«Ди гур къеуэрэ - Iэгуи тхуеуэнщ!»

 «Лъэпкъым и набдзэу» къалъытэ «Кабардинка» къэрал академическэ къэфакIуэ гупым хэтхэм дуней псор щызэлъащIысым, КъБР-м щэнхабзэмкIэ и министру а зэманым щыта Ефэнды Джылахъстэн абыхэм яхэтащ сыт и лъэныкъуэкIи я дэIэпыкъуэгъуу. Абы къытхуигъэна гъуэгуанэ тхыгъэхэр сыт и уасэ! Джылахъстэн итхыжахэм щыщщ мы зэддзэкIа пычыгъуэр. 
…Махуэ 12-кIэ дыщыIащ Мароккэ. «Кабардинка»-м и артистхэм къали 7-м концерти 8 щатащ, 2-р Африкэм и къалэ нэхъ ин дыдэхэм щыщ Касабланкэ щагъэлъэгъуат. Ансамблым и япэ концертыр щекIуэкIат Мохаммед V и ЦIыхубэ театру Рабат дэтым. 
МащIэуи сыгузэва абы щыгъуэм! ДзыхьмыщI Къэралбий, Алэкъей Мухьэмэд, Щоджэн Владимир, Щомахуэ Хьэмидбий сымэ си щытыкIэм гу къылъатати, къызжаIащ: «Умыгузавэ, удгъэщIэхъункъым. Ди гур къеуэрэ - Iэгуи тхуеуэнщ!». ЩIалэхэм я псалъэр щызэхэсхым, си гур псэхужат. «Удж хэш», «Кабардинка» лъэпкъ къэфэкIэхэр артистхэм жану утыку щагъэлъэгъуащ. Зы цIыху щыдымтэкъым концертыр щекIуэкI пэшым - ди къафэхэм псори итхьэкъуат. «Ислъэмейр» лъэщу ягъэзэщIащ ДзыхьмыщI зэщхьэгъусэхэм, Къэралбийрэ Зарэрэ. Аргуэру гуапэу утыкум ирагъэблэгъащ «Уджпыхур». Мароккэ и цIыхухэм Iэгуауэшхуэ хуаIэтащ ди лъэпкъ макъамэ IэмэпсымэхэмкIэ триом - КъБАССР-м щIыхь зиIэ и артисткэ, пшынауэ ДыщэкI ФатIимэ, бжьамияпщэ Ашуров Подацур, бэрэбэнауэ Сэхъу Борис. Пшыхьым и етIуанэ Iыхьэм щIидзэн и пэ, сэ Iэмал сиIащ Болгарие Республикэм и лIыкIуэ Кальчев Апостол, ЧССР-м и лIыкIуэ Антош, Хьэрып Зэгуэт Республикэм, нэгъуэщI щIыпIэхэм къикIа лIыщхьэхэм сепсэлъэну. Дэтхэнэми жиIэрт «Кабардинка»-м и концертым я гур хигъэхъуауэ. Ансамблым и артистхэм сыт щыгъуи хуэдэу дагъуэншэу «Къафэр» ягъэлъэгъуащ, КIэш Федярэ Ало Эммэрэ къэфакIуэ пашэхэу. Гукъыдэжыр къаIэтат Тхьэмокъуэ М., Шэшэн В., Шабаев А. сымэ ягъэлъэгъуа «ЛIыжьхэр» гушыIэ къафэми. КонцертымкIэ арэзыт абы еплъа Паламарчук Лукаи (СССР-м и полномоченнэ лIыкIуэ), къэралым щыхьэщIэхэри, абы щыпсэухэри. Къыхэгъэщыпхъэщ, Атлантикэ хым и Iуфэми ди артистхэм зыкъызэрыщагъэлъэгъуар...

Аннабэ

 Гупым зыкъыщигъэлъэгъуэн хуейт Алжир и зы къалэ нэхъ инхэм щыщ Аннабэ. Къалэр зыхуэдгъэдэн дгъуэтакъым. ЩIыуэпс къулей зиIэ щIыналъэм уи нэр занщIэу зытехуэр жьауапIэ хъарзынэ хъууэ уэрамхэр зыуфэбгъуа къэкIыгъэ абрагъуэ зэмылIэужьыгъуэхэрт... Шэджагъуашхэм и ужькIэ, ансамблым и унафэщIхэмрэ абы хэт щIалэ зыбжанэрэ театрымкIэ яунэтIащ, пщыхьэщхьэм концерт щатыну пэшым и утыкур зрагъэлъэгъуну. ЦIыху 1600-рэм зыщIэхуэ а пэшыр зыхуеину псомкIи къызэгъэпэщат. Совет Союзым и генеральнэ консулу Аннабэ щыIэ Лихачев Александр хьэщIэщ дызыщIэсым къэкIуат дызригъэлъэгъуну. Абы къыджиIащ къалэм дэт театрыр егъэлеяуэ зэрыиным щхьэкIэ, зэи цIыхур щIэз зэрымыхъур. А хъыбарым дэ мащIэу дигъэпIейтеящ, ауэ тщIэрт 1967 гъэм «Лезгинка» дагъыстэн ансамблым аннабэдэсхэр гуапэу къызэрыIущIауэ щытар, абы къыхэкIкIи фIым дыщыгугъырт... Дыгузэвами, театр псом зы тIысыпIи имыIэжу, цIыхухэр къекIуэлIащ. «Гуп телъыджэщ. Абы и гъуазджэм димыхьэхын щыIэкъым», - жиIат Аннабэ къалэм и департаментым и унафэщI Шайбут Брахим концерт нэужьым.

Джандубэ

... КIуэтэху автобусым Средиземнэ тенджызым нэхъ пэжыжьэ дищIырт. Тунис Республикэм ансамблым япэу концерт щитынур Джандубэ къалэрт. ПщыхьэщхьэхуэкIуэу Сэхъу Бориси Ашуров Подацури сымаджэ хъуащ. Бэрэбэнауэм и Iэ ижьыр узырт, бжьамияпщэм - и тэмакъыр. Дыгузэващ, ахэр хэмытмэ, концертыр фагъуэ хъунут. Ауэ пшыхьым щыщIидзэну дыдэм абыхэм къарууэ яIэр зыхалъхьэжри, театрым къекIуэлIащ, хьэлэмэтуи утыкум итащ. 

Кассерин

АдэкIэ ди гъуэгуанэм щыпытщэн хуейт Тунис и ипщэIуэкIэ щыIэ къалэ дахэ Кассерин. ЗыплъыхьакIуэ дыщыIащ зэгуэр фIыуэ зызыужьауэ щыта пасэрей рим къалэ Силиум. VII лIэщIыгъуэм Римрэ Карфагенрэ яку къыдэхъуа зауэм и Iэужьу къалэр хэкIуэдэжащ. Силиум къыхэнэжахэм зыщызыплъыхьхэм нэхъыбэрэ я нэр зытедиер Триумфальнэ аркэрщ - ТекIуэныгъэм и щIэкIыпIэрщ. 

Джербэ хытIыгур

Ар туристхэм фIыуэ ялъагъу щIы кIапэщ. Мыбы мэжджыт куэд дэтщ, хьэщIэщхэмрэ шхапIэхэмрэ щымащIэкъым. А псом къыдэкIуэу, абы IэпщIэлъапщIагъэм фIыуэ зыщиужьащ: алэрыбгъухэр щащI, дыщэми ятIагъуэми хьэпшып зэхуэмыдэхэр къыщыхащIыкI. ДэркIэ хытIыгур телъыджэт. Абыи концерт гукъинэж щигъэлъэгъуащ «Кабардинка»-м. Псори зэхэту Тунис Республикэм тхьэмахуэкIэ щыIащ ансамблыр, Габес, Сфакс, Сусс, нэгъуэщI къалэхэми концерт щитащ. «Рус!», «Совьет!», «Кавказ!», «Кабардино-Балкария!» жаIэу, дэнэкIи дыщаIэтырт, ди пшыхьхэм цIыхухэр пэплъэрт, газетхэм тхыгъэшхуэхэр «Кабардинка»-м траухуэрт. ДыщэкI ФатIимэ, Уэрэзей Лидэ, Ашуров Подацур, Къуэдз Михаил, Сэхъу Борис, Новиков Геннадий сымэ я макъамэм игъэдымырт концертым къекIуалIэхэр, апхуэдиз Iэзагъ ябгъэдэлът къэфакIуэхэми. ...Ансамблыр щыхьэщIащ Сусс къалэм и губернатор Шешиа Аморэ и деж. Ар хьэлэмэту къытхутепсэлъыхьащ езым и лъахэм, апхуэдэ дыдэуи фIэгъэщIэгъуэну Къэбэрдей-Балъкъэрым и псэукIэм щIэупщIащ, ди щэнхабзэ, экономикэ Iуэхухэр зыхуэдэр зригъэщIащ...

Триполи

Ливием и къалащхьэм щэкIуэгъуэм и 30-м дынэсащ. Триполи и кинотеатр нэхъыфI дыдэ «Ваддане»-м ансамблым концерт щитащ дыгъэгъазэм и 1-м. ЦIыху 500-м я Iэгуауэмрэ щытхъумрэ къалъысащ къэфакIуэхэм а пщыхьэщхьэм. Къыхэзгъэщынщи, гъуазджэм дихьэхыу ди пшыхьым къекIуэлIам и нэхъыбэр американхэмрэ европейхэмрэт. «Кабардинка»-м зыкъыщигъэлъэгъуащ Триполи километр 60-кIэ пэжыжьэу, губгъуэ нэщI хуабэвэхым къалэ щызыухуэ болгархэмрэ хьэрыпхэмрэ папщIэ. «Кабардинка»-м и иужьрей концертыр Триполи щигъэлъэгъуэжащ. 
ЛъэныкъуэкIэ укъеплъмэ, гупым къикIуа гъуэгуанэм иджыри зэ къытригъэзэжыфыну къыпщыхъурт, къэфакIуэхэри музыкантхэри жанти. ИтIанэми, махуэ 55-кIэ къалэ 29-м концерт 52-рэ щыптыныр лэжьыгъэшхуэтэкъэ?!