Урысейм Украинэм щригъэкIуэкI дзэ Iуэху хэхар зыхуэгъэза мурад нэхъыщхьэхэм ящыщщ а къэралым нацизмым и бжьыр щхьэщахыныр. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, абы и Iэжьужьхэр къощIэрэщIэж, СССР-р я пашэу етIуанэ дунейпсо зауэм щызэхапIытIа пэтми. Зэрытлъагъущи, къуэпсхэр къэнащ. Мыр удз бзаджэм ещхьщ, сыт хуэдизрэ ирамыупщIыкIами, щIыпIэ-щIыпIэхэм къыщызэфIоувэж, хьэфIанэр зэрагъэтIылъу.
Иджыри къэс куэдым къалъытэ фашизмыр Германием е Урымым къыщыунэхуауэ. Ахэр щоуэ. ИпэжыпIэкIэ абы и идеологиер къэзыгупсысар епщыкIубгъуанэ лIэщIыгъуэм псэуа британ философ Карлейль Томасщ. Ауэ и лэжьыгъэхэм лъэпкъ псоми ефIэкIыу игъэувыр, дауи, нэмыцэхэртэкъым, атIэ инджылызхэрт. Ар къызыхэкIари гурыIуэгъуэт. А зэманым Лондон дунейм и зэхуэдитIыр иубыдауэ абы щыпсэухэм я куцIыр къащIифыкIырт. Апхуэдэ хуитыныгъэ инджылызхэм яIэу къыщагъэхъун папщIэ ахэр индусхэм, хьэрыпхэм, негрхэм, хэбгъэзыхьмэ, ирландхэм сыт и лъэныкъуэкIи ефIэкIыу, мыдрейхэр цIыху ныкъуэу къыщIрагъэдзын хуейт. А гупсысэр езыхэм нэхъ къазэрезэгъыным хуэдэу иужькIэ дапхъуэтащ сурэтыщI хъуну зи мурада Гитлер Адольфрэ журналист Муссолини Бенитэрэ.
1923 гъэм къызэрагъэпэща «Британием и фашистхэр» апхуэдэ Iуэху еплъыкIэр пхызыгъэкI япэ инджылыз зэгухьэныгъэу щытащ. 1935 гъэм ар лъэлъэжащ, ауэ хунэсащ нэхъ инми нэхъ цIыкIуми езым ещхь гупышхуэхэр «къришын»: жылэхэр егугъуу ягъэхьэзыра щIым хэхуат. Ауэ абыхэм ящыщу нэхъ ину икIи зэфIэкIышхуэ зыбгъэдэлъу къыщIэкIар «Фашистхэм я британ зэгухьэныгъэрщ» (БСФ). Ар 1932 гъэм Лондон къыщызэрагъэпэщащ лIакъуэлIэшхэм къахэкIа Мосли Освальд.
Кхъухьлъатэзехуэу япэу дунейпсо зауэм хэт Мосли цIыху ткIийт, шэрыуэу псалъэрт, нэгъуэщI лъэпкъхэм ящыщхэр игъэикIэрт, коммунистхэм ятеплъэ хъуртэкъым. Консерватору къежьащ, иужькIэ лейборист хъуащ, парламентым зыхригъэхащ, уеблэмэ правительствэм министр гуэру хэтащ. АрщхьэкIэ зыри игу иримыхьу псори къигъэнащ. 1932 гъэм и щIымахуэм Муссолини хуэзауэ жриIащ БСФ-р къызэрызэригъэпэщар. Ар зэгухьэныгъэ жыджэру утыку къихьат; зэпымыууэ пэкIухэр, уэрамдыхьэхэр къызэригъэпэщырт, цIыхухэр къызэрагъэдэIуэным хущIэкъуу. ЖыIэмыдаIуэхэр зыубэрэжь, IэштIымхэмкIэ «зыгъасэ» щIалэ зыIэщIэлъхэр зыхэт гуп щхьэхуэхэр иIэт. БСФ-р щIэбэнырт парламентым и зэфIэкIыр къагъэтIасхъэу къэралым диктатурэ щагъэувыным. 1934 гъэм и бжьыхьэм Мосли и партыр коммунистхэм я мызакъуэу, журтхэми къатегуплIащ, абы къанэ щымыIэу диIыгъащ Гитлер и мурад бзаджэхэр. БСФ-м къудамэхэр щиIэт Британием и щIыналъэм и мызакъуэу ,нэгъуэщI къэралхэми, абы хэтт лIакъуэлIэшхэм я деж къыщыщIэдзауэ лэжьапIэншэхэм я деж щиухыжу цIыху мин 50 хуэдиз.
Мосли хущIэкъурт фюрерым, Iэмал зэриIэкIэ, гъунэгъу зыхуищIыну. Фашист Iуэху еплъыкIэхэм тет Митфорд Дианэ къыщишам абы и хьэгъуэлIыгъуэм щыIащ Гитлери, Геббельси, Германием и Iэтащхьэ нэгъуэщIхэри.
Ауэ езыр зэрыхуейуэ и Iуэхур хъуакъым. 1936 гъэм жэпуэгъуэм и 4-м БСФ-м мурад ищIат Лондон и Ист-Энд хьэблэ мыкъулейм зыкъыщигъэлъэгъуэну. ЩIыпIэм щыпсэухэр (абыхэм журт куэд яхэтт) хабзэхъумэхэм елъэIуащ фашистхэр ягъэувыIэну. Ар властым къащыхуимыдэм, Инджылызым и коммунист партымрэ журтхэмрэ цIыхухэр къыхураджащ нацистхэм гъуэгу ирамытыну. АтIэ сыт? Уэрамхэм загъэхъуу ирикIуэ нацист минищым къапэуващ фIы зигу илъ цIыхухэу минищэм нэс. Япэрейхэр кIуэцIакъухьащ, полицейхэм къамыгъэувыIэфу. Сымаджэщхэм къыщIэхутащ цIыху 200-м щIигъу.
1940 гъэм и гъатхэпэм Британием и премьер-министр хъуащ Черчилль Уинстон. Губзыгъэти, абы къыгурыIуэрт Мосли и Iумэтхэм къэралыр щыхупIэм зэрыхуашэр. Мыгувэу абы игъэуващ Инджылызым щыIэ нацист зэгухьэныгъэ псори хабзэм къемызэгъыу. Ар бзаджэнаджэхэр хэзыгъащIэ удынт. Фашист гупхэр нэгъуэщI къэралхэм Iэпхъуащ, зыкъомым загъэпщкIуащ, адрейхэр ягъэтIысащ. Иужьрейхэм яхэхуащ Мосли зэщхьэгъусэхэр. Ауэ «зыгуэрхэр» къадэIэпыкъурти, ахэр лъэхъуэщым гугъу щехьакъым. 1949 гъэм къаутIыпщыжащ я узыншагъэхэр зэрымыщIагъуэм къыхэкIыу. Мосли партыщIэ къызэригъэпэщащ, уеблэмэ хэхыныгъэхэм хэтащ, ауэ къехъулIакъым. И ныбжьыр илъэс 84-м иту лIащ, арщхьэкIэ и гупсысэхэр дэзыIыгъхэр, езым и щапхъэм ирикIуэну хуейхэр къэнащ. Ахэр поплъэ я чэзур къыщысынум.
