Ящэхужын хуей хъуат… бзухэр…

Дэ дрогушхуэ экономикэ и лъэныкъуэкIэ лъэкIыныгъэ ин зыбгъэдэлъ Китай абрагъуэр дызэриныбжьэгъум. И зыужьыныгъэкIэ ар щапхъэ къызытепх хъуну къэралщ, Iуэху псоми хуабжьу зэпэшэчауэ бгъэдохьэ икIи зэи ихъу-ипкIыркъым, ежажьэркъым. Ауэ апхуэдэу сыт щыгъуи щытакъым. Иджырей лъагапIэм нэсын папщIэ КНР-м гъуэгу нашэкъашэ кIыхь зэпичын хуей хъуащ. Псом хуэмыдэу щыуагъэхэр куэдащ Мао Цзэдун и зэманым. Языныкъуэхэр егъэлеяуэ делагъэт. Мис, псалъэм и хьэтыркIэ, бзухэм иращIылIа зауэм ещхьу Ар и щапхъэщ псори властыр гъунапкъэншэу зыIэщIэлъ зы цIыхум щыIэщIэлъым и деж узыхуэкIуэнкIэ хъунум.  
 1950 гъэхэм я кIэухым Китай ЦIыхубэ Республикэм политикэ щытыкIэр зэпIэзэрыт щыхъуат: къэралыщIэр быдэу техьат социализмэм и гъуэгум. Пэжщ, ар иджыри хуабжьу къыкIэрыхуат, цIыхухэр къулейсызу, зыхуей ямыгъуэту псэурт. АрщхьэкIэ яIэт зэрыгушхуэн - егъэджакIуэ Iущ икIи вождь Мао Цзэдун. Абы къигупсысащ къэралым и экономикэм псынщIэ дыдэу зэрызиужьыну Iэмалхэр щызэхуэхьэса «ПсынщIэу зичын» программэр. А стратегием увыпIэшхуэ щиубыдырт «зэран хъухэм ебэныным». ЯпэщIыкIэ щыIэну зыхуэмыфащэхэм хагъэхьащ дзыгъуэшхуэхэр, уз зэрыцIалэхэр зезыхьэ бадзэхэмрэ гъудэхэмрэ. Ауэ зыкъомрэ иризэдэуа иужь, абыхэм щIагъужащ бзу гъуабжэжь цIыкIухэри. Еджагъэшхуэхэм «социализмэр зыухуэхэм я бийуэ» къыщIрагъэдзащ мэкъумэшыщIэхэм я гъавэ хьэсэхэр зыунэщI я а «дыгъуакIуэхэр». Есэпхэр зэпалъыта иужь абыхэм зы илъэсым цIыху мелуан 35-рэ зрикъуну гъавэ яшхыу къабжащ.
 Пэжщ, еджагъэшхуэхэм къахэкIащ бзухэр зэтебукIэ зэрымыхъунур, ар щIыуэпсым и дежкIэ удыну зэрыщытыр, уеблэмэ псом я дежкIэ егъэлеяуэ зэрышынагъуэр къыгурагъэIуэну хущIэкъуахэри. Ауэ щIэныгъэлIхэм жаIэм едэIуакъым.
 Арати, Iуэхум яужь ихьащ зрамылъэфыхьу. ЯпэщIыкIэ къахутащ къуалэжь цIыкIухэр лъэтауэ дакъикъэ 15 нэхъыбэкIэ уэгум зэрыхэмытыфыр. Ар 1958 гъэм накъыгъэм и 18-м КПК-м и УIII съездым и етIуанэ сессием къыщащта унафэр щхьэусыгъуэ хуэхъуащ. Бзухэм иращIылIа зауэм хыхьащ балигъхэри сабийхэри. Къалэшхуэхэм цIыхухэр бэрэбан еуэу, чэтэн зыфIэпха баш кIыхьхэр ягъэхуарзэу уэрамхэм щыдэтт, а псэущхьэ тхьэмыщкIэхэр ягъащтэу. КъамыгъэтIыс бзухэр къехуэхырти лIэрт, я къарур зэраухыу. КъыхэжаныкIырт мывэ зэрадз хьэфэхэмкIэ ахэр шэрыуэу къэзыуукI пионерхэри. МэкъумэшыщIэхэри жыджэрт: къыхуащIа унафэр ягъэзащIэу ахэр губгъуэхэм итт, Iуащхьэхэм тест кIэструлхэм еуэурэ Iэуэлъауэшхуэ ирагъэщIу. Бзухэм Iэмал иратыртэкъым къэтIысу загъэпсэхуну. А псоми къадэкIуэу ахэр щхъухь зыхэлъ    удзхэмкIи ягъалIэрт, фочхэмкIи зэтраукIэрт. Махуищым къыриубыдэу Пекинрэ Шанхайрэ бзу мин 900 хуэдиз щаукIащ. Зэрыщыту къэрал псор къапщтэмэ, апхуэдэ псэущхьэ меларди 2-м щIигъу щагъэлIащ. Коммунистхэр гуфIэрт: бзу гъуабжэжь цIыкIухэм ятекIуат.  Зыри егупсысыртэкъым абы зыхуишэнум. Пэжу, япэ илъэсым гъавэу зыкъомкIэ нэхъыбэ кърахьэлIащ. Ауэ мыгъуагъэр къыщыкIуар иужькIэщ. Бзухэм я хабзэт щIымахуэр цIыхухэм я псэупIэхэм я гъунэгъуу щрахыу, ауэ гъатхэр къызэрысу губгъуэхэм Iэпхъуэрти, хьэпIацIэхэр, хьэпщхупщ зэмылIэужьыгъуэхэр яшхырт. Хуит хъуа иужьрейхэм хьэсэхэр ягъэкIуэщIу хуежьащ ,къэкIыгъэхэр щIым къызэрыхэкIыу.
 ЗэкIэлъыкIуэу иужь илъэсищым гъавэу кърахьэлIар мащIэ дыдэщ. Къэралыр гъаблэ ткIийм зэщIиIулIащ. Тхыдэм ищIэжыркъым апхуэдэ насыпыншагъэ ин нэхъапэм щыIауэ. Псори зэхэту цIыху мелуан 30-м нэс мэжэщIалIагъэм илIыкIауэ къалъытэ. ЩIыпIэ-щIыпIэхэм цIыхул яшхыу щыщIадзат…
 АрщхьэкIэ парт къулыкъущIэхэм щытыкIэр зэрахьэкIырти, гъавэ бэв кърахьэлIа хуэдэу ягъэвурт: Мао Цзэдун зыдэкIуэ щIыналъэм гъавэ псори щызэхуахьэсырти, ирагъэлъагъурт, зыщытхъужу.
 Ауэ пэжыр яхущIэуфакъым. Къэхъуар Мао и гум ежэлIакъым. ЗэрыщыуамкIэ зиумысыжри, жиIащ: «Бзухэр укIын хуейкъым». Иджы дунейм егъэхыжын хуейр дзыгъуэшхуэхэм, бадзэхэм, аргъуейхэм я закъуэт. Бзухэр епIэщIэкIыу ирашащ СССР-мрэ Канадэмрэ. Дэ пщIэншэу еттащ, Канадэм дыщэкIэ къыщищэхуащ. Мис апхуэдэу иухащ «щэнхабзэ революцэм» щыгъуэ цIыху мелуанхэм я гъащIэр зыхьа Iуэхум хуэдэр, иджы ар зи щхьэ ирикIуар бзухэрат.                

Шал Мухьэмэд.
Поделиться: