Щэнхабзэ

  ХьэтIохъущокъуэм и жыг хадэм, Аттракционхэм я паркым, бадзэуэгъуэм и 26-м щекIуэкIащ гъэшхэкI къыщIэзыгъэкI «Чабан» IуэхущIапIэм къызэригъэпэща гъэлъэгъуэныгъэ.

  «Чабан» IуэхущIапIэм и зэхыхьэм зыкърезыгъэхьэлIа къалэдэсхэмрэ ди хьэщIэхэмрэ Iуагъэхуащ куэд щIауэ къыщIагъэкIхэм нэмыщIауэ, иджы дыдэ ящI хъуа шхыныгъуэхэри (кхъуей, кхъуейлъалъэ, шху, шэ, шатэ, тхъу, тхъуцIынэ, дэлэн, хьэлывэ).  Къызэхуэсахэм ирагъэлъэгъуащ дэлэн зэращI щIыкIэр. ПщэфIэным, а шхыныгъуэм дихьэххэр яфIэхьэлэмэту абы кIэлъыплъащ.

Зэман-зэманкIэрэ дигу къэдгъэкIыжыпхъэщ лъэпкъым и тхыдэмрэ щэнхабзэмрэ хэлъхьэныгъэ хуэзыщIа цIыху цIэрыIуэхэр. Абыхэм я гъащIэмрэ я IуэхущIафэмрэ щIэблэм гъуазэ лъэщ яхуохъу. Апхуэдэ цIыхухэм я цIэр тхылъым иттхэ къудейкъым, абыхэм я ехъулIэныгъэхэм къагъэлъагъуэ мыхьэнэшхуэ зиIэ лъапIэныгъэхэр: я гуащIэдэкIыр, лэжьыгъэр, Хэкур фIыуэ лъагъуныр, Iуэхум хуэпэжыныр. Абыхэм зыщыщагъэгъуазэкIэ, щIалэгъуалэм пщIэмрэ щIыхьымрэ зищIысыр нэхъыфIу къагуроIуэ, цIыхугъэ къыхахыфу зрагъасэ. 

 Илъэс 70 хуэдэкIэ узэIэбэкIыжмэ, ятха усэщ нобэ зи гугъу тщIынур. Ар илъэс 30 дэкIыжри, уэрэд цIэрыIуэ хъуащ. ДэнэкIи кърагъауэу щызэхэпхырт «Лъэмыж цIыкIум деж» уэрэдыр. Зи насып къэкIуэгъуэ пщащэ цIыкIуу абы дэпыхьам и гугъу умыщIыххэ!
 АтIэ сыт и хъыбар апхуэдиз цIыху зытхьэкъуа уэрэдым? «Зы уэрэдым и хъыбар» нэтыным абы и гугъу щищIащ журналист КIунтIыщ-ХьэпцIэ Аннэ.

КIэрашэ Тембот и пщIэр, и цIэрыIуагъэр яIэтащ абы и къалэмыпэм къыщIэкIа романхэм, повестхэм, рассказхэм. Ахэр ди къэралми нэгъуэщI щIыпIэхэми куэдрэ къыщыдэкIащ. Абыхэм адыгэхэм ди цIэр, ди лъэпкъым и хьэл-щэнхэр, и лIыгъэр, и псэукIэр зыхуэдэр дуней псом кърагъэщIащ. Езы тхакIуэшхуэр уахътыншэ ящIащ. Лъэпкъ литературэм и зэхэублакIуэхэм ящыщ КIэрашэм и IэдакъэщIэкIхэм ятеухуащ Къэрмокъуэ Хьэмид и тхыгъэр.

Коллекционер Шэпар Алан ещхьу къызыхэкIам ехьэлIа Iуэхухэм ягъэгузавэу хузэфIэкI абы хуэзыщIэхэращ апхуэдэу зыхужаIэр. Ар Бахъсэн къалэм щыщщ, и IэщIагъэкIэ юристщ, хьэрычэтыщIэщ, коллекционерщ. Зэхуихьэсыр пшынэщ, апхуэдэ гъэтIылъыгъэу иIэм я бжыгъэр 80-м щхьэдох. Езым къызэрилъытэмкIэ, ар зэхуэхьэсакIуэкъым, атIэ а Iэмэпсымэ телъыджэхэм, уасэншэхэм я хъумакIуэщ. ЦIыхум и гурыфIыгъуэмрэ гуфIэгъуэмрэ, и гупсысэхэмрэ зыгъэнэщхъейхэмрэ я щыхьэту къыщохъу ахэр.

Ижь-ижьыж лъандэрэ къыддекIуэкI пасэрей IэщIагъэ дахэм и хъумакIуэщ икIи абы зезыгъэужьщ Бахъсэн къалэм щыщ тхыдэдж, дыщэкI Бырхьэм Мухьэмэд. IэпщIэлъапщIэм лъэпкъ тхыпхъэхэмкIэ игъэдахэ, зи теплъэкIи плъыфэкIи удэзыхьэх адыгэ цIыхубз фащэм и пыIэхэр ед, пхъэ вакъэхэри ещI.

СурэтыщI, дыщэкI, Адыгэ, Къэбэрдей-Балъкъэр республикэхэм я цIыхубэ художник, ХудожествэхэмкIэ Урысей академием щIыхь зиIэу хэт Еутых Ася и лэжьыгъэхэм сыт щыгъуи щIэупщIэшхуэ яIэщ. 
ДыщэкI къудейм къыщымынэу, Еутых Ася кавказ Iэщэхэм фIыуэ щыгъуазэщ. Скифхэм я зэманым щыIа псэущхьэхэр и лэжьыгъэхэм нэхъ зэрыхиухуанэм гу лъыботэ. Скиф щэнхабзэм псэущхьэхэр щIыуэпс къэхъукъащIэхэм я нэщэнэу къыщыгъэлъэгъуащ. Псом хуэмыдэу гулъытэ нэхъыбэ хуащIырт гузэвэгъуэм щызыхъумэу къалъытэ псэущхьэхэм. 

    Уэрэдыр   езыр-езыру   дунейм   къытехьэркъым.  Ар    зыгуэрым   еус.  Я  лъабжьэрэ  я  купщIэрэ,  я  гъэпсыкIэрэ   я  къалэнрэ  елъытауэ, адыгэ   уэрэдхэр   лIэужьыгъуэ   зыбжанэу   бгуэш   мэхъу.   Зы   гупым   хохьэ, псалъэм  папщIэ,  лIыхъужь   цIэрыIуэхэм  я   уэрэдхэр.   Уэрэд  куэд   траусыхьащ  цIыхубэм   я  нэгу   щIэкIа   гугъуехьымрэ  насыпыншагъэмрэ. Ауэрэ   зэманыр   кIуэурэ   уэрэд   яусхэми   захъуэжащ. Тхьэусыхафэ,   гъыбзэхэм   я   пIэ    къиуващ   гушыIэ, гухэлъ   дахэ   къызыхэщ   уэрэдхэр.