Календарь событий

11 декабря 2023

Япэ итахэм ящыщ еджагъэшхуэ

Тхыдэдж щыпкъэ, социологие щIэныгъэхэм я доктор, Адыгей  къэрал университетым и профессор, ЩIэныгъэхэмкIэ Дунейпсо Адыгэ Академием и академик АфэщIыж Тыркубий Индрис и къуэр  (1937-2022) ди лъэпкъым и IэщIагъэлI  цIэрыIуэхэм ящыщащ. Адыгэ Республикэм щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, УФ-м цIыхухэм щIэныгъэ егъэгъуэтынымкIэ и отличник АфэщIыж Тыркубий  и Iуэху зехьэкIэ пэрытым, бгъэдэлъа зэфIэкI лъагэмрэ щIэныгъэ куумрэ фIыуэ щыщыгъуазэщ Урысей Ипщэ щIыналъэм икIи  пщIэшхуэ къыщыхуащIу екIуэкIащ.  Илъэс хъуащ а щIэныгъэлI щыпкъэр дунейм зэрехыжрэ.

Гум имыхуж зэман

 1941-1945 гъэхэм екIуэкIа Хэку зауэшхуэр ди къэралым и тхыдэм къызэщIиубыдэ лъэхъэнэхэм ящыщу нэхъ хьэлъэхэм, гугъухэм ящыщащ. А зауэер ди текIуэныгъэкIэ зэриухрэ илъэс 80-м нэсами, ар зи нэгу щIэкIауэ щытахэм  ящIэж, я нэгуми щIэх-щIэхыурэ къыщIоувэж а зэман бзаджэр. Хэку зауэшхуэм хэтахэмрэ абы епха Iуэхугъуэхэмрэ и тхыгъэ куэд триухуэу щытащ ди газетым ныбжьэгъу пэжу иIа, «урыс лъэпкъым къыхэкIа  адыгэлIкIэ» куэд зэджэу, егъэджакIуэ щыпкъэу, гъэсакIуэ Iэзэу щыта  Коммодов Геннадий.

Зыхуэмейм «гу лъитэркъым»

    Спортым политик хэлъкъым  щыжаIэу щыта зэманыр блэкIащ. Зэгуэр къигъэзэжынуи къыщIэкIынщ, ауэ,  сыт хуэдэу щымытами, ар къыщыхъунур тщIэркъым. ЗэкIэ олимп зэщIэхъееныгъэм къыхагъэкIащ ди Урысейри абы къыкъуэт Белоруссиери. Иджы ди спортсменхэр олимп зэпеуэхэм хэт хъунукъым ди къэралым и цIэкIэ. Абыи къыщынэркъым: ятхын хуейщ УФ-м Украинэм щригъэкIуэкI зауэ Iуэху хахар дамыIыгъыу, ямыдэу. НэгъуэщIу жыпIэмэ, езыхэм я Хэкур бзаджащIэу къыщIрагъэдзын хуейщ. Арыншамэ, пыкIащ.

Гъуэтх

Кавказ Шытх Нэхъыщхьэм хыхьэ тхыцIэщ, бгым ущхьэдэзышу ТIуапсы къалэм ухуэзыунэтI гъуэгум бгъурытщ, метр 336-рэ и лъагагъщ.

ЩIыпIэцIэхэр джыным илъэс куэдкIэ яужь ита КIуэкIуэ Джэмалдин зэригъэувамкIэ, фIэщыгъэм и япэ Iыхьэр  хуэпхь хъунущ хы ФIыцIэ Iуфэм Iуса «гъуае» адыгэ лъэпкъыу натхъуэджхэмрэ шапсыгъхэмрэ яхэзэрыхьыжам зэреджэу щытыгъам.

Дыгъэ бзийм и уасэр

ЩIыналъэфIхэр, дахэхэр дунейм щымащIэкъым. Апхуэдэхэм ящыщщ Кавказри: гъэм и зэманиплIыр и чэзум щызэблокI, дыгъэпсщ, щIыуэпс къулей иIэщ… АрщхьэкIэ щыIэщ дыгъэм и бзий хуабэхэр мазэ бжыгъэкIэ зытемыпсэ щIыналъэхэри.

Норвегие ипщэм и Рьюкан къалэм илъэс ныкъуэкIэ, Италием и Виганеллэ къуажэ цIыкIум мазищкIэ дыгъэр ялъагъуркъым. Ар къызыхэкIыр а щIыналъэхэр бгы лъагэхэмкIэ къаухъуреихьауэ зэрыщытырщ.

Фи щхьэцыр икIмэ

Бзылъхугъэхэр зыгъэгуауэщхьэуэхэм ящыщщ щхьэц къихуныр. Къапщтэмэ, дэтхэнэ цIыхуми и гъащIэм и кIыхьагъкIэ зэпымычу щхьэцыр къихум, абы ипэкIэ щIэ къикIэжурэ къэщIэрэщIэжу къигъэщIащ щIыуэпсым. Ауэ Iэрамэ-Iэрамэу къыхэлъэфымрэ мажьэм и дзэм жьэдэлъу къыхэбжьыкI закъуэтIакъуэмрэ зыкъым. Мис абдежщ гузэвэгъуэр къыщыпкIэщIэзэрыхьыр.

Аращи, щхьэцыр куэду икIыу гу зылъыфтэжамэ, псом япэ трихологым деж кIуэн хуейщ. Абы къихутэнущ икIи игъэхъужынущ щхьэц икIым щхьэусыгъуэ хуэхъуар. Щхьэусыгъуэ хъункIэ хъунури куэдыщэщ.

Зэхэзехуэн хъуа гормонхэр

ЦIыхубэ макъамэм и махуэшхуэ

         ГъуазджэхэмкIэ Кавказ Ищхъэрэ къэрал институтым щекIуэкIащ цIыхубэ макъамэхэмкIэ  II лъэпкъыбэ фестивалыр.

         Фестивалыр къыщызэIуахым ГъуазджэхэмкIэ Кавказ Ищхъэрэ къэрал институтым музыкэм и тхыдэмрэ теориемкIэ и кафедрэм и унафэщI,  гъуазджэ щIэныгъэхэмкIэ кандидат КIумыхъу Людмилэ къыхигъэщащ макъамэм и махуэшхуэ хъуа фестивалым мыхьэнэшхуэ зэриIэр, абы цIыхушхуэ зэрызэхуишэсар. Пшыхьым зыкърезыгъэхьэлIахэмрэ абы зыкъыщызыгъэлъэгъуахэмрэ ар ехъуэхъуащ ехъулIэныгъэрэ зыужьыныгъэрэ яIэну.

ПсэкIэ щIалэхэр

Налшык дэт Лъэпкъ музейм   щагъэлъагъуэ  «Анна» валеологие  клубым  хэтхэм  я Iэдакъэ къыщIэкIа сурэтхэмрэ  нэгъуэщI  лэжьыгъэхэмрэ. 

         Илъэс къэси хуэдэу, мыгъэрейми  «ПсэкIэ щIалэхэр» фIэщыгъэ хуащIащ.  «Анна» клубым и унафэщI  Фатеевэ Юлие  зэрыжиIамкIэ, цIыху IэпщIэлъапщIэхэм ягъэлъагъуэ лъэпкъ фащэхэмкIэ хуэпа гуащэхэр,  гуащэ щабэхэр, фэеплъ тыгъэ цIыкIухэр, хэдыкIым и Iэмал зэмылIэужьыгъуэхэмкIэ щIа сурэтхэр, нэгъуэщIхэри.   

НОБЭ

Дыгъэгъазэм и 11, блыщхьэ

         Бгыхэм я дунейпсо махуэщ

         Тангэ къэфэкIэм и дунейпсо махуэщ

         1956 гъэм Мэлбахъуэ Тимборэ КПСС-м и обкомым и япэ секретару хахащ.

         1922 гъэм къалъхуащ тхыдэ щIэныгъэхэмкIэ доктор, КъБКъУ-м и профессор Щхьэгуэш ШотIэ.

         1935 гъэм къалъхуащ КъБР-м и цIыхубэ сурэтыщI Абей Виктор.

Япэрей кофер щыIэжкъым

  Европей зэгухьэныгъэм (ЕС) хэт къэралхэм дызэрыт илъэсым и мэлыжьыхь мазэм къащта унафэм ипкъ иткIэ абыхэм я хъумапIэхэм щаIыгъ кофе жылэхэмрэ какаомрэ тонн минищэ бжыгъэкIэ ягъэсыжынкIэ хъунущ. Апхуэдэ шынагъуэхэр къызыхэкIар жыгхэр мардэншэу щраупщIыкI, сабий лэжьыгъэхэр куэду къыщагъэсэбэп къэралхэм къыщыщIагъэкI хьэпшыпхэмрэ ерыскъыхэкIхэмрэ я щIыналъэхэм кърашэну хуитыныгъэ абыхэм ямыIэу къызэрыщыгъэлъэгъуарщ.