Литературэ

«Гъэгъахэр гъунэгъу Iыхьэу къезгуэшэкIт»

1658 гъэм чех егъэджакIуэ Коменский Ян латиныбзэкIэ япэу сабийхэм папщIэ къыдигъэкIауэ щытащ «Мир чувственных вещей в картинках» зыфIищар. XVIII лIэщIыгъуэм цIыкIухэр зыщыгуфIыкIыну романитI - «Робинзон Крузо» (Дефо Даниэль), «Путешествия Гулливера» (Свифт Джонатан) - дунейм къытехьащ…

Иджырей тхакIуэ

Мэкъуауэ Амир иджырей къэбэрдей тхакIуэ нэхъ цIэрыIуэхэм ящыщщ. Зыхуеджар, илъэс куэдкIэ зыпэрытар мэкъумэш IэнатIэми, нобэ езым и хъэтI иIэжу, рассказ гъэщIэгъуэнхэр и Iэдакъэ къыщIокI, тхылъ зыбжани къыдигъэкIащ. Къэбгъэлъагъуэмэ, 1980 гъэм курыт еджапIэр къиуха нэужь, Калинин М.И. и цIэр зэрихьэу Саратов дэт, Мэкъумэш лэжьыгъэхэр механизацэ щIынымкIэ институтым щIотIысхьэ. ПсыщIэгъэлъадэ гидротехник IэщIагъэр иIэу къеух. Илъэс куэдкIэ ар Тэрч псыщIэгъэлъадэ станцым инженеру щолажьэ, 1986-1992 гъэхэм КъБР-м ПсыщIэгъэлъадэмрэ псы IуэхухэмкIэ и министерствэм и инженер нэхъыщхьэщ.

Егъэлеяуэ ерыщт

Къэрэшей-Шэрджэсым и инжыдждэс къуажэхэм щыпсэуа нэхъыжьыфIхэм я деж щызэхуихьэсыжа хъыбархэр гъащIэм имыпхъэхыжу бзэ къулейкIэ къезытхэкIыжа Шэрджэс Алий адыгэ IуэрыIуатэр зэхуэхьэсыжыным ерыщу яужь итащ. Мы Iуэтэжри абыхэм ящыщ зыщ.

Бзу анэм и уэрэд

Сабийхэм папщIэ япэ адыгэ мюзиклыр КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэхэу Къул Амиррэ Вындыжь Мариерэ зэдатхащ. Псалъэхэр Марие итхащ, макъамэр Амир щIигъэуващ. Уэрэдым и псалъэхэр, нотэхэр, сурэт щхъуэкIэплъыкIэхэр щызэгъэкIуа сабий тхылъыр Творческэ гупсысэхэр дэIыгъынымкIэ ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ фондым и сэбэпкIэ къыдагъэкIащ. «Бзу анэм и уэрэд» фIащащ мюзиклым. 

IуэрыIуатэр къезыхьэкIт

Дэтхэнэ лъэпкъми и щэнхабзэ щIэиным къыгуэпх мыхъун и зы Iыхьэщ къыдекIуэкI и IуэрыIуатэр. Ди япэ итахэм къызэранэкIа Iуэтэжхэр зэманым дэмыпхъэхыжу бзэ къулейкIэ къезытхэкIыжахэм ящыщщ Къэрэшей-Шэрджэсым щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, Урысейм и ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм хэта Шэрджэс Алий. А цIыху емызэшыжым адыгэм и щэнхабзэр, и тхыдэр хъумэным ехьэлIауэ къыдигъэкIа и тхылъхэм яхэтщ «Адэжь хъыбархэр» жыхуиIэри. Аращ мыри къызэрытхыжар…

Хуитыныгъэр ищIауэ псэгъу

Мы гъащIэм зы Iэбжьыбщ сэ схуримыкъур
Махуэдзэхэм ява си уафэм щыщу,
IупщIакIэхэр нэхупсымкIэ илыгъуэу
Си дыгъэ гъадэщIыдэм лъагъуэу пищэу.
Мы гъащIэм зы уэрэдщ сызыхущыщIэр
Зэгуэрыми тхьэкIумэм къимыIуауэ;
Жьыбгъищэм псыхъуэ зэвурэ яфыщIырщ,
Унащхьэм псалъэу уэшх къысхуепсэпсауэрщ,
ЩIымахуэ уэс, хьэжыгъэу зэпылъэлъырщ,
Гъатхэпсрэ нэ къиж уэму лъэгум къанэрщ,
Гъэмахуэм и Iэужь си гущIэм щIэлъырщ,
Си бжьыхьэм схуигъэгъагъэ джэдхъурсанэщ…
ЦIыхухъум зигъэлъагъуэкъым гъаблэгуу,
АтIэ, си натIэм иратхам сыкъоджэ:

Мэзым щIэсхэм я зэхуэс

Иджыблагъэ дунейм къытехьащ ШэрIужь Аслъэн «Адэжь лъахэм узышэж гъуэгуанэ» зыфIища тхылъыр. Абы ит тхыгъэхэм ящыщщ «Мэзым щIэсхэм я зэхуэс»-р, мэз псэущхьэхэм я зыщIыкIэр къигъэлъагъуэкIэрэ, цIыхухэм я хьэл-щэн зэхуэмыдэхэр нэIурыт зыщыщIар. Дыкъевгъаджэ.

ГЪУЭТ Синэ.

Мэзыпщ пщацэжыр бэшэчыжьми,

Уз бзаджэ гуэр къыпкъырыхьат.

Iэмал зэриIэкIэ зиIыгъми,

Нэхъыбэм абы гу лъатат.

Кхъуэныжьыр Iуащхьэм дэкIуеяуэ,

Ар жьакIуэу псалъэу и гугъэжу,

Псэущхьэу хъуам захуигъэзауэ,

Къэдмыгъэсэбэпыж яхэтми, щхьэпэщ

«Яхуэмыфащэу лъэныкъуэ едгъэза псалъэхэр» тхылъыр и IэдакъэщIэкIщ УФ-м и ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм хэта, КъШР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ цIэ лъапIэр зыфIаща, игъуэ нэмысу дунейм ехыжа Шэрджэс Алий. Аращ къызэрытхыжар и лъабжьэкIэ къэтхьхэри. 
 
КIуабдэ – гъуэрыкIуэм и гупэр здэгъэза лъэныкъуэ.
КIуафIэ – емышу гъуэгуанэшхуэ зэпызычыф цIыху е шы.

ГъащIэр зэрыбухщ

  Литературэм зыгуэр хэзыщIыкI псоми ящIэ Толстойр и унэм зэрыщымылIэжар. I9I0 гъэм жэпуэгъуэм и 27-28 махуэхэм я зэпылъыпIэм, пщэдджыжьым сыхьэтыр 5-м тхакIуэр щIэину къыхуэна, и гъащIэ псор щрихьэкIа, и унагъуэр щыпсэу Ясная Полянэ жылагъуэр къэгъэзэжын мурад имыIэу зэрибгынэр зэрыт тхыгъэ къызэринэкIри, и дохутырым фIэкIа зыри имыгъусэу, гъуэгу теуващ. 

Гюлибик

Четин Онер

Пщыхьэщхьэ хъуху си гупсысэм хэкIакъым Гюлибик.

- Куэдщ ар, неуэ! – зэм-зэ жиIащ ди адэм.

Сэ Iэнэр зэщIэскъуэжщ, къэнаIамэ кхъуэщыным ислъхьэщ, шыдым сышэсри, сэ япэ ситу, си адэр нэхъ иужьыIуэу дежьэжащ.

Къуажэм дыкъыщыблагъэм адакъэ Iуэ макъхэр зэхэщIыкIыгъуэу тхьэкIумэм къицырхъащ. Хэт ищIэрэ, си Гюлибики яхэт хъунт абыхэм.

Страницы

Подписка на RSS - Литературэ