Тхыдэ

1950 гъэм щегъэжьауэ зэфIэува совет тхыдэм къызэригъэлъагъуэмкIэ, адыгэпщхэу Мэхъэшокъуэрэ Елбэздыкъуэрэ 1552 гъэм лъэпкъыр кърым-тэтэрхэм ­кърагъэлыну лъаIуэу Мэзкуу зэрыкIуар урыс пащтыхьы­гъуэм хуэгъэза япэ адыгэ дип­ломат гупыжщ. Щхьэусыгъуэ зэтемыхуэхэм къыхэкIыу, нэхъыбэм политикэм епхауэ, урыс-адыгэ зэхущытыкIэр но­бэми пхэнжу къэзыгъэлъа­гъуэ тхыдэджхэр щыIэщ.

Адыгэпщ цIэрыIуэ ХьэтIохъущокъуэ Кургъуокъуэ Къэбэрдейр кърымыдзэм къызэрыригъэлам теухуа хъыбар телъы­джэм ХьэтIохъущыкъуей хъыбархэм я жьантIэр къылъос. Ар дунейм щикъухьа адыгэхэр щыпсэу щIыпIэ куэдым ноби щызокIуэ. Абы теухуа тхыгъэхэр тхыдэ хъумапIэхэм щыIэщ, тхылъ зэмылIэужьыгъуэхэм итщ, тха­кIуэхэмрэ щIэныгъэлIхэмрэ куэдрэ зэIэпахащ.

Гёнен къалэм (Тырку Республикэ) дыщыщыIа махуэм Гюролрэ Гъазмирэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэд къыжраIащ убых зэш цIэрыIуэхэм я кхъэлъахэу Маньяс вилайетым хыхьэ Хъундж жылэ цIыкIум дэтыр дагъэлъагъуныр зэрафIэигъуэр.

КъБР-м щIыхь зиIэ и артист Къардэн Лъостэнбий къызэралъхурэ мазаем и 1-м илъэс 90 ирикъуащ.

Къардэн Лъостэнбий гъуазджэм пасэу дихьэхащ. Абы и фIыщIэ хэлъщ ди республикэм и артисткэ нэхъыфIхэм ящыща Къардэн ХьэкIуцэ.

Си адэ Куэтэншы ТIалэ Мем и къуэр ящыщщ ди щIыналъэм и зыужьыныгъэм зи къарурэ зэфIэкI куэдрэ езыхьэлIа хэкупсэхэм. Хэку зауэшхуэм и ветеран, жылагъуэ, къэрал лэжьакIуэ цIэрыIуэр пэрытащ жэуаплыныгъэ лъагэ зыпылъ IэнатIэ зэмылIэужьыгъуэхэм. КПСС-м и обкомым хэтащ, Къэбэрдей-Балъкъэрым юстицэмкIэ и министру щытащ.

Тыркум и къэрал, жылагъуэ лэжьакIуэ пэрыт Берсис (Бырсыр) Исмэхьил Зия
(1883-1953)

Измит щIыналъэм хыхьэ Сапанджа къалэм къыщалъхуащ. 1903 гъэм дзэ училищэ къиухащ. Албан, Македоние щIыналъэхэм къулыкъу щищIащ, япэ дунейпсо зауэшхуэм хэтащ.

Котляровхэ Мариерэ Викторрэ я тхылъ тедзапIэм къыщыдэкIащ Къэ­бэрдей-Балъкъэрыр дунейм щыIэ къэрал зэ­мылIэужьыгъуэхэм я пощт маркэхэм къызэрыщыгъэ­лъэгъуам теухуа буклет. Ар игъэхьэзыращ маркэхэр зэхуэхьэсыным куэд щIауэ дихьэх Тхьэ­къуахъуэ Iэуес.
Буклетым итщ 1946 гъэм щегъэжьауэ 2018 гъэм нэсыху къыдэкIа маркэ 30. Я инагъ дыдэм хуэдизу абыхэм хагъэхьащ СССР-м, Урысейм, Абхъа­зым, Азербайджаным, Бе­лоруссием, Румынием, Еги­петым, Израилым, Канадэм, Иорданием, Палау, Мальдивы къэралхэм щызекIуэу щыта маркэ­хэр.
Буклетыр экземпляри 100 хъууэ аращ.

Къэбэрдей-Балъкъэрыр нэмыцэ-фашист зэрыпхъуакIуэхэм къызэрыIэщIагъэкIыжрэ илъэс 76-рэ ирокъу

Мы Iуэхур махуэ бжыгъэм зэфIэкIащ. Бий бзаджэр Сталинград и деж щызэхакъута иужь белджылы къэхъуащ щытыкIэм зэрызихъуэжар: иджы ди зауэлIхэм Iэмал ягъуэтат зэрыпхъуакIуэхэм къару лъэщкIэ ебгъэрыкIуэну. ЗанщIэу къэуващ Кавказ Ищхъэрэм и щIыналъэм щыщу гитлеровцхэм яубыдахэр хуит къэщIыжыным теухуа къалэныр.

Кхъухьым и тхыдэр илъэс мин зыбгъупщIым къыдобжэ. Кхъуафэжьейм къыщыщIидзащ абы и тхыдэм, ар кхъуафэм нэсри, иужькIэ хуэм-хуэмурэ ящI хъуащ хым техьэурэ гъуэгуанэшхуэ зэпызычыф кхъухьхэр.

Смирнов Владимир ­(1846 - 1922) Бытырбыху дэт университетым и КъуэкIыпIэ факультетыр 1870 гъэм «хьэ­рыпыбзэмкIэ, персыбзэмкIэ, тыркубзэмкIэ кандидат» IэщIагъэр иIэу къэзыуха урыс тхыдэджщ, бзэ ­щIэ­ныгъэлIщ. Нобэ зи пы­чы­гъуэ къэтхь и доктор ­диссертацэр 1887 гъэм пхигъэкIащ абы. Кърым хъа­ныгъуэр зэрызэфIэува щIы­кIэм, абырэ Урысеймрэ я зэхуаку дэлъа зэхущы­тыкIэм я гугъу ищIкIэрэ, Смирновыр адыгэ тхыдэм «Къэнжал зауэ» фIэщыгъэмкIэ къыхэна зауэ­зэ­рылIым топсэлъыхь.