Ди газетым иIа теплъэхэр

6 августа, 2024 - 06:58
Нэм илъагъур тхьэкIумэм зэхихым нэхърэ нэхъ фIэщ щIыгъуафIэщ сыт щыгъуи. «Адыгэ псалъэ» газетым къикIуа илъэсищэ гъуэгуанэм хуигъэфэщащ Тхьэкъуахъуэ Iэуес иджыблагъэ къыдигъэкIа «Газета «Адыгэ псалъэ» в предметах коллекционирования» зыфIища тхылъ цIыкIур. 
Брошюрэм и жинтымрэ и щIыбагъымрэ Iэмал къыуат ди газетым дунейм къыщытехьа I924 гъэм щегъэжьауэ нобэр къыздэсым зэрихъуэкIа теплъэхэр уи нэгум къыщIэбгъэхьэну. 
«1924 гъэм латиныбзэр лъабжьэу къащтэри, адыгэбзэмрэ балъкъэрыбзэмрэ алыфбей хуащIауэ щытащ, - дыкъыщоджэ япэ напэкIуэцIым. - Тхыбзэмрэ къэралыбзэмрэ зэфIэувауэ къалъыта нэужь, урысыбзэкIэ къыдэкI «Къэрэхьэлъкъ» газетым иджыри лъэпкъ къудамитI хуащIащ: адыгэбзэрэ балъкъэрыбзэрэ». 
1931 гъэм газетым и цIэр яхъуэж, къудамищри щхьэхуэ-щхьэхуэу ягуэш. ИужькIэ урысыбзэм - «Ленинский путь», адыгэбзэм - «Ленин гъуэгу», балъкъэрыбзэм - «Ленин жол» фIащ. Абы щыгъуэщ ЩоджэнцIыкIу Алий «Къэрэхьэлъкъ» газетым и тхьэусыхэ» усэ кIыхьыр итхауэ щыщытар. Ари къыщокIуэ зи гугъу тщIы брошюрэм: «Пхуэмыфащэ къуалэжьамэ, уи лэжьыгъэр уфIашхамэ, уэркIэ си бжэр зэIухакъэ!» - псалъэхэмкIэ зыхуигъазэ хуэдэщ газетым и щIэджыкIакIуэхэм. 
Ауэрэ 1934 гъэр къос. Газетыр илъэси I0 щрикъуа гъэм къудамищми «Социалистическэ Къэбэрдей-Балъкъэр» фIащ. Аргуэру илъэси I0 докIри, I944 гъэм абы егъуэт «Къэбэрдей пэж» фIэщыгъэр. Зи цIэ къитIуа газет къыдэкIыгъуэ псоми я IуплъапIэм и сурэтхэр итщ Тхьэкъуахъуэм къыдигъэкIа тхылъ цIыкIум. КъинэмыщIауэ, абы и напэкIуэцIхэм дащрохьэлIэ «Ленин гъуэгу» газетым къыхуагъэфэща щIыхь тхылъхэм, медалхэм, дипломхэм я теплъэр. Щхьэусыгъуэ зэмылIэужьыгъуэкIэ газетымрэ абы и редакцэмрэ къэрал саугъэткIэ къыхагъэщауэ щытащ I962, I974, I984, 2008, 20I4, 202I гъэхэм. ГъэщIэгъуэну брошюрэм узыщрихьэлIэ сурэтщ езы газетым нэхъ жыджэру къыхуэтхэ щIэджыкIакIуэхэм яхуигъэфащэу щыта щIыхь тхылъым и сурэтыр. Тхылъым Iэмал къыует газетым и щIыхькIэ къыдагъэкIа конвертхэм, открыткэхэм, бгъэхэIухэм, къинэмыщI фэеплъ хьэпшыпхэм яIа теплъэр зэбгъэщIэну. А псори тхыдэщ, а псори лъэпкъым къикIуа щIэныгъэ гъуэгуанэщ, зыщыбгъэгъупщэ мыхъуну.
 Брошюрэм щыдолъагъу I99I гъэм «Адыгэ псалъэ» фIэщыгъэм хуэкIуа газетым усэ хуэзыгъэфэща Бозий Людин, IутIыж Борис, Джэдгъэф Хъусен сымэ я усэхэри. ШэрыуагъкIэ адрейхэм къахэщ IутIыжым и газет хъуэхъум махуэ къэси и чэзущ: 
Ди лъэпкъэгъуу дэни щыIэм уалъэIэсу, 
Ахэр зы хъужыным сыткIи уришхэпсу,
Уи редакцэр, мыдэ-щэ,
Акъыл хэгъэхъуапIэу,
Нэмыс къигъэхъуапIэу,
Хабзэ убзыхуакIуэу, 
ЦIыхум я щыжакIуэу, 
КъулыкъущIэблэплърэ
ГугъуехьакIуэщIэплъу,
Пэжыр зи мыгъуазэм
ЩхьэкIэ къимыгъазэу. 
 Лъэпкъ тхыдэм и зы щапхъэу ди газетым къикIуа гъуэгуанэм апхуэдэпщIэ хуэзыщIа Тхьэкъуахъуэ Iэуес Тхьэр арэзы къыпхухъу жыдоIэ. «Адыгэ псалъэм» и илъэсищэм хуэгъэфэща фэеплъ хьэпшыпхэм я бжыгъэм дяпэкIи хэхъуэну догугъэ. 
ЧЭРИМ Марианнэ.
  • 61 просмотр
Поделиться: