Календарь событий

ЩIэныгъэм епха япэ лэжьыгъэхэр Къэбэрдейм щыщекIуэкIар XIX лIэщIыгъуэм и кIэ XX и пэ зэманхэрщ. 1898 - 1902 гъэхэм къриубыдэу къуажэ школу щIыналъэм 27-рэ къыщызэIуахауэ щытащ. Абыхэм ящыщт Болэтей къыщызэрагъэпэща япэ пэщIэдзэ еджапIэри. 
А зэманым абы екIуалIэр сабии 10 - 14 хъу къудейт, ахэр иригъаджэрт къуажэдэс Къущхьэунэ Алимырзэ. Муслъымэн еджапIэхэри къуажэм и Индрей, Къумыкъу, Болэтей хьэблэхэм щылажьэрт. 1912 гъэм къуажэм къыщызэIуахащ мыдрисэ, абы ныбжьыщIэхэр ирашалIэрт Къущхьэунэ Машэ, Блай Ахъмэтыкъ, Мэкъуауэ БытIэ сымэ.

Фащэр лъэпкъым и напэщ, абы къытощ адыгэм и шыфэлIыфэр, тхыдэр, хабзэр, гъэсэныгъэр, щэнхабзэр, лIыгъэр, хахуагъэр. Абы ипкъ иткIэ, жыпIэ хъунущ фащэр адыгэм и тхыдэу, и блэкIам щыхьэт техъуэ дамыгъэ лъапIэу. Нобэ цIыхухъу, цIыхубз фэилъхьэгъуэхэм зэхъуэкIыныгъэхэр ягъуэтами, зэманым драгъэкIуу щIэблэм зэращыгъым, IэщIагъэлIхэм иджырей теплъэхэр зиIэ цейхэмрэ саехэмрэ къызэрагъэщIым ущымыгуфIыкIынкIэ Iэмал иIэкъым. Апхуэдиз гъуэгуанэ къызэзынэкIауэ иджыри лъэпкъым и набдзэ фэилъхьэгъуэр Кавказ лъэпкъ куэдым зыщатIэгъащ, къэзыгупсыса, зей лъэпкъым и цIэр фIащыжри.

Урысей Федерацэм и щIыналъэхэм ящыщу 7-м, Къэбэрдей-Балъкъэрри яхэту, УФ-м и Правительствэм сом мелуан 650-м щIигъу ятригуэшэнущ социальнэ зэгурыIуэныгъэхэм къыщыгъэлъэгъуа Iуэхугъуэхэм япкъ иткIэ я цIыхухэм ядэIэпыкъун папщIэ. Апхуэдэ унафэм иджыблагъэ Iэ щIидзащ Мишустин Михаил.

Дахэу щытыну хуэмей цIыхубз щыIэу къыщIэкIынкъым. Ауэ ар псоми къазэремыхъулIэр уэрамым узэрыдыхьэу плъагъунщ. Е и зыхуэпэкIэкIэ, е и зекIуэкIэкIэ, е и сэхусэплъ зэхэлъыкIэкIэ дагъуэ зыхуумыщIын ущрихьэлIэр закъуэтIакъуэххэщ.
Дахагъэр Алыхь Iуэхущ, ар зритам и насыпщ. Ауэ нэхъыщхьэр аракъым, ар куэд и уасэкъым, гуакIуагъэр щIымыгъумэ. Дапщэрэ урихьэлIэрэ и IэпкълъэпкъкIи хэбдзын хэмылъу цIыхур дахэу, ауэ удимыхьэхыу, узыIэпимышэу. Апхуэдэхэм яхущыщIэр гуакIуагъэрщ.

Адыгэ литературэм лъабжьэ хуэзыгъэтIылъа, зи IэдакъэщIэкIхэр куэдым гъуазэ яхуэхъуа, зи тхыгъэхэм я мыхьэнэр къызэрымыкIуэ усакIуэшхуэ ЩоджэнцIыкIу Алий къызэралъхурэ илъэси 125-рэ ирокъу. И гъащIэм, и тхыгъэхэм, и лъэужьым теухуауэ «Адыгэ псалъэ» газетым папщIэ тхыгъэ игъэхьэзыращ егъэджакIуэ, филологие щIэныгъэхэмкIэ кандидат БАКЪ Зерэ.

2004 гъэм Афины къалэм щекIуэкIа Олимп джэгухэм домбеякъ медаль къыщызыхьа, Урысей Федерацэм дзюдомкIэ и командэ нэхъыщхьэм и тренер нэхъыжь Тау Хьэсэнбий республикэм къэкIуэжауэ зэхьэзэхуэ гуэрым сыщыхуэзащ иджыблагъэ. А IэмалыфIыр къэзгъэсэбэпри, зэрыжаIэу, гъуэгурыкIуэу упщIэ зыбжанэкIэ зыхуэзгъэзащ икIи гуапэу абыхэм жэуап къаритыжащи, фи пащхьэм нызолъхьэ. 

Дэтхэнэ IэщIагъэри къащти, уэ узытеувагъащIэ гъуэгур абы щыпхызыша цIыхум хуэдэу, щапхъэрэ щIэгъэкъуэнрэ пхуэхъу щыIэ къыщIэкIынкъым. Езыр хьэл тыншрэ гуп гъэгушхуэу, тхэн IуэхукIэ дэтхэнэ темэми хуэIэижьу, блэкIари нобэри Iэзэу зэрипхыфу къекIуэкIащ ныбжьыщIэу тхэн щIэзыдза Шал Мухьэмэд. Аращ ди лэжьакIуэ гупым абы хуащIа егъэжьэж зэхуэсыр дигу къыщIинар. 

Дэ къытхуатх

Жэпуэгъуэм и 31, мэрем

Тенджыз ФIыцIэм и дунейпсо махуэщ
Къалэхэм я дунейпсо махуэщ
Экономием и дунейпсо махуэщ
Урысейм щыIэ СИЗО-хэмрэ тутнакъэщхэмрэ я лэжьакIуэхэм я махуэщ
Урысейм щылажьэ Iэпэтэрмэш зэдзэкIакIуэм и махуэщ
1952 гъэм къалъхуащ УФ-м и къэрал лэжьакIуэ, етIуанэ рангым и къэрал чэнджэщэгъуу щыта Хъупсырокъуэ Назир (Кърым-Джэрий).

Дунейм и щытыкIэнур