Календарь событий

Урысей Федерацэм Къэрал кIуэцI IуэхухэмкIэ и министерствэм къызэритамкIэ, 2024 гъэм къриубыдэу щIэпхъаджагъэу мин 1911,3-рэ къэралым щалэжьащ. Ар процент 1,8-кIэ нэхъ мащIэщ ипэ ита илъэсым щыIа бжыгъэхэм нэхърэ.

Ди бэнакIуэхэм я ехъулIэныгъэ

Кавказ Ищхъэрэм алыдж-урым бэнэкIэмкIэ пашэныгъэр къыщыхьынымкIэ ныбжьыщIэхэр мы махуэхэм Дагъыстэн Республикэм щызэпеуащ. Абы спортсмену 315-рэ кърихьэлIати, 68-р Къэбэрдей-Балъкъэрым щыщт.

Урысей Федерацэм ЕгъэджэныгъэмкIэ и министерствэм щIэныгъэхэмкIэ и центрым къыхилъхьащ «Къуажэм щылажьэ егъэджакIуэ» пэхуэщIэ гъэщIэгъуэныр.

Си анэшхуэм хузогъэфащэ

Бжьыхьэ кIасэм и дыгъэпсыр

Саугъэту къыкъуэплъащ.

ЩIым тепхъащи дыщэ нэпсыр,

Налкъут жьгъейуэ зэрощэщ.

ЦыIэрылъхьэу шейтIан Iупсым

Дурэш щэхум зыщешыхь.

ГуакIуэщ дыгъэр, фIэфIщи уи псэм,

Дыгъэр нобэ хъуащ пащтыхь.

Къэбзэжащи, мес, ди псышхуэр

Зэнзэныпсыр ирехьэх.

ЩIэныгъэлI, IуэрыIуатэдж, тхакIуэ, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, КъБР-м литературэмрэ гъуазджэмкIэ (1998 гъэ), щIэныгъэмкIэ (2002 гъэ) и Къэрал саугъэтхэм я лауреат, Къандур Мухьэдин и саугъэтыр зыхуагъэфэща МафIэдз Сэрэбий къызэралъхурэ илъэс 90 ирокъу.

Астрофизикхэр дызытес вагъуэ лэкъумым (ЩIы Хъурейм) къыдекIуэкI Мазэр уахэм пкъыгъуэ-пкъыгъуэу щызэхыхьэу щызэпцIыжа зэманым ехьэлIауэ иджыри къэс яIа Iуэху еплъыкIэм хэплъэжын хуей хъуащ, иужьрей я къэхутэныгъэхэм къызэрагъэлъэгъуамкIэ.

«Адыгэ псалъэ» газетым ди щIэджыкIакIуэ къуажэдэсхэр псом нэхъ темыпыIэу газетым пэплъэу къысщохъу. ПщIэ лейрэ гулъытэрэ яхуэфащэщ ди щIэджыкIакIуэ нэхъыжьыфIхэм. Абыхэм я фIыгъэкIэ адыгэ газетыр я унэм илъыныр унагъуэ куэдым хабзэ яхуохъу. Каменномост (Къармэхьэблэ) къуажэм дэсщ ди щIэджыкIакIуэ пэж, нэхъыжьыфI Сонэ – Лыхь СэIимэт. Ар «Адыгэ псалъэм» поплъэ, щIеджыкI, ехъумэ, и унагъуэм исхэри кърегъаджэ, топсэлъыхь. Дэтхэнэ къыдэкIыгъуэм сыт хуэдэ тхыгъэфI тетами и гум иреубыдэ.

Псэущхьэхэр фIыуэ тцIыхуу къытщыхъуж щхьэкIэ, дызыщымыгъуазэ куэд хэлъщ Iуэхум. Мы тхыгъэмкIэ мащIэу дгъэзэкIуэжынти ар.

БлэкIа лIэщIыгъуэм и 70 гъэхэм я кIэухымрэ 80 гъэхэм я пэщIэдзэмрэ СССР-м щызекIуэ ауанхэм увыпIэшхуэ щаубыдырт СССР-м и унафэщIхэр жьы зэрызэтехъуам. КПСС-м и ЦК-м и секретарь нэхъыщхьэхэу Брежнев Леонид, Андропов Юрий, Черненкэ Константин сымэ зэкIэлъхьэужьу лIа иужь гурыIуэгъуэ хъуащ апхуэдэу дяпэкIэ екIуэкI зэрымыхъунур, ныбжькIэ нэхъ щIалэхэм гъуэгу иратын зэрыхуейр. Дэ дощIэж партым и ЦК-м и Политбюром хэтхэм я нэхъыщIэ дыдэ Горбачев Михаил (1981 гъэм ар илъэс 50 ирикъуа къудейт) ар къызэригъэсэбэпар, ди жагъуэ зэрыхъунщи, дызыхуишари ди нэгу щIэкIащ.

Зэгуэр цIэрыIуэу щытащ адыгэ джэгуакIуэхэр. Абыхэм папщIэ Горький Максим итхыгъащ: «Кавказым, Къэбэрдейм, джэгуакIуэхэм - цIыхубэм я усакIуэ екIуэлIапIэншэхэм - ущрихьэлIэу зэрыщытрэ куэд щIакъым. Мис абыхэм ящыщ зым и къалэнымрэ и къарур здынэсымрэ къызэриIуэтэгъар: «Сэ зы псалъэ закъуэкIэ, - жиIащ абы, - къэрабгъэр хахуэ, цIыхубэм къащыж сощIыф, дыгъум и хьэлыр зыхызогъэн, цIыху сощIыж, напэншэр си пащхьэ къиувэфынкъым, икIагъэми фIеягъэми сэ срабийщ…»

Бэтэх къуажэм щыщ Хъалил Залинэ къыхихыну IэщIагъэр и сабиигъуэм къриубыдэу гурыIуэгъуэ хъуат.

Псом хуэмыдэу адэ-анэр пасэ дыдэу хэлIыфIыхьащ хъыджэбз цIыкIум игъуэтыну щIэныгъэм: Залинэ цIыкIу дыдэт и анэр (сабий гъэсапIэм и лэжьакIуэт абы щыгъуэм) инджылызыбзэкIэ усэхэм къыхуеджэу щыщIидзам, и адэрати (егъэджакIуэщ) глобускIэ дуней псом сабийр хигъэгъуазэрт - сыт хуэдэ къэрал укIуэми пщIэн хуей бзэр зыхуэдэр зэхагъэкIыу.

ЩIышылэм и   24, мэрем

♦1932 гъэм къалъхуащ полковник, жылагъуэ лэжьакIуэу щыта, КъБР-м и Къэрал саугъэтыр зыхуагъэфэща Джэтауэ Хьэмыщэ.

♦1942 гъэм къалъхуащ тхыдэ щIэныгъэхэмкIэ доктор, КъБКъУ-м и профессору щыта БетIрожь Руслан.

♦1953 гъэм къалъхуащ биологие щIэныгъэхэмкIэ доктор, КъБКъМУ-м и профессор, къэрал лэжьакIуэ Щыхьмырзэ Мухьэмэд.

Дунейм и щытыкIэнур