Календарь событий

14 июля 2026

ЩIым и бзэр лъахэбзэщ

«Псыхэм, Iуащхьэхэм, къуэладжэхэм зэреджэр фэеплъщ ахэр къыщызэтена щIыгур зи хэщIапIэу къекIуэкIа лъэпкъым дежкIэ», - къыщыхигъэщат географие щIэныгъэхэмкIэ доктор Мурзаев Эдуард «Географие в названиях» и тхылъ телъыджэм и зы напэкIуэцIым. 
Ди япэ ита щIэныгъэлIхэм, еджагъэшхуэхэм къызэранэкIа тхыгъэхэр къызэрыдатам нэхърэ нэхъыбэжкIэ топонимикэ щIэныгъэу «ЩIым и бзэ»-кIэ дызэджэр «къыщытхуэупси» къохъу. Абы пцIы ебгъэупсыну иужь уихьэми жыжьэ унигъэсынукъым, пхупылъхьэни щыIэкъым. 

Пщэдейрей махуэхэм я лъыхъуакIуэу

Бэрбэч ХьэтIутIэ и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым социально-гуманитар щIэныгъэхэмкIэ и институтым политикэ къэхутэныгъэхэмкIэ и центрым и унафэщI Iэрэмысэ Тимур иджыблагъэ хэтащ Горчаков Александр и цIэр зезыхьэ фондым къызэригъэпэщу «Мэшыкъуэ» щIэныгъэ центрым щригъэкIуэкIа «Кавказ зэпсэлъэныгъэхэр–2026» дунейпсо щIэныгъэ-егъэджэныгъэ программэм. Абы хэтащ Кавказым щыпсэу лъэпкъхэм я зэхущытыкIэхэр зыджхэр, къэралым и политолог пажэхэр, къэхутакIуэ ныбжьыщIэхэр, жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм я лIыкIуэхэр, нэгъуэщIхэри.

Налом и псалъэгъэпсахэр

Тхыгъэ куэд зи Iэдакъэ къыщIэкIа щIэныгъэлI, тхакIуэ, усакIуэ Нало Заур, псэужамэ и ныбжьыр мы махуэхэм илъэс 98-рэ ирикъунут. Ар ди тегъэщIапIэу дриплъэжыну дыхуейт Налом и тхылъхэм ящыщ зым, «Адыгэ псалъэгъэпсахэр» зыфIища, Налшык, «Эльбрус» тхылъ тедзапIэм 2008 гъэм къыщыдэкIам

ЕтIанэгъи къыпащэну я мурадщ

Унагъуэм, лъагъуныгъэм, зэхуэпэжыныгъэм и махуэм ирихьэлIэу, бадзэуэгъуэм и 6-8-хэм Бахъсэн щIыналъэм и картинг клубым и Iэгъуэблагъэм щекIуэкIа «ДЖЭДЫКЪУЭ АЭРО – 2026. УАФЭ 5642!» унагъуэ фестивалым гъэ къэс къыпащэну къыхалъхьащ. Ар къызэрагъэпэщащ КъБР-м ЩIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ, Курортхэмрэ туризмымкIэ и министерствэхэмрэ «Джэдыкъуэ» хьэщIэщ-зыгъэпсэхупIэ IуэхущIапIэмрэ, Бахъсэн щIыналъэ администрацэр я дэIэпыкъуэгъуу. Iуэху гуапэм хэтащ республикэм щыпсэу цIыху щэ бжыгъэхэмрэ ди хьэщIэхэмрэ. 

Унэ-музейр зэрагъэпэщыж

КъБР-м и цIыхубэ усакIуэ Кулиев Къайсын и унэ-музей Эльтюбю къуажэм щыIэр мы зэманым зэрагъэпэщыж. 
Балъкъэр усакIуэ цIэрыIуэр I9I7 гъэм къыщалъхуа щIыпIэр нобэ цIыху кIуапIэщ. Абы куэду йокIуалIэ усакIуэм и щIэинхэм дахьэххэмрэ ди щIыналъэм зыщызыгъэпсэхухэмрэ. Мыбы щагъэзэщIащ «Книга в камне» проект гъэщIэгъуэныр. Ар щхьэпэщ усакIуэм къыщIэнахэр хъумэнымкIэ, абыхэм цIыху нэхъыбэ щыгъэгъуэзэнымкIэ. 
Ухуэныгъэр япэм щыIа псэуалъапхъэхэмкIэ къагъэщIэрэщIэж, абы нэхъапэм иIа пасэрей тхыдэ теплъэр зэфIагъэувэжурэ. 

УнагъуэщIэхэм зэрадэIэпыкъун хэкIыпIэхэр къалъыхъуэ

УнагъуэщIэхэм ядэIэпыкъун, ахэр унапIэкIэ къызэгъэпэщын зэрыхуейм ехьэлIауэ иужьрей илъэсхэм щIыналъэхэм Iэнэ хъурейрэ зэхуэсу щекIуэкIыр мащIэкъым. Дэтхэнэ зэIущIэми жыджэру хэтщ къызэгъэпэщакIуэхэри къаIэта Iуэхугъуэхэр зэфIэхынымкIэ жэуап зыхь къулыкъущIэхэри.

НОБЭ

Бадзэуэгъуэм и 14, гъубж
1945 гъэм Париж къалэм ТекIуэныгъэм и парад щекIуэкIащ. Япэ иту уэрамым ирикIуащ Франджым и ЛIыхъужь адыгэ бзылъхугъэ Хьэгъундокъуэ Елмэсхъан.
1957 гъэм Налшык щекIуэкIащ СССР-м ис лъэпкъ псоми я тхакIуэхэм я лIыкIуэхэр зыхэта пшыхь гъэщIэгъуэн.
1965 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым уэрэдымрэ къафэмкIэ и «Кабардинка» къэрал ансамблыр къафэмкIэ «Кабардинка» ансамблу зэрахъуэкIащ.

Май жыг хадэ

1957 гъэм дунейм  къытехьащ куэдым я гум дыхьа «ЛатIиф»  уэрэдыр. Абы  и  цIэр  зэтемыхуэу  жаIэ. Нэхъыбэм ар зэращIэр «Май  жыг  хадэ»  уэрэдущ. Ауэ аракъым  нэхъыщхьэр, атIэ  апхуэдиз илъэс дэкIами, ноби жьыри щIэри абы дихьэхыу зэредаIуэрщ. Журналист КIунтIыщ-ХьэпцIэ Аннэ «Зы уэрэдым и хъыбар» теленэтыным и зи чэзу къыдэкIыгъуэр абы триухуауэ щытащ.

Дэфтэр хъумапIэ

Сакья жыхуаIэ къулъшырыфыр Тибетым щыIэщ, къуршым метр 4300-кIэ удэкIуеймэ тращIыхьарэ, Шигадзе къалэм километри 148-кIэ пэжыжьэу. Къулъшырыфыр 1073 гъэм Гьялпо Кончог иухуауэ жаIэ. Япэ дыдэу буддизмэр къэзыщта тибет монахи 7-м язым и щIэблэт ар. «Ягъэунэхуа ЛIибл» жаIэт абыхэм щхьэкIэ. Хабзэ зэрахуэхъуати, тетыгъуэр къуэм адэм Iэпихыурэ апхуэдэущ къызэрекIуэкIар. ИкIи Гьялпо къуршыщхьэм трищIыхьа къулъшырыфым и япэ унафэщIу щытащ. 

И чэзум къыфхуэхутэнущ

Тэн Iус Ростов къалэм Лышх узыфэхэмкIэ и щIэныгъэ-медицинэ IуэхущIапIэм и лэжьакIуэхэм къраIуащ тхьэмбылыр лышхым зэриубыдар къызэращIэ щытыкIэхэр.
Гу лъытапхъэщ лышх лIэужьыгъуэу щыIэм уахэплъэжмэ, лIэныгъэ нэхъыбэ дыдэ къызыхэкIыр тхьэмбылым епхар арауэ зэрыщытыр. Абы къыхэкIыу, Тэн Iус Ростов къалэм Лышх узыфэхэмкIэ и щIэныгъэ-медицинэ IуэхущIапIэм и щIэныгъэлIхэм къраIуэ мы лышх лIэужьыгъуэр къызэрацIыху щытыкIэхэр:
• Лъы хэлъу Iупс бзаджэ уи бгъэм къытекIмэ;
• Жьы къыппиубыдмэ;
• Уи бгъэгур узмэ;