Тхыдэ

КъызэщIиIэтат, я дэрэжэгъуэт

Накъыгъэ мазэр гуфIэгъуэ махуэхэмкIэ гъэнщIауэ щытащ. Абыхэм ящыщу, дауи, нэхъ лъапIэ дыдэр ТекIуэныгъэ Иныр илъэс 80 зэрырикъурт. Сыт щыгъуи хуэдэу, езым и увыпIэр иIыгъыжащ Накъыгъэм и 1-ми. Ауэ яхэтащ абыхэм ялъэмыIэсми, къэралым и дежкIэ мыхьэнэшхуэ зиIа нэгъуэщIхэри. Псалъэм и хьэтыркIэ, мы гъэм накъыгъэм и 15-м илъэс 90 ирикъуащ Москва и метрополитеныр къызэрызэIуахрэ. Щыхьэрым егъэщIылIами, ар а зэманым ныбжьыщIэ Совет Союзым и дежкIэ Iуэхушхуэу щытащ.

КъызыхэкIар ящыгъупщэркъым

Адыгэхэм Ливием, Уэсмэн империем и щIыналъэу щытам, зрагъэзэгъащ XVIII - XIX лIэщIыгъуэхэм.

Ливием и Мысратэ къалэрщ адыгэхэм къатепщIыкIыжахэм я нэхъыбэр щыпсэур. КъинэмыщIауэ, нэгъуэщI щIыпIэхэми хэпхъауэ щопсэу, Бенгази къалэми зыкъом дэсщ. Ахэр Ливием ис хьэрып лIакъуэ нэхъ лъэщхэм хабжэ. ЦIыху мини 10-м нэблагъэ адыгэхэр зэрыс щIыпIэм «Шэрджэс куейкIэ»йоджэ.

Къэбэрдей тхыбзэр кириллицэм зэрытехьар

Адыгэ алыфбейм теухуауэ ятхамрэ абы тратхыхьыжамрэ мащIэкIэ уеджэнкъым. Нобэр къыздэсым ар егъэфIэкIуа зэрыхъунум теухуа псалъэмакъхэр йокIуэкI. Иджыпсту зытет кириллицэм хуэкIуэху, ди алыфбейм бзэ зыбжанэм я хьэрфхэр къигъэщхьэпащ. А щытыкIэм зэрызихъуэжа щIыкIэрщ мы дызытепсэлъыхь дэфтэрым гъэщIэгъуэну хэтлъагъуэр. 

«Шабзэшэ плъыжь»

 СССР-м щащIахэм быдагъкIэ ядэбгъуэн щыIэтэкъым, ауэ я дахагъкIэ, яIэ тыншыгъуэхэмкIэ ахэр хужыпIэфынутэкъым. Абыхэмк1э къакIэрыхурт нэгъуэщI къэралхэм щагъэхьэзырхэм. АрщхьэкIэ щефIэкIи щыIащ, иджыпсту зи гугъу фхуэтщIынури абы и щапхъэхэм ящыщ зыщ.

Гум псори къонэ

Къэбэрдей-Балъкъэрым лъэпкъ щэнхабзэм зыщезыгъэужьахэм я гугъу щытщIкIэ, Атэлыкъ унэцIэр абы гуэхыпIэ иIэкъым. 
Псом хуэмыдэу зи гугъу тщIыр Атэлыкъ Аслъэнджэрийрэ Жанусэрэщ. Мы зэщхьэгъусэхэм я фэеплъхэрщ, къафэм и зы теплъэгъуэ къагъэувыIами ярейуэ, Налшык дэт «Победа» кинотеатрым и IуплъапIэм тетыр. Скульптурэр махуэ къэс дызыIуплъэу дызэрыпагэ хъуну ди хъугъуэфIыгъуэщи, тIорысэ хъуа фэеплъхэр хэмыкIуэдэж щIыкIэ хуэфащэ гулъытэ ягъуэтамэ арат. 

Лабрис – синдхэм я щыхьэр

   «Тыргъэтауэ» зэрыжытIэу, ЖьакIэмыхъу КIунэ ди нэгум къыщIохьэ. IутIыж Борис и драматург Iэзагъымрэ зи цIэ къитIуа артисткэм зыми хэзымыгъэгъуащэ и джэгукIэмрэ зэуIури, тхыдэ жыжьэм и зы теплъэгъуэ ди нэгум хьэзыру къыщIигъэувауэ щытащ. Пэжу пIэрэ-тIэ синдхэмрэ адыгэхэмрэ зыгуэр зэхуаIуэхуу? 

Пэжым и гъуэгу кIыхьыр

ГъащIэр фIырэ IейкIэ зыгъэунэхуам гу лъитэнущ пцIым «лъакъуэ зэрыщIэтым». Махуэ, мазэ, илъэс, уеблэмэ лIэщIыгъуэ псо зэринэкIыфынкIи хъунущ абы, итIани, гува-щIэхами, пэжыр сэтейм къытохьэж. 
Матросов Александр и цIэр Хэку зауэшхуэм и тхыдэм къызэрыхэщыр нэщхъеягъэшхуэ пылъущ. Псоми ящIэ хъыбарым ипкъ иткIэ, щIалэм нэмыцэ щIытIым къиукI пулемётыр зэригъэувыIэн Iэмал щимыгъуэтым, езым абдежым зыIуиубгъуэри, и ныбжьэгъухэр бийм ебгъэрыкIуэну хуит ищIащ. 

НыбжьэгъуфIым теухуа псалъэ

 ГукъэкIыж псоми гуфIэгъуэри гуауэри щызэрыIыгъщ. ГухэщIщ ныбжьэгъуфI, цIыхуфI пфIэкIуэдыну, ауэ кIэ зиIэ гъащIэр кIэ зимыIэ псапэкIэ щыгъэнщIам деж, дунейм ехыжахэм хужаIэ хабзэ «здэкIуам Тхьэм щигъэтынш» псалъэхэм я мыхьэнэр нэгъуэщI зыгуэру къыбгуроIуэ. 
 ИлъэситIым щIигъуащ физикэ щIэныгъэхэмкIэ кандидат, «Криотек», «Криомед» IуэхущIапIэхэр къызэзыгъэпэща щIэныгъэлI Ерджынокъуэ Хьэсэнбий дунейм зэрехыжрэ. 

БлэкIам и лъэужь

Хы ФIыцIэм и Iуфэм къедза Лазаревск (ПсыфIыпэ) жылэшхуэмрэ Тхьэгъэпщрэ я зэхуаку дэс Алексеевкэ урыс къуажэ цIыкIум (Урысейм и пащтыхьу щыта Николай ЕтIуанэм и къуэ Алексей и цIэр фIащащ) и Iэгъуэблагъэм (а щIыпIэм гъуае шапсыгъ къудамэм щыщхэр щыпсэуащ) кхъащхьэ Iуащхьэжьу 34-рэ къыщагъуэтыжащ.

ДымыцIыху быдапIэ

Къэбэрдей-Балъкъэрым и зы кIапэ къэмынэу яджауэ жаIэ. Арами, тхыдэм ущIриплъэжын щхьэусыгъуэ гуэрхэр къокъокI кIэщI-кIэщIурэ. Абыхэм ящыщщ Урыху къуажэм и Iэхэлъахэм къыщагъуэта быдапIэр.

Абы гу лъитэри, лъахэхутэ Котляров Виктор хуэтхащ Урыху къуажэм щалъхуа, налшыкдэс Рэмэзан Мухьэмэд.

Страницы

Подписка на RSS - Тхыдэ