Щэнхабзэ

Библиотекэм щеджэ и пэ­шышхуэм дыгъуасэ щагъэ­лъэпIащ IуэхущIапIэр къызэ­рызэIуахрэ илъэси 105-рэ зэрырикъур. Арат зытраухуар «Дызэрыгушхуэни тхъумэни диIэщ» зэхыхьэ гуапэр.

Къэзан пшынэр адыгэхэм къахыхьа нэужь, пшынауэ Iэзэхэр къахэкIыу хуежьащ. Абыхэм я пшынэхэр зыдагъэIэпыкъуурэ къафэ, удж, ислъэмей дахэхэр, уэрэдхэр зэхалъхьэу хуежьащ. Абыхэм ящыщт Къэбэрдейм щыщу Балъкъэр Зул дахэр, Иуан Блиц, Шэрджэсым щыщхэу Ирыжь Зулий, Анфокъуэ Цуцэ, Джылахъстэнейм щыщу Борий Табылэ, нэгъуэщIхэри. Мыбыхэм псоми езыхэм зэхалъхьэжа къафэ яIэщ. Мыхэр псори унагъуэ Iуэху я пщэ дэлъу унэгуащэу щытащ. Ауэ гуфIэгъуэ къэхъуарэ цIыхухэр гъэджэгун хуеймэ, хъыджэбздэс пшынауэ ямыгъуэтмэ, «уей-уей!» жрагъэIэу гупыр ягъэджэгурт. АтIэ, абыхэм джэгуакIуэкIэ деджэ хъуну?

Иджыри къэс дэ зи гугъу тщIа джэгуакIуэ-усакIуэхэр Октябрь революцэм и пэ къихуэу е ди зэманым псэуахэщ. Ауэ адэ нэхъ жыжьэу, ХIХ лIэщIыгъуэм псэуа джэгуакIуэхэу хамэ лъэпкъ цIыху зэхэзекIуэхэу Кавказым щыIахэр зытетхыхь, зи гугъу ящI джэгуакIуэ нэхъыжьхэм ящыщу зи цIэр IуэрыIуатэм ди деж къихьэсар Уэкъуощ. IуэрыIуатэм зэрыжиIэмкIэ, Уэкъуо пщылIу щытащ. ИстамбылакIуэу и пщыр Хэкум щикIым, залымыгъэкIэ и пщылIри здришащ. Ауэ Уэкъуо здаша Тыркум и щIыпIэр игу иримыхьу, цIыхухэм я зэхэтыкIэр игу темыхуэу яхуэусэри къэкIуэсэжащ. Мис а усэр:

Ягъэпэщащэр я вабдзэщ,

ЩIышылэм и 25-м къалъхуащ зи IэдакъэщIэкIхэр сытым дежи игъуэ, зи уэрэдхэм къытедгъазэурэ дыщIэдэIу, совет зэманым трахауэ щыта фильмхэм щытлъагъу уэрэджыIакIуэ, театрымрэ киномрэ я актёр, усакIуэ, уэрэдус Высоцкий Владимир.

Лъэпкъ IуэрыIуатэм и хъугъуэфIыгъуэхэр ди деж къэзыхьэсыжа нэхъыжьыфIхэм яхъумащ ахэр зэхэзылъхьахэм я цIэ-унагъуэцIэхэри. Пэжщ, лъэпкъыр зыхэхуа бэлыхьлэжьаехэм я ягъэкIэ, зыкъом фIэкIуэдащ, IуэрыIуатэр фIыуэ зыцIыхуу щыта куэдым я хъыбарыр IэщIэхужащ. Апхуэдэу щытми, IуэрыIуатэм и тхыдэр джынымкIэ къызэрымыкIуэу мыхьэнэшхуэ иIэщ а къэнари къэхутэным, убзыхуным, щIэныгъэ пщалъэм щIэгъэкIыным.

КъБР-м и Музыкэ театрым щагъэлъэпIащ Артистым и махуэр. Ар мы гъэм япэу екIуэкIащ, актёр цIэрыIуэ Станиславский Константин къыщалъхуа махуэрщ зытрагъэхуари. 

«Адыгэ псалъэ» газетым и щIэджыкIакIуэхэр нэхъапэкIэ щыгъуазэ зэрыхуэхъуащи, пасэрей адыгэ уэрэдыжьхэр къыхэбдзэрэ жыпIэкIэ зэфIэкIыркъым, абыхэм гъэзэщIэкIэ хабзэ щхьэхуэхэр яIэжщ, ахэр къыумылъытэмэ, абыхэм я мэгъу икIи эстетикэ мыхьэнэр яфIэкIуэду. Iэнэгум пэрысым уэрэдыжьыр къыщыхидзэкIэ, къыдыщысхэм зэраридзын хуейм къыщегъэжьауэ ар зыхуэфащэмрэ къызылъысымрэ щыщIэкIыжу адыгэ уэрэдыжьхэм я гъэзэщIэкIэ хабзэхэм яубзыхурт. Абы и фIыгъэкIэ даIуэм къыгурыIуэрт зэдаIуэ уэрэд лIэужьыгъуэр зыхуэдэр, абы зэрежьуупхъэр, ежьур зэрыгъэкIыхьыпхъэр.

Адыгэ уэрэдым и гъэзэщIэкIэр сыт хуэдэ? Ари къызэрыхъур мыпхуэдэущ: макъамэ нэхъыщхьэмрэ псалъэмрэ зэщIэту зым къыхедзэри, зы сатыр жеIэ. Абы жиIэ сатырыр кIэщIми кIыхьми, абы и тхьэмбылым жьыуэ иришар зэ бэуэгъуэкIэ ирикъуу аращ, адрей сатырыр къыщIидзауэ жиIэн щхьэкIэ зэпигъэууэ жьы зыжьэдишэн хуейщ. Мис абы щызэпигъэум деж, гупым я ежьумкIэ уэрэдым пащэ. Гупыр зэ укъуэдиигъуэ ежьууауэ, бэуэн щызэпагъэум деж, къыхэзыдзэм и уэрэдым и етIуанэрей сатырыр жеIэ. Ар абы иуха нэужь, абы и ужьым кIэщIу иту, и лъэмбым иувэу ежьу гупым я ежьу етIуанэ Iыхьэр пащэ.

Адыгэ уэрэдыжьхэр къызэрыщIэрэщIэжым шэч хэлъкъым. Иджырей хьэгъуэлIыгъуэ джэгухэм, щIалэгъуалэ зэхэсхэм, гуфIэгъуэ махуэщIхэм уэрэдыжьхэр уэру щагъэзащIэ, цIыхухэри абыхэм яфIэфIу йодаIуэ. Уэрэдыжьыр лъэпкъым и тхыдэм щыщ зы теплъэгъуэщ. ЦIыхубэм я нэгу щIэкIар къазэрыщыхъуа щIыкIэр къызыхэщыр халъхьа псалъэхэм я закъуэкъым, ар яхыболъагъуэ макъамэ шэщIыкIэми. Ауэ сыт хуэдэ щэнхабзэ хъугъуэфIыгъуэми нэщэнэ гъэщIэгъуэнхэр яIэщ, ар къыумылъытэмэ, утыку къипхьэ Iуэхугъуэм хыумылъхьэмэ, щIэныгъэр аутентикэкIэ зэджэр фIэкIуэду.

Балъкъэрыр Урысей къэралыгъуэм зэрыгухьэрэ илъэси 199-рэ щрикъум ирихьэлIэу СурэтыщI гъуазджэхэмкIэ Ткаченкэ Андрей и цIэр зезыхьэ музейм къыщызэрагъэпэщащ «Сурэтхэм я хъыбарыр» гъэлъэгъуэныгъэр, УФ-м и СурэтыщIхэм я зэгухьэныгъэм хэт, сурэтыщI-дизайнер, художник-конструктор, егъэджакIуэ Французов Казбек и лэжьыгъэхэм хухэхар.