Сыт хуэдэ зэманми щыIащ псэущхьэхэмрэ къуалэбзухэмрэ фейдэ хэхыпIэ зыхуэхъу цIыхухэр. Абыхэм хамэ щIыпIэхэр къызэхакIухьырт, зым щымыIэр адрейм яшэрти, уасэфIкIэ щащэрт. Апхуэдэ «контрабандэм» пэщIэтхэри бэлэрыгъыртэкъым, арщхьэкIэ, цIыхум Iуэху ищIмэ, а зыхуейм и Iэр щытригъахуэр нэхъыбэщ. Къапщтэмэ, хытIыгу куэду зэхэт къэралхэм щыIэщ цIыхухэм яфIэтелъыджэ, яIэну зыщIэхъуэпс экзотикэ псэущхьэ Iэджэ, псом хуэмыдэу къуалэбзухэр, попугайхэр, дыщэ е жэнэт джэдкIэ зэджэхэр, хьэпщхупщ къэзыпщэпщыхьхэр…
Нэхъыбэу абыхэм нэ тращIэ Европэм икI, мылъку зыбгъэдэлъ туристхэм. Апхуэдэ щIэупщIэхэр щыIэху, цIыхухэм къагупсыс Iэмалшагъхэми къахохъуэ, заужь. Ахэр зыщIыпIэ щэхуу къипшу щIамыдэми щхьэусыгъуэ иIэщ: абыхэм ящыщ куэдыр зей къэралхэм я Тхылъ Плъыжьхэм итщ, здашэ щIыналъэхэр ямызэгъынри хэлъщ - ирехъу ар дунейм и щытыкIэ е шхыныгъуэ. Псом нэхърэ нэхъ шынагъуэр цIыхухэм гущIэгъуншэ къазэрыхэкIырщ. Къищэхуа бзур, псэущхьэр хуеиху, и щIэщыгъуэр икIыху еIыгъри, зыуи къыщымыхъуу еутIыпщыж а щIыпIэм емысар. Фигу къэдгъэкIыжынщ ди республикэм илъэс зыбжанэ ипэкIэ къыщыхъуауэ щыта зы Iуэху.
ЩIалэ гуэрым питон блэр и унэм щIэсу пIалъэкIэ иIыгъащ. Езыр Урысейм и къалэхэм ящыщ зым щыIэпхъуэжым, блэр и анэшхуэм фIэкIа щымыпсэу лъапсэм къринащ. АрщхьэкIэ, абы зыкIи хуэмей фыз хэкIуэтам питоныр пэгъунэгъу псым хиутIыпщхьэри ежьэжащ, зэрыхъуIам хъунщ жыхуиIэу. Блэр цIыхухэм къалъагъури, лъэныкъуэ ирагъэзыжащ, хабзэм тету…
Гуэл защIэу зэхэт Индонезие къэралыгъуэм и климатыр псыIэ-хуабэу зэрыщытым и фIыгъэкIэ, нэгъуэщI щIыпIэхэм узыщримыхьэлIэ псэущхьэхэмрэ къуалэбзухэмкIэ нэхъ къулей дыдэхэм ящыщщ. Абы къыхэкIыу а щIыпIэр сыт щыгъуи я плъапIэщ псэущхьэ къэдыгъуахэм мылъку къыхэзыххэм.
Европэмрэ Америкэм и Штат Зэгуэтхэмрэ я зоопаркхэм ахэр лъэпсейуэ езыщэхэм я зэранкIэ щIыуэпсым хэщIыныгъэ ин зэригъуэтыр къалъытэу, мащIэ дыдэу фIэкIа узримыхьэлIэ псэущхьэхэмрэ къуалэбзухэмрэ хъумэнымкIэ 1I977 гъэм къащтауэ щыта законыр ноби ткIийуэ ягъэзащIэ.
ХытIыгу Индонезием уикIыу зи гугъу тщIа къэралхэм укIуэным гъуэгуанэ кIыхь дэлът, псэущхьэ цIыкIухэм къатемыхьэлъэнкIэ Iэмал имыIэу. БзаджащIэхэм гъэр ящIырт зыхуеину къуалэбзу куэд. ХэщIыныгъэр къыздикIри арат, а здэкIуэнум нэсри мащIэ дыдэт. Псом хуэмыдэу щIэупщIэ иIэт «жэнэт бзу» дахащэхэм. Ахэр къэралым ираш мыхъуну лIэужьыгъуэхэм зэращыщыр зыщIэ контрабандистхэр хьэгъэщагъэм хуекIуэрт: къуалэбзум и кIапэмрэ и щхьэ щыгумрэ тет къауц зэщIэпщIыпщIэхэр кIагуэу къащыхьырт, фIыцIэу ираIэжырти, кIэлъыплъакIуэхэм джэд фIэкIа ямыщIэу, къэрал гъунапкъэр зэпаупщIырт. Апхуэдэу куэдрэ екIуэкIащ, дунейм зихъуэжу, апхуэдэ бзаджагъэхэр хэIущIыIу къэхъуху. Индонезием и псэущхьэхэм я бжыгъэр зэрызэфIигъэувэжрэ куэд щIащ, нобэ туристхэм я нэхъ кIуапIэ щIыпIэхэм хабжэ.
