэпс гуращэр «Си щIыпIэ жыжьэ» фестивалым и фIыгъэкIэ къызэхъулIащ.

Урыс дзэпщ цIэрыIуэ Къанщауэ

(1586 – 1651)

Къэбэрдей пщышхуэ идар Темрыкъуэ и пхъуищым нэмыщI, къуитху иIащ – Думэныкъуэ, Мамсырыкъуэ, Бибэрыкъуэ (Белгъэрыкъуэ),  МатIэ (Мазлэ), СулътIан сымэ. Зэшхэм я нэхъ цIэрыIуэр, дауи, Мамсырыкъуэщ: Урысейми Къэбэрдейми я тхыдэм щыгъунэжщ абы и хъыбархэр. Мамсырыкъуэ (урыс щIэныгъэлIхэм зэратхымкIэ, Мамстрюк) лIыгъэшхуэ зыхэлъа, Къэбэрдеймрэ Урысеймрэ нэхъри благъэ зэхуэхъуным хэлIыфIыхьа дзэпщ, лIыщхьэ цIэрыIуэщ, и адэм зытригъэхьа гъуэгум тетащ, и гъащIэр иухыху.

Иджыри зы ехъулIэныгъэ

Якутие - Саха Республикэм и къэралыгъуэр къызэрызэрагъэпэщрэ илъэси 100 щрикъум ирихьэлIэу Якутск къалэм иджыблагъэ ЩIыналъэхэм я XI тхылъ гъэлъэгъуэныгъэр, «Якутием и Тхылъ тедзапIэхэр - 2022» зи фIэщыгъэ зэхыхьэшхуэр щекIуэкIащ.

Iэнэр лъакъуищ ирикъумэ

Иджыри 1995 - 1996 гъэхэм Ташло Алий хэтат Карузэ Энрикэ, Пуччини Джакомэ сымэ я щIыхькIэ Милан къыщызэрагъэпэщауэ щыта дунейпсо зэпеуэхэм. Апхуэдэуи Ла Скала оперэ театрым и режиссёр нэхъыщхьэ Негри Робертэ уэрэджыIакIуэр иригъэблагъэри, и Iэзагъэм и деж щыхри­гъэгъэхъуат.

 Алий фIы дыдэу къехъулIахэм ящыщщ Верди Джузеппе и «Травиата», «Риголетто», Чайковский Пётр и «Евгений Онегин», «Иоланта», Леонкаваллэ Руджерэ и «Паяцы», Пуччини Джакомэ и «Тоска» оперэхэм щигъэзэщIа роль нэхъыщхьэхэр.

«Узэгугъур къогугъуж»

Къафэм и дунейм хешэ

Дэтхэнэ зы лъэпкъми и хъугъуэфIыгъуэ нэхъыщхьэр и щэнхабзэрщ. Абы и лъэныкъуэкIэ адыгэ лъэпкъым зэрыгушхуэн и мащIэкъым. Сыт и уасэ лIэщIыгъуэкIэрэ абы къыдекIуэкI и къафэ дахэр. Лъэпкъ гъуазджэм зегъэужьыным хэлъхьэныгъэфI хуэзыщIа ХьэхъупащIэ Хьэжбэчыр къафэм теухуауэ мыпхуэдэу итхащ: «Адыгэ къафэр дахэ дыдэщ, хореографие теплъэ гъэхуа зиIэщ, гум мафIэр щIэзыгъанэ нэжэгужагъэ зыпкърылъщ…»

Ди къафэр дуней псом къыщацIыху. «Кабардинка» ансамблым ар хамэ къэрал утыку куэдым щигъэлъэгъуащ икIи сытым дежи Iэгуауэшхуэ хуаIэту апхуэдэщ.

Зэныбжьэгъугъэм и чэзузэIэпых

Къэбэрдей-Балъкэрыр къызэрызэрагъэпэщрэ илъэси I00 щрикъум, Урысейм ис лъэпкъхэм я щэнхабзэ Iэужьым и илъэсым хуэгъэпсауэ ди щIыналъэм къыщызэрагъэпэщащ цIыхубэ творчествэмкIэ «Эстафета дружбы» фIэщыгъэм щIэт фестиваль.

         А Iуэхум и къалэн нэхъыщхьэр ди щIыналъэм ис лъэпкъхэм я щэнхабзэ бейм, хабзэ дахэм, щыIэкIэ-псэукIэм, лъэпкъ IэрыкIхэм нэIуасэ хуэщIынырщ, КъБР-м и щIыналъэхэм я зэхуаку дэлъ мамырыгъэр гъэбыдэнырщ, абы зегъэужьынырщ.

ЩIыуэпсыр зэрызыхэтщIэщ

ЛъакъуэрыгъажэкIэ зекIуэ гъуэгуанэ техьэныр, «велотуризм» жыхуаIэр, нэ щIэщыгъуэкIэ дунейр уэзыгъэлъагъу Iэмал гъуэзэджэхэм ящыщщ. Абы хузэфIокI, лъэсу къэпкIухькIэ щIэх зэщIумыгъэхьэфын, автомашинэкIэ уздынэмысын щIыпIэ телъыджэхэр къуигъэплъыхьын. Апхуэдэ гъуэгуанэ техьэныр цIыхур зыщIэзыгъэгупсысыж, и псэм нэхур хэзыгъапсэ, зезыгъэгъэпсэху, махуэ къэс къыдэгъуэгурыкIуэ «къызэрыгуэкI» дунейм щыхэтым деж зыхимыщIэ гугъэпсэхугъуэм изышэщ, «медитация», «философия» псалъэхэм къызэщIрагъэубыдэ гупсысэкIэм лъэмыкIыу нэхъ гъунэгъу хуэзыщIщ.

Дунейм щыхъыбархэр

Нобэ

Цыплъхэм я дунейпсо махуэщ

Болгариер щызэгухьэжа махуэщ. 1885 гъэм Болгарие пащтыхьыгъуэм гухьэжащ КъуэкIыпIэ Румелие щIыналъэр.