Календарь событий

Урысей Федерацэм атлетикэ хьэлъэмкIэ пашэныгъэр къыщыхьыным хуэунэтIа зэхьэзэхуэ махуибгъукIэ щекIуэкIащ Иркутск къалэм и «Байкал-Арена» спорт комплексым. ТекIуэныгъэ Иныр мы гъэм илъэс 80, Урысейм атлетикэ хьэлъэ спорт лIэужьыгъуэр къызэрыщызэрагъэпэщрэ илъэси 140-рэ зэрырикъухэм теухуауэ щытащ ар. Абы щызэпеуащ УФ-м и щIыналъэхэм ящыщу 54-м я спортсмен, щIалэхэри хъыджэбзхэри зэхэту, 500-м щIигъу, я ныбжькIэ илъэс 15 - 20-хэм щIимыгъуауэ.

Къэбэрдей-Балъкъэрым и щIыуэпсыр нэхъ дахэхэм хабжэу, ипсхэр хущхъуэу, и хьэуар къабзэу къалъытэу къокIуэкI. Ар тхъумэнымкIэ сытым гу нэхъ лъытапхъэ? А упщIэмкIи нэгъуэщIхэмкIи зыхуэдгъэзащ КъБКъУ-м биологиемкIэ и къудамэм и егъэджакIуэ, биологие щIэныгъэхэмкIэ кандидат ХьэтIыхъу Аубэчыр.

«ГъащIэм хуэщIа инфраструктурэ» лъэпкъ пэхуэщIэм ипкъ иткIэ 2026 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым цIыхухэр куэду щызэхуэс и щIыпIэхэр зэIузэпэщ щIыным сом мелуан 500-м нэблагъэ щыхухахынущ. Дызэрыт илъэсым а Iуэхугъуэхэм трагъэкIуэдам нэхърэ хуэдитIкIэ нэхъыбэщ ар, щыжиIащ КъБР-м ЩIыналъэм и Iуэхухэр дэгъэкIынымкIэ и центрым и эфир занщIэм, КъБР-м ухуэныгъэмрэ ЖКХ-мкIэ и министрым и къалэнхэр пIалъэкIэ зыгъэзащIэ Журавлев Андрей.

Май къалэмрэ Тэрч районым и Урожайнэ къуажэмрэ зэпызыщIэ, адэкIэ Осетие Ищхъэрэ – Аланием и гъунапкъэм екIуалIэ автомобиль гъуэгум телъ лъэмыжыр, метри 162-рэ зи кIыхьагъыр, зэгъэпэщыжыным ехьэлIа лэжьыгъэхэр и кIэм нэблэгъащ.

«ПсэупIэмрэ къалэ щыIэкIэмрэ» лъэпкъ пэхуэщIэм хыхьэ «Къалэдэсхэм я тыншыпIэр къызэгъэпэщын» къэрал программэм и фIыгъэкIэ КъБР-м и Лэскэн щIыналъэм и Анзорей, Аргудан къуажэхэм цIыхухэр куэду щызэхэс я щIыпIэхэр дызэрыт илъэсым къриубыдэу зэIузэпэщ ящIын къалэнхэр зэхуагъэувыжати, нобэ абыхэм йоужьэрэкI.

Урысей Федерацэм и щIыналъэхэм щаухуэ псэупIэхэм зы метр зэбгъузэнатIэм ику иту и уасэм и пудагъымкIэ Къэбэрдей-Балъкъэрыр пэрытхэм яхэтщ.

Къэбэрдей-Балъкъэрым Лэжьыгъэмрэ цIыхухэм социальнэ и лъэныкъуэкIэ къащхьэщыжынымкIэ и министерствэм и нэIэ щIэт IуэхущIапIэхэр къызыхуэтыншэу къагъэщIэрэщIэж, иджырей мардэм кърагъэтIасэу, зыхуей-зыхуэфIхэмкIэ къызэрагъэпэщ.

Дызэрыт илъэсым зэрыщIидзэрэ Къэбэрдей-Балъкъэрым и унагъуэ 1840-м псэупIэ-коммунальнэ Iуэхутхьэбзэхэм щхьэкIэ ята ахъшэр субсидиеу иратыжащ. А Iуэхугъуэхэм щхьэкIэ щIыналъэ бюджетым сом мелуан 33-рэ къыхэкIащ.

Субсидиер зыхуагъэув хабзэр ЖКХ-м и Iуэхутхьэбзэхэм унагъуэхэм щIатым и куэдагъыр щIыналъэм щыщыIэ мардэм щыщIигъум дежщ. Къыхэдгъэщынщи, республикэм ЖКХ-м и Iуэхутхьэбзэхэм щIатын хуей ахъшэм и куэдагъым и мардэу ягъэувар пенсэм щысхэм я хэхъуэм и процент 12-м щIимыгъурщ, мыдрейхэм псоми – процент 15-щ.

Биологие щIэныгъэхэмкIэ доктор, профессор, ЩIДАА-м и щIэныгъэлI нэхъыщхьэ секретарь Щхьэгъэпсо Сэфарбий уси етх. Абы и эко-усэхэр теухуащ КъБР-м и Тхылъ плъыжьым ихуа, кIуэдыжыпэным нэса псэущхьэхэмрэ къэкIыгъэхэмрэ. КIэщIу жыпIэмэ,  щIэныгъэлI цIэрыIуэр биологием и закъуэкъым зэлэжьыр, атIэ адыгэбзэр хъума зэрыхъунуми йогупсыс. Ди гуапэу тыдодзэ Щхьэгъэпсом и усэ Iэрамэ.

Аслъэныдзэ

ЛъэпкъыгъуэцIэр – аслъэныдзэщ,

ЦIэу зэрихьэр Лъостэн и къуэщ,

Ущыхуозэр Шэджэм бгыщхьэм,

Лъагэу къуршым, мывэ къырхэм.

Къафэр лъэпкъыбзэщ, гурыщIэ къэзыIуатэщ, хабзэхэр зэманым къыпхызыхщ.

Къэбгъэлъагъуэмэ, адыгэхэм (шэрджэсхэм) я къафэхэм я тхыдэр жыжьэ къыщожьэ. «Щыблэ удж», «Тхьэшхуэ удж» фIэщыгъэхэм тепщIыхьмэ, нэхъ пасэм къафэм и хабзэхэр диным, унагъуэ, жылагъуэ, лъэпкъ, цIыхубэ махуэшхуэхэм ехьэлIауэ ягъэпсу щытащ. Къафэм жылагъуэ гъащIэм къалэн пыухыкIа щиIэт: цIыхум и Iэпкълъэпкъым зригъэшэщIырт, и IэкIуэлъакIуагъэмрэ бэшэчагъымрэ къигъэлъагъуэрт. Ауэ абыхэми я мызакъуэу, нэхъ мыхьэнэшхуэ зиIэр лъэпкъым и хьэл-щэнри гъащIэм хуиIэ щытыкIэри абы къызэригъэнаIуэфырт.

КъБР-м и цIыхубэ тхакIуэ, кинорежиссёр, сценарист, продюсер, композитор, уэрэдус цIэрыIуэу щыта Къандур Мухьэдин и фэеплъ дунейпсо литературэ зэпеуэ екIуэкIащ. «Тхылъ къызэIуха» зэпеуэр къызэригъэпэщащ икIи литератор цIэрыIуэхэр къэпщытакIуэу къыхишэри иригъэкIуэкIащ тхакIуэ, усакIуэ, кинорежиссер, кинопродюсер Бэлагъы Любэ Хьэзрэталий и пхъум.

Зэи мыкIуэдыжын лъэужь къыхинащ ЩоджэнцIыкIу Iэдэм ди литературэм и тхыдэм, зауэ нэужьым абы и гуащIэр нэхъ ин хъуамэ, ар зи фIыщIэхэм ящыщщ Iэдэм. Абы и тхыгъэхэм я пщIэмрэ я мыхьэнэмрэ зэи кIащхъэ щыхъунукъым ди литературэм. Абы хуищIа хэлъхьэныгъэм теухуащ филологие щIэныгъэхэмкIэ доктор ХьэкIуащэ Андрей и тхыгъэр.

ЩоджэнцIыкIу Алий и пхъу Ленэ цIыхухэм ягу къинэжащ гуапагъэр зэбэкI, цIыхугъэ зыхэлъа, щIэныгъэ куу зиIа цIыхубз гуащIафIэу. «И адэм хуэфэщэн пхъут» хужаIэ зыцIыхуу щытахэм. ГъащIэ кIыхь Тхьэм къыхузэпимыщами, къыхуиуха дэтхэнэ и зы махуэри IуэхуфIкIэ гъэнщIауэ ирихьэкIащ.

Къэбэрдей-Балъкъэрым щиухащ «ЦIыхубэ участковэ-2025» урысейпсо зэпеуэм и щIыналъэ Iыхьэр. КъБР-м щыIэ МВД-м и сайтым наIуэ щыхъуащ Къэбэрдей-Балъкъэрым къыбгъэдэкIыу ещанэ кIэух Iыхьэм хэтынур.

ЩIыналъэ IэIэтым кърикIуахэмкIэ «Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и цIыхубэ участковэ нэхъыфI» хъуащ Урысей МВД-м Аруан районым щиIэ къудамэм полицэм и участковэ-уполномоченнэ, полицэм и капитан Аргъэщокъуэ Ренат.

Жэпуэгъуэм и 29, бэрэжьей

♦Инсультым пэщIэтыным и дунейпсо махуэщ

♦Комсомолыр къыщызэрагъэпэща махуэщ

♦1943 гъэм Налшык ФЗО школ къыщызэIуахащ.

♦1930 гъэм къалъхуащ АР-м и цIыхубэ тхакIуэ, УФ-мрэ АР-мрэ щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ Пэнэф Сэфар.

♦1934 гъэм къалъхуащ юрист, тхакIуэ Сэрахъэ Александр.