Календарь событий

13 августа 2025

Блогымрэ ди зэманым ар къызэрагъэсэбэпымрэ

Сыжажэ Каринэ Къэбэрдей-Балъкъэрым тхыдэмкIэ щрегъаджэ, блогерщ, цIыхухэр тхыдэм дрегъэхьэх. Ар иджыблагъэ хэхуащ «Урысейр псоми зэхуэдэ Iэмал щагъуэт къэралщ» президент платформэм «Сенеж» IуэхущIапIэр и гъусэу къызэригъэпэща «Министерство контента» Iуэхум. 
Егъэджэныгъэ программэм хэтыну хуейуэ тхыгъэ мини 8-м щIигъу Урысейм и щIыналъэхэм ягъэхьат. Абы щыщу щIэныгъэ гуэдзэн зрагъэгъуэтыну Iэмал иратащ цIыху 600-м. 

НОБЭ

ШыщхьэуIум и 13, бэрэжьей
Зи Iэ сэмэгур нэхъ зыгъэшэрыуэхэм я дунейпсо махуэщ
1908 гъэм къалъхуащ мэкъумэш щIэныгъэхэмкIэ доктор, УФ-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ ТхьэкIушынэ Нухь.
1915 гъэм къалъхуащ Урысеймрэ Къэбэрдей-Балъкъэрымрэ щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ Безрокъуэ Хужь.
1939 гъэм къалъхуащ уэрэджыIакIуэ, КъБР-м щIыхь зиIэ и артисткэ Бэгъуэтыж Светланэ.

ЛIэщIыгъуэхэм уахэплъэжмэ...

Лъэпщ адыгэхэм нэхъ ягъэлъапIэ нартхэм ящыщщ, а пщIэр абы къыхуэзыхьар и IэщIагъэрщ: пасэрейхэм гъукIэм нэхъ пщIэ зыхуащI яIакъым. ГъущI ягъавэ зэрыхъу лъандэрэ къадэгъуэгурыкIуащ гъукIэхэм я пщIэр, абы псори фIэлIыкIырт, тхьэпэлъытэ къафIэщIырти. Лъэпщи апхуэдащ пасэрей адыгэхэм я дежкIэ, ар нарт хъыбархэм щынэрылъагъущ: фIэмылIыкIрэ и пщIэр зымылъытэрэ яхэткъым нартхэм. Сосрыкъуэ зыпсыхьри нартхэм Iэщэ яхуэзыщIри Лъэпщщ, псоми чэнджэщ ирахьэлIэ, и псалъэм йодаIуэ. Пасэрейхэм я деж мыхьэнэ ин дыдэ щимыIатэмэ, Лъэпщ апхуэдиз пщIэ игъуэтынтэкъым.

Къарур епсыхь

2025 гъэм Физкультурникым и махуэр къэралым щагъэлъэпIащ шыщхьэуIум и 9-м. Абы хуэгъэпса «Зарядка со стражем порядка» урысейпсо акцэм хиубыдэу, ХьэтIохъущокъуэм и хадэм и Курорт гуэлым деж щекIуэкIащ спорт Iуэху. Ар къызэрагъэпэщат КъБР-м щыIэ МВД-мрэ «Пэрытхэм я зэщIэхъееныгъэ» зэгухьэныгъэм республикэм щиIэ  къудамэмрэ. Iуэхум хэтащ цIыхуи  100-м щIигъу.  

ЩIыпIэхэр къагъэлъагъуэу щыщIадзар

Сыт хуэдэ зэманми цIыхухэм дунейр къызэхакIухь. ЦIыхум и лъэ нэхъапэкIэ щимыгъэува щIыпIэ къыщыхутэIа хъужыкъуэмэ, а щIыпIэм и щхьэхуэныгъэхэр, и гъуэгур дамыгъэ гуэрхэмкIэ къызэрагъэлъэгъуэным и ужь итхэт. Апхуэдэ щIыкIэкIэ къежьащ щIыпIэ къэзыгъэлъагъуэ япэ картэхэр. 
Хьэлэмэткъэ, археологхэм къагъуэта картэ нэхъ пасэрей дыдэхэм къыщыгъэлъэгъуар щIы щхьэфэкъым, атIэ, вагъуалъэ уэгурщ. Пасэрей цIыхухэр зэрыгъуазэр уафэм зи пIэ щызымыхъуэж вагъуэхэмкIэт. 

Нартыху IэфIыр траIуантIэ

Къэбэрдей-Балъкъэрым и «Зеленая компания» IуэхущIапIэм щIидзащ нартыху IэфIыр Iуихыжын икIи жыджэру абы йолэжь. Нартхэм я шхыныгъуэ гуакIуэр консерву тезыIуантIэу ди республикэм щыIэр а зырщ. Нартыху IэфIыр абы езым щегъэкI Бахъсэн, Прохладнэ, Май щIыналъэхэм икIи псори зэхэту гектар миным щIигъу ирегъэубыд. 

ЕджапIэхэм хуэкIуэ гъуэгухэр

2025 гъэм зэрыщIидзэрэ КъБР-м и щIыналъэ гъуэгу фондым и субсидиемкIэ республикэм и курыт еджапIэщIэхэм ухуэзышэ гъуэгухэмрэ къуажэ уэрамхэмрэ зыхуей хуагъэзэ, къызэщIагъэнахуэ.
«Егъэджэныгъэ» лъэпкъ пэхуэщIэм ипкъ иткIэ Шэджэм, Тэрч къалэхэм, Прималкинскэ жылэм дащIыхьа курыт еджапIэхэм екIуалIэ гъуэгухэм фондым къыхэкIа мылъкур трагъэкIуадэ. Прималкинскэм и уэрамищым лэжьыгъэхэр нобэкIэ щызэфIагъэкIакIэщ, Тэрчрэ Шэджэмрэ къалэхэм я гъуэгухэм асфальт тралъхьэ. Гъэ еджэгъуэщIэм ирихьэлIэу ахэр псори зыхуей хуагъэзэнущ. 

ФIыщIэ мыухыж зыхуэфащэ егъэджакIуэт

Ди республикэм и егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ IэнатIэр зи хабзэхэмрэ Iуэху зехьэкIэ мардэхэмкIэ зэтеува, ехъулIэныгъэ куэд зыIэрызыгъэхьа унэтIыныгъэщ. Жэпуэгъуэ революцэм иужькIэ щIэныгъэ нэхум и лъагъуэм теува щIыналъэм егъэджэныгъэм гулъытэ ин игъуэт зэпыту екIуэкIащ. IэнатIэм хэпщIыкIыу зиужьащ зауэ нэужь лъэхъэнэм. ЛIэщIыгъуэ блэкIам и 60-90 гъэхэм Совет Союзым щызэтеува школ егъэджэныгъэр дуней псом щапхъэу къыщахьу щытащ. 

УсакIуэмрэ тхылъеджэхэмрэ

КъБР-м Тхылъхэр фIыуэ зылъагъухэм я зэгухьэныгъэм щекIуэкIащ «Литературная Кабардино-Балкария» журналым жэуап зыхь и секретарь, УФ-м и Журналистхэми ТхакIуэхэми я зэгухьэныгъэхэм хэт, «Илъэсым и журналист нэхъыфI» (1993 гъэ) саугъэтым и лауреат, сабий усакIуэ, тхакIуэ Хьэту Пётррэ тхылъеджэхэмрэ я зэIущIэ. 
IуэхущIапIэм и унафэщI Шинкарёвэ Наталье зэхыхьэм хэтхэм яхутепсэлъыхьащ тхакIуэм и гъащIэмрэ гуащIэмрэ. 

Я зэфIэкIым хохъуэ

Къэбэрдей-Балъкъэрым и промышленность псынщIэм къыщIигъэкI продукцэм и куэдагъымкIэ Кавказ Ищхъэрэм и щIыналъэхэм я деж щыпэрытщ. КъБР-м псори зэхэту продукцэу къыщалэжьым и процент I2,9-р а IэнатIэм хелъхьэ республикэм и экономикэм.

Бродскэм и усыгъэм теухуауэ

 Дызэрыт илъэсым илъэс 85-рэ ирикъуа Бродский Иосиф Ахматовэ Аннэ и жьауэм щIэту къыдэкIуэтея усакIуэ зыбжанэм ящыщщ. Къыщыхъуар  блокадэр зылъэгъуа Ленинградщ, къызыхэкIар журт унагъуэщ. Хы офицеру, фотокорреспонденту щыта и адэр зауэм хэтащ, и анэр, сабий къалъхугъащIэр IэщIэлъу,  къалэм ишэча бэлыхь псоми пхыкIащ.