Календарь событий

 ГъэщIэгъуэнщ

 Окинавэ. А псалъэр дэ, нэхъыжьхэм, зэгуэр махуэ къэс жыхуаIэм хуэдэу зэхэтхыу щытащ. Газетхэр зэрыгъэкIийрт, радиори арат: «Окинавэ зейм ефтыж», «Американхэм я унафэ ар щIыщIэтын щыIэкъым!», «Американ дзэ базэхэр хытIыгухэм ифх!».

Класс курытхэм дыщеджэрти, дауи, къыдгурыIуэртэкъым а зэрыхьэзэрийр къызэрыкIар. Ауэрэ псалъэмакъыр ужьыхыжащ. ИужькIэщ Iуэхур зыIутыр къыщытщIар.

Сом мелуан бжыгъэ телът

Урысей МВД-м и Бахъсэн къудамэм и Следственнэ IэнатIэм и кIэм нигъэсащ илъэс 28-рэ зи ныбжь, щIыпIэм щыпсэу щIалэм, сом мелуан зыдыгъуам ехьэлIа уголовнэ Iуэхур.

ЩIыуэпсым, хэкум, зэныбжьэгъугъэм, пэжыгъэм зэпымыууэ тетхыхьа, Мэртэзей (Дей) жылэм къыщыхъуа Тхьэгъэзит Зубер и IэдакъэщIэкIхэр нобэ къэбэрдей усыгъэм и фIыпIэ хъуащ. Усыгъэм и щыгу нэхъ лъагэ дыдэхэм ар нэсыным, дауи, щIэдзапIи иIэт. А Iуэхугъуэхэр ди нэгу къыщIагъэувэу, Зубер и къалэмыпэм къыщIэкIахэм тетхыхьат республикэм и цIыхубэ усакIуэ-тхакIуэхэу КIыщокъуэ Алим, Кулиев Къайсын, Нало Заур сымэ. Абыхэм жаIахэм кIэщIу фыщыдогъэгъуазэ.

Урысейм нобэ щагъэлъапIэ Къэрал ныпым и махуэр. «Къэралыгъуэшхуэм и ныпыр - щIыхьым и дамыгъэщ!» фIэщыгъэр иIэу, махуэшхуэм теухуа пшыхь Налшык къалэм Абхъазым и утым щекIуэкIащ.

Ди лъэпкъ щэнхабзэр къуэпс куэдкIэ ИстамбылакIуэм пыщIа хъуащ. 1908 гъэм тырку щыхьэрым къыщызэIуахауэ щытащ Адыгэ ФIыщIэ Хасэ. Ар зыухуахэм яхэтащ ЦIагъуэ Нурий. Япэ адыгэ газетыр къыдэгъэкIынми ар хэлIыфIыхьащ. «Гъуазэ» - арат абы зэреджэр. Газетым и япэ номерыр 1911  гъэм мэлыжьыхь мазэм и 2-м Истамбыл къыщыдэкIащ. Редакцэм и унафэщIыр Нэгъуджэ Исуфт, ауэ лэжьыгъэр зезыхьэри тхыгъэм я нэхъыбэр зыгъэхьэзырри Уардэ Ахьмэд-Нурт (ар ЦIагъуэм и цIэ лейт). Нурий 1913 гъэм Къэбэрдейм къегъэзэж.

Хабзэ зэрыхъуауэ, Тхылъыр фIыуэ зылъагъухэм я дунейпсо махуэр ягъэлъэпIащ.

Псом хуэмыдэу а махуэр ягъэлъапIэ тхакIуэхэм, усакIуэхэм, библиотекэхэм, типографиехэм я лэжьакIуэхэм, тхылъ щащэ тыкуэнхэм IэнатIэ щыпэрытхэм. Тхылъыр фIыуэ ялъагъуу жыпIэ хъунущ абыхэм я лэжьыгъэхэм я пщIэр зылъытэхэми.

КъБР-м и дэфтэр IуэхущIапIэм и центрым и управленэм щахъумэ Тхылъыр фIыуэ зылъагъухэм я урысейпсо зэгухьэныгъэм и архив фонд №2687-м и тхыгъэхэр - Къэбэрдей-Балъкъэрым щиIэ къудамэм 1975 - 1984 гъэхэм зэфIигъэкIа лэжьыгъэхэр къыщыгъэлъэгъуэжар.

Художник, дыщэкI, Адыгэ, Къэбэрдей-Балъкъэр республикэхэм я цIыхубэ художник, ХудожествэхэмкIэ Урысей академием щIыхь зиIэу хэт Еутых Ася и лэжьыгъэхэм щIэупщIэшхуэ яIэщ.

ДыщэкI къудейм къыщымынэу, Еутых Ася кавказ Iэщэхэм фIыуэ щыгъуазэщ. Скифхэм я зэманым щыIа псэущхьэхэр и лэжьыгъэхэм нэхъ зэрыхиухуанэм гу лъыботэ. Скиф щэнхабзэм псэущхьэхэр щIыуэпс къэхъукъащIэхэм я  нэщэнэу къыщыгъэлъэгъуащ. Псом хуэмыдэу гулъытэ нэхъыбэ хуащIырт гузэвэгъуэм щызыхъумэу къалъытэ псэущхьэхэм.

ШыщхьэуIум и 22, махуэку

         Урысей Федерацэм и Къэрал ныпым и махуэщ

         1937 гъэм КIыщокъуэ Алим и адэ Пщымахуэ дунейм ехыжащ.

         1959 гъэм Тэрч къалэ щатащ налмэс Iэмэпсымэхэр къыщыщIагъэкI завод.

         1910 гъэм къалъхуащ «ЩIыхь» орденым и нагъыщищри зрата Мусэ Менлы.

         1927 гъэм къалъхуащ экономикэ щIэныгъэхэмкIэ доктор Къущхьэ Iэбу.