Литературэ

IуэрыIуатэ лIэужьыгъуэ къэс езым и гъащIэ иIэжщ. Псалъэжьыр куэдрэ зыкIэлъыплъа, къытезыгъэзэж Iуэхугъуэм тражыIэкI хабзэщ. Хъыбарыр къэхъуа Iуэхум иужькIэ траIуэтэкIыж псалъэ зэгъэпэщащ. Уэрэдыр гущIэр къызэщIэзыIатэ, ямылейуэ цIыхум и щхьэм кърикIуэм траусыхь. Сыт хуэдиз IуэрыIуатэ лъэпкъ щIэжым хэкIуэдыкIыжами, хэт ищIэн, ауэ ди нобэм къэсахэм уащыхэплъэкIи, гу лъыботэ цIыху цIыкIур дапщэщи фIым щыгугъыу, бзаджэр иумысу, захуэм хуэпабгъэу, екIур иIэту, емыкIур щIимыуфэу къызэрекIуэкIар. Абы къыщынэркъым.

Адыгэ усакIуэ цIэрыIуэ Къэшэж Иннэ и IэдакъэщIэкIхэм нэхъ куууэ зыщызгъэгъуэзэн, зэзгъэцIыхун щыщIэздзар 2012 гъэрт, «Мывэхэр щызэхуахьэсыж зэманщ» зыфIаща фэеплъ пшыхьым сыщыIа нэужь. Ар зэхигъэуват а зэманым КъБР-м щэнхабзэмкIэ министру лэжьа Фырэ Руслан.

А зэхыхьэр апхуэдизкIэ цIыхухэм ягу дыхьати, куэдым я лъэIукIэ къытрагъэгъэзэжри ягъэлъэгъуэжат. Пшыхьым екIуу къыщагъэлъэгъуат Къэшэж Иннэ и цIыху щIыкIэри и гуащIэри. Абы и ролыр ягъэзэщIат Къэбэрдей драмэ театрым и артисткэ Тхьэщыгъуей Жаннэрэ КIэхумахуэ ФатIимэрэ.

ЩIэблэр бгъэсэнымкIэ сэбэпщ литературэм и Iэмалхэр. Баксанёнкэдэсхэм а Iэмалыр жыджэру къагъэсэбэп: адыгэбзэмкIэ ди тхакIуэхэмрэ усакIуэхэмрэ ятеухуа пшыхьхэмрэ зэIущIэхэмрэ щIэх-щIэхыурэ ирагъэкIуэкI. Дауи, абыхэм хэт еджакIуэхэр еджэным нэхъ дехьэх щэнхабзэри литерутарэри щIэщыгъуэ ящохъу.

Багъ Марьям и гъуэгуанэ тхыгъэхэр гъэнщIащ гукъэкIыжхэмкIэ. Езым и гъащIэм къыщекIуэкIа Iуэхугъуэхэр теплъэгъуэ дахэу итхыжащи, языхэзми дуней щхьэхуэм ухешэ. Тхыгъэхэр кIэщIу, еджэгъуафIэу, гупсысэ ящIэлъу апхуэдэхэщ.

Анэш нанэм и фэеплъ

Анэшыр псоми фIыуэ ялъагъу. Анэшыр IэфIщ. Анэш нани, анэш дади, анэ дэлъхуми, анэ шыпхъуми уагъатхъэ, уагъафIэ. Нэхъ IэфIыр уагъэшх, нэхъ щабэм ущагъэжей, хуабэу къодэхащIэ, уи щхьэфэм Iэ къыдалъэ, уи нэкIущхьэм гуапэу къытолъэщIыхь…

Адыгэ литературэм и классик ЩоджэнцIыкIу Алий къызэралъхурэ илъэси 125-рэ зэрырикъум мы гъэм республикэм Iуэхугъуэ куэд траухуэ, литературэ пшыхьхэр, спектаклхэр, дерс зэIухахэр, нэгъуэщIхэри къызэрагъэпэщу. 
Уи уэрэд Iущу псэм фIэщIэщыгъуэр
КъыщоIур лъахэм – зэпымыуж.
Ухъуащ, Алий, уэ лъэпкъым и вагъуэ, -
Лъэпкъым и вагъуэр зэи имыж.
Мыпхуэдэ сатыр гунэсхэр ЩоджэнцIыкIум хуитхыгъащ Тхьэгъэзит Зубер.

Адрейхэр - гуащэм

Илъэсих хъу Данэ интернет хьэпшып щапIэм и анэм щIыгъуу къыщыхех зэрыджэгу хьэпшыпхэр. Зы гуащэ къыхахащ. Ауэ Данэ къэувыIэркъым: иджы гущэ цIыкIу абы ейуэ, итIанэ гъуэлъыпIэ цIыкIу, итIанэ и щыгъынхэр,… итIанэ…

- Данэ, а къомыр къыпхуэсщэхуфынукъым, зы гуащэ къыпхузощэхури, куэдщ, - жи анэм.

- Сэ зы гуащэращ къысхуэпщэхунур. Адрейхэр псо-о-ори гуащэращ къызыхуэпщэхунур, - къетыж жэуап хъыджэбз цIыкIум.

Iуэтэж

Нэгъуей Мухьэб и къуэ Ахьмэд Дыгулыбгъуей къуажэм къыщалъхуащ 1977 гъэм. Абы курыт еджапIэ №2 къиухри, Москва эксперт гуманитар университетым щIэтIысхьащ, юрист-криминалистуи еджащ, иужьым РАНХиГС-м менеджментым щыхуеджащ, КъБКъУ-м магистратурэр къыщиухыжащ.

Адыгэ усакIуэхэмрэ тхакIуэхэмрэ урыс литературэм и фIыпIэу къалъытэ куэд зэрадзэкIащ. Апхуэдэу къалъытэрт Зощенкэ Михаили (1895 - 1958). Абы и къалэмыпэм къыщIэкIауэ дунейм къытехьащ тхылъи 130-м щIигъу, абыхэм щызэхуэхьэсащ хъыбар, фельетон, комедие, нэгъуэщI тхыгъэ зэмылIэужьыгъуэ куэд дыдэ. Ахэр щыхьэт тохъуэ тхакIуэр егъэлеяуэ зэрынабдзэгубдзаплъэм, и бзэр зэрыжаным, и псалъэр зэрышэрыуэм, и гурыщIэр зэрыкуум. Щыгъуазэ фыдощI Зощенкэ Михаил къызэринэкIа тхыгъэ кIэщIхэм щыщу Къэрмокъуэ Хьэмид зэридзэкIахэм.

МЭТХЪЭЖ

 Адыгэ литературэр джыным и лъэр быдэу щыувар 1950 - 1960 гъэхэрщ. Абы щыгъуэм институтым и лэжьакIуэ Шортэн Аскэрбийрэ Нало Зауррэ Теунэ Хьэчим, Сокъур Мусэрбий, ХьэкIуащэ Андрей сымэ я гъусэу, лъэпкъ литературэм и тхыдэмрэ иджырей литературэм и къекIуэкIыкIэмрэ яджын щIадзат. Лъэпкъ литературэм къикIуа тхыдэ гъуэгуанэм епхащ филологие щIэныгъэхэмкIэ доктор, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ ТIымыжь Хьэмыщэ и тхыгъэр.