Календарь событий

05 июля 2024

Тонн мини 184-м щIигъу хурагъашэ

Дызэрыт илъэсым зэрыщIидзэрэ Къэбэрдей-Балъкъэрым гуэдзу, нартыху жылапхъэу, мыIэрысэу тонн мини 184-м щIигъу яхуригъэшащ къэралым и нэгъуэщI щIыналъэхэм.

         «Россельхознадзор»-м и управленэу Кавказ Ищхъэрэм щыIэм иджыблагъэ къызэритамкIэ, 2024 гъэм и япэ мазихым къриубыдэу ди республикэм и мэкъумэш продукцэу нэгъуэщI щIыналъэхэм ирагъэшэну ягъэхьэзырам щыщу тонн мини 184,5-м нэблагъэр къапщытащ, абыхэм я щытыкIэр, яIэ фIагъыр, узыфэ и лъэныкъуэкIэ зыхуэдэр зрагъэщIэн папщIэ.

Лэжьыгъэм псэ хуабагъэ хелъхьэ

Бей Лианэ 2007 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым адыгэбзэмкIэ и къудамэр къиухащ. Адыгэбзэр фIыуэ илъагъунымкIэ, лъэпкъыпсэу щытынымкIэ щапхъэ абы хуэхъуащ и адэ шыпхъу, адыгэ радиом и лэжьакIуэ МахуэлI Хъаджэт. Бзылъхугъэр Къармэхьэблэ (Каменномост) къуажэм дэт курыт еджапIэ №2-м и унафэщIым гъэсэныгъэ Iуэхухэмрэ жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм ядэлэжьэнымкIэ и чэнджэщэгъущ. НэхъапэкIэ школым психологыу щылэжьащ. «Пэрытхэм я жанагъ» зэгухьэныгъэм школым щиIэ и къудамэм и нэIэ тетщ.

Музейм и зы махуэ

«Гардарика Кавказ» фIэщыгъэцIэм щIэту Май къалэм и тхыдэ-лъахэхутэ музейм къыщызэIуахащ ди къэралым и сурэтыщI зэчиифIэхэм лъэхъэнэ зэхуэмыдэхэм я Iэдакъэм къыщIэкIа лэжьыгъэхэм я гъэлъэгъуэныгъэ.

Выставкэр зыщIэт псалъащхьэмкIэ къыщыщIэддзэнщи, скандинав къэралхэм я бзэмкIэ «Гардарика»-м  «къалэхэм я хэку» жиIэу къокI - ахэр Урысейм къызэреджэр арат. Пэжу, лIэщIыгъуэ курытым и пэщIэдзэхэм ди хэкум щаухуа къалэхэм езыхэм я архитектурэ гъэпсыкIэ, щэнхабзэ яIэжт. КъищынэмыщIауэ, къалэ къэс щылажьэрт цIыху IэпщIэлъапщIэхэм я мастерскойхэр.

Уэшх хьэщIэ

Уэшхым содаIуэ. ЛъапцIэу сыхэтщ. Зыри жимыIэу, куэд къызеIуэкIри, уэ узогъэщхьыр уэшхыр. Уафэм къыщожьэ, щIылъэм лъоIусри, ткIуэпсхэр мэщащэ. Сыту сфIэмащIэ уэшхыр… СызыхуэпIащIэ ткIуэпсхэр уафэм еубыдыжри, сэри салъэIэсыжкъым. Си гум илъыжкъым гуауэ. Ауэ… уэшхыр къемышхыуи дауэ?! Сэ ар къысфIощI уэрауэ… СощIэ, жыпIэнур сощIэ…УкъысхуэкIуат уэшх хьэщIэу. Уи гур нэщхъейрэ, нэщIу. УщыIукIыжым, къешхырт… 
Си гум илъыжкъым гуауэ. Си гум щызопI макъамэ. Уэшхым схузэхилъхьауэ. Зыми зэхимыхауэ.

УнафэщI гумащIэ

Журналистхэр зылъэмыIэсрэ яIэщIэкIрэ щымыIэу къыпфIэщI щхьэкIэ, мис, нобэ хуэдэу газетыр илъэси 100 щрикъу махуэр къосри, лэжьакIуэ къакIуэу зэрыкIуэжам нэхърэ нэхъыбэ хужумыIэфыну къыщIокI къалэмым и языныкъуэ лIыхъужьхэм. Ар езым и гъэсэныгъэмрэ шыIэныгъэмрэ я Iэужьуи щIы, «сыфIмэ, езыр-езыру сыкъацIыхунщ» хабзэм зэрытетым къыдэкIуэуи жыIэ.

Зыхуагъэувыжа пIалъэм фIэмыкIыу

Гъуэгухэр

Лэжьыгъэхэр йокIуэкI

Ди щIыналъэхэм

  Шэджэм къалэм щызэрагъэпэщыж Бахъсэн гъуэгушхуэм щынэхъ ин, КIарэ зэкъуэшхэм я цIэр зезыхьэ уэрамыр.

Къуажапщэм хуэзэ а уэрамым тетщ къалэ администрацэм и унэр, школыр, сабий садыр. Мы зэманым, гъуэгу лэжьыгъэхэм пэрымыхьэ щIыкIэ, ухуакIуэхэм псыр зрикIуэ бжьамийхэр щIалъхьэ. Гъуэгум и бгъуагъым къыхагъэхъуэнущ, транспортыр лъэныкъуитIымкIи щызэблэкIын, лъэс зекIуапIэщIэхэри яухуэн папщIэ. Иужьрейм и фIыгъэкIэ цIыхухэр транспорт гъуэгум темыхьэу дяпэкIэ тыншу зекIуэнущ.

Лъэпкъ щэнхабзэм хуолажьэ

Мы тхыгъэр зытеухуа АфэщIыж Iэмин (Мехмет Арслан) усакIуэщ, пшынауэ, уэрэдус икIи уэрэджыIакIуэ Iэзэщ. 
АфэщIыж Iэмин Тыркум хыхьэ Чорум щIыналъэм хиубыдэ Данун (Согут йолу) беслъэней къуажэм 1940 гъэм къыщалъхуащ. И адэшхуэ-анэшхуэр Адыгейм хыхьэ Улап къуажэм щыпсэуахэм, Хэкум ирагъэIэпхъукIахэм ящыщщ.
Эрзурум къалэм Ататюрк и цIэр зэрихьэу дэт университетым и мэкъумэш къудамэр 1967 гъэм къиухащ, и IэщIагъэкIэ агроному. 1992 гъэ пщIондэ Чорум къалэм щылэжьащ мэкъумэш ухуэныгъэмкIэ унафэщIу. 

Къалмыкъ БетIал и тыгъэ

Къардэн Мухьэмэд и Iэдакъэ къыщIэкIащ «Къалмыкъ БетIал и тыгъэ» жыхуиIэ очеркыр. Ар теухуащ Ислъэмей къуажэм щыщ Къэжэр ТIалэ и щIалэгъуэм шыгъажэм хэту къыщыщIамрэ, ар иужьым Хэку зауэшхуэм лIыгъэ къызэрымыкIуэ щызэрихьэу зэрыхэтамрэ. Си адэ къуэш нэхъыщIэ Къаныкъуэ Борис и щхьэгъусэ Аминат Ислъэмей зэрыщыщри, и адэм ТIалэ зэрицIэри сщIэрт, ауэ зэи си гугъакъым очеркыр зытеухуа ТIалэм и пхъуу.

Жылагъуэм пщIэрэ щIыхьрэ щаIэщ

Лэскэн район администрацэм щекIуэкIащ Афганистаным советыдзэр къызэрырашыжрэ илъэс 35-рэ зэрырикъум и щIыхькIэ ягъэхьэзыра юбилей медалхэр зыхуагъэфэщахэм щратыж зэIущIэ гуапэ.

НОБЭ

Бадзэуэгъуэм и 5, мэрем

Лэжьэрейм и дунейпсо махуэщ
1957 гъэм
Налшык Лениным и фэеплъ къыщызэIуахащ.
1663 гъэм къалъхуащ Къэбэрдейм и пщы уэлий, Къэнжал зауэм текIуэныгъэр къыщызыхьа адыгэдзэм и пашэу щыта ХьэтIохъущокъуэ Кургъуокъуэ.
1900 гъэм къалъхуащ шэрджэс тхакIуэ Абыкъу Хъалид.
1930 гъэм
къалъхуащ филологие щIэныгъэхэмкIэ доктор, ЩIДАА-м и академик Апажэ Мухьэмэд.

Прозэу тха усэхэр

IутIыж Борис лъэпкъ литературэм хэлъхьэныгъэшхуэ хуищIащ, абы и дэтхэнэ жанрми жыджэру хэлэжьыхьащ. Апхуэдэу анэдэлъхубзэм, литературэм, театрым ятеухуа публицистическэ тхыгьэхэмкIэ, сабий усэхэмкIэ къытхуэупсащ. IутIыж Борис нэхъ къызэрацIыхуу щытар, драматургыущ, цIэрыIуэ нэхъ зыщIари и пьесэ купщIафIэхэрщ. Апхуэдэу щытми, ущы¬тепсэлъыхькIэ, усэ купщIафIэхэр, новеллэ гьэщIэгъуэнхэр, «ГущIагъщIэлъхэр» зыфIища гупсысэ кIэщI хьэлэмэтхэр, гушыIэ, ауан зыхэлъ тхыгъэ шэрыуэхэр, прозэу тха и усэхэр, пародиехэр, эпиграммэхэр, памфлетхэр къыхэгъэщыпхъэщ.