Литературэ

Мывэ

Хъыбар кIэщI
«Адыгэ псалъэ» газетым щIэх-щIэхыурэ къытохуэ усакIуэ, журналист Хьэту Пётр и Iэдакъэ къыщIэкIа тхыгъэхэр. ТхакIуэм и творчествэм увыпIэ щхьэхуэ щаубыд сабийхэм папщIэ зэридзэкIа Iуэтэж кIэщIхэми. Абыхэм цIыкIухэм я акъылым зрагъэужь, я гупсысэр яузэщI, дерс щхьэпи къыхах. Хьэтум хузэфIокI абыхэм я дэтхэнэри щIэджыкIакIуэ нэхъыщIэхэм гунэс ящыхъун бзэ тыншкIэ зэридзэкIын, ди адыгэбзэм и къулеигъэмрэ мардэ гъэхуахэмрэ я гъунапкъэм зыкIи темыкIуэту. Апхуэдэщ нобэ теддзэ, Сухомлинский Василий и «Мывэ» рассказыр.

Къетыкъуэ Аслъэнбэч и хъыбар

Аслъэнбэч зыщIаша Къэбанхэ я мывэ унэжьыр Iэхуитлъэхуитт, асэтинхэр къеувэкIауэ унэ блыным кIэрытт. ЖьантIэм, ерыскъыр тезу зытелъ Iэнэшхуэм Къэбан и къуэ лIыжьым и закъуэ бгъэдэст, и жьакIэ хужьышхуэр и куэщIым илъу. Аслъэнбэч абы зэрыIуплъэу, и ныбжьыр илъэсищэм щIигъуауэ хуигъэфэщащ.
Пэж дыдэу, ар илъэсищэм щIигъуат, ауэ итIани зи нэм фIыуэ илъагъу, зи акъылыр зэтет, гупсысэ тэмэм зиIэ лIыжь нэжэгужэт.

Лъэпкъ сабий литературэр зэрызэфIэувар

Бзэ щIэныгъэхэмкIэ доктор, профессор ТIымыжь Хьэмыщэ зэритхымкIэ, адыгэ лъэпкъым гупсысэ шэщIа иIэнымкIэ сабий литературэмрэ абы хуэлажьэ тхакIуэ-усакIуэхэмрэ я къалэмыпэ къыщIэкIахэм я мыхьэнэр пхужымыIэным хуэдизу лъапIэщ. Ахэращ, образ дахэхэр щIэблэм гъуазэ хуащIкIэрэ, ныбжьыщIэм и зэчиймрэ зэфIэкIымрэ къызэIуезыгъэхыр. 

ГупсысэкIэ уэзыгъащIэр тхылъырщ

    Мэкъуауэгъуэм и 24-м и илъэс 70-р игъэлъэпIащ иджырей урыс тхакIуэ, филологиемкIэ профессор Жаринов Евгений. Литературэм, гъащIэм, философием теухуа гупсысэ щхьэпэхэр куэдрэ утыку къизыхьэ еджагъэшхуэм и жьэ къыжьэдэкI псоми арэзы утемыхъуэнкIи хъунущ. Ауэ къыпфIэмыIуэхуныр щыуагъэщ. 

Уэшх хьэщIэ

Уэшхым содаIуэ. ЛъапцIэу сыхэтщ. Зыри жимыIэу, куэд къызеIуэкIри, уэ узогъэщхьыр уэшхыр. Уафэм къыщожьэ, щIылъэм лъоIусри, ткIуэпсхэр мэщащэ. Сыту сфIэмащIэ уэшхыр… СызыхуэпIащIэ ткIуэпсхэр уафэм еубыдыжри, сэри салъэIэсыжкъым. Си гум илъыжкъым гуауэ. Ауэ… уэшхыр къемышхыуи дауэ?! Сэ ар къысфIощI уэрауэ… СощIэ, жыпIэнур сощIэ…УкъысхуэкIуат уэшх хьэщIэу. Уи гур нэщхъейрэ, нэщIу. УщыIукIыжым, къешхырт… 
Си гум илъыжкъым гуауэ. Си гум щызопI макъамэ. Уэшхым схузэхилъхьауэ. Зыми зэхимыхауэ.

Къалмыкъ БетIал и тыгъэ

Къардэн Мухьэмэд и Iэдакъэ къыщIэкIащ «Къалмыкъ БетIал и тыгъэ» жыхуиIэ очеркыр. Ар теухуащ Ислъэмей къуажэм щыщ Къэжэр ТIалэ и щIалэгъуэм шыгъажэм хэту къыщыщIамрэ, ар иужьым Хэку зауэшхуэм лIыгъэ къызэрымыкIуэ щызэрихьэу зэрыхэтамрэ. Си адэ къуэш нэхъыщIэ Къаныкъуэ Борис и щхьэгъусэ Аминат Ислъэмей зэрыщыщри, и адэм ТIалэ зэрицIэри сщIэрт, ауэ зэи си гугъакъым очеркыр зытеухуа ТIалэм и пхъуу.

Прозэу тха усэхэр

IутIыж Борис лъэпкъ литературэм хэлъхьэныгъэшхуэ хуищIащ, абы и дэтхэнэ жанрми жыджэру хэлэжьыхьащ. Апхуэдэу анэдэлъхубзэм, литературэм, театрым ятеухуа публицистическэ тхыгьэхэмкIэ, сабий усэхэмкIэ къытхуэупсащ. IутIыж Борис нэхъ къызэрацIыхуу щытар, драматургыущ, цIэрыIуэ нэхъ зыщIари и пьесэ купщIафIэхэрщ. Апхуэдэу щытми, ущы¬тепсэлъыхькIэ, усэ купщIафIэхэр, новеллэ гьэщIэгъуэнхэр, «ГущIагъщIэлъхэр» зыфIища гупсысэ кIэщI хьэлэмэтхэр, гушыIэ, ауан зыхэлъ тхыгъэ шэрыуэхэр, прозэу тха и усэхэр, пародиехэр, эпиграммэхэр, памфлетхэр къыхэгъэщыпхъэщ.

Шу и таурыхъ цIыкIу

Пэжи пцIыи - Тхьэм ещIэ, ауэ Шу жаIэри зы щIалэжь псэурти, и витIым я зыр къытохуэри малIэ. Сыт ищIэнт - мэз кIуэн щыхъукIэ, пэлъэныкъуэр щIещIэри докI. ЗдэкIуэм, пщыр зы щIыпIэ къикIыжу къыхуозэри ауан къещI:
 - Къикъутэу пхъэ гулъэшхуэ къэпшэнущ уэ сэ слъагъум, - жеIэри.
 - СыкъыщыкIуэжкIэ дызэхуэзэмэ, плъагъункъэ! - жи мыдрейми.
Шу тхуей кIащIэрэ пхъэкIэр щIым трилъафэу пхъэ гулъэшхуэ кърелъхьэ, езыми пэлъэныкъуэу зыкъыщIещIэжри къожьэж. Пщым и куэбжэмкIэ къыблэкIэжрэ пэт, пщыр щхьэгъубжэмкIэ къыдоплъри къелъагъу.

Къетыкъуэ Аслъэнбэч и хъыбар

Лъэпкъ газет закъуэм и щIэджыкIакIуэхэр куэдрэ къыщIоупщIэ адыгэпщхэмрэ уэркъхэмрэ ятеухуа хъыбархэр щIэх-щIэхыурэ къытеддзэну, абыхэм я шыфэлIыфэр къызыхэщыж, зэрахьа лIыгъэр къэзыIуэтэж тхыдэжьхэмкIэ дадэгуэшэну. 

Мазэгъуэ пщIыхь

Мэлей ФатIимэ и Iуэтэж кIэщIхэм гупсысэ куу щIэлъщ, гъащIэм и лъэныкъуэ куэд къызэщIаубыдэу апхуэдэщ. Бзэ шэрыуэкIэ тха тхыгъэхэм къыщыгъэлъэгъуа теплъэгъуэхэм дэтхэнэми езым и гукъэкIыж гуэр къыщегъуэтыж.

 

Страницы

Подписка на RSS - Литературэ