Лъэпкъ цIэрыIуэт

Мы зэманым Болэтей къуажэм Блай лъэпкъым щыщ дэмысыжми, зэгуэр ахэр мыбы щыпсэуащ жылэм и пщIэр яIэту, и Iуэхум зрагъэужьу. Къапщтэмэ, Блайхэ осетин лъэпкъщ, ауэ абыхэм я нэхъыжь зэкъуэшхэу Блайрэ Къапирэ адыгэ бзылъхугъэхэр къашэри (Курп Ищхъэрэ щыщ Къуэжейхэрэ Мэрзейхэрэ япхъухэр), хуэм-хуэмурэ адыгэ лъэпкъ къатехъукIащ.

Адыгэ алыфбей урыс графикэм тету япэу зэхэзылъхьахэм ящыщщ Блай Къэрэщей Мысост и къуэр. Ар I890 гъэм Болэтей къыщалъхуащ. Налшык бгырыс школым щеджащ, педагогикэ курсхэри къиухащ. 1908 гъэм ар ягъэуващ ХьэпцIей къуажэм и курыт еджапIэм. Сабийхэм щIэныгъэ етыным зи гуащIэ хэзылъхьэ Къэрэщей зэман куэди дэмыкIыу школ унафэщI ящI. I9I7 - 1926 гъэхэм ар Тэрч поселкэм и унафэщIу лэжьащ. 1932 гъэм Нагорнэ районым цIыхубэ егъэджэныгъэмкIэ и къудамэр зэрихьэну ягъакIуэ.

Блайм къуажэ школхэм зэрыщрагъаджэ тхылъхэр зэхилъхьэу щытащ, апхуэдэуи абы игъэхьэзырат томитI хъу «Техникэ ведения урока» тхылъыр, арщхьэкIэ ар къыдигъэкIыну хунэсакъым (Iэрытхыр Къэбэрдей-Балъкъэрым и архив IуэхущIапIэм щахъумэ). Къэрэщей зэридзэкIащ Шолохов Михаил и «Поднятая целина» романыр, ди жагъуэ зэрыхъунщи, ари Хэку зауэшхуэм и зэманым кIуэдащ. Абы и Iэдакъэ къыщIэкIа «Зулий», «Бгырыс пщащэ» пьесэхэм къытращIыкIа спектаклхэм школакIуэхэр яфIэфIу щыджэгурт.

Блай Къэрэщей къызэрыгуэкIт, цIыху зэхэгъэж ищIыртэкъым, абы къыхэкIыуи жылэм пщIэ къыщыхуащIырт, чэнджэщкIэ, лъэIукIэ куэдым зыкъыхуагъазэрт.

1912 гъэм Блайм гъащIэ гъусэ ищIащ Нэгумэ Шорэ и пхъурылъхум ипхъу Алмэ ФатIимэ. Абыхэм къащIэхъуа я пхъуитIыр - Фузэрэ Ланэрэ - я адэ-анэхэм хуэфащэу псэуащ. РСФСР-м щIыхь зиIэ и дохутыр цIэр зезыхьа Фузэ (1915 гъэм Болэтей къыщалъхуащ) республикэм щыщ бзылъхугъэхэм я япэу медицинэ щIэныгъэхэмкIэ кандидат хъуауэ щытащ, КъБКъУ-м и доцентуи лэжьащ. Фузэ къиухар Мэхъэчкъалэ дэт мединститутырт. Налшык къигъэзэжа нэужь, ар щылэжьащ республикэ сымаджэщым и къудамэ нэхъыщхьэм и унафэщIу. Абы и Iэдакъэ къыщIэкIащ щIэныгъэ тхыгъэу 30-м нэблагъэ. Фузэ къыхуагъэфэщащ Ленин орденымрэ медалу 8-рэ. 1958 гъэм СССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и етхуанэ зэхуэсым а цIыхубзыр депутату хахыгъащ.

Лани гъащIэ купщIафIэ къигъэщIащ. ЯпэщIыкIэ абы къиухащ Осетие Ищхъэрэ пединститутыр, иужькIэ ехъулIэныгъэхэр иIэу щеджащ Дагъыстэн мединститутым. Абы щызригъэгъуэта IэщIагъэм Ланэ илъэс куэдкIэ ирилэжьащ, щIэныгъэ-педагогикэ лэжьыгъэр абы дигъакIуэу. Ланэрэ и щхьэгъусэ ЩауэцIыкIу Залымджэрийрэ гъуэгу дахэ трашащ япхъухэу Лейлэрэ Лаурэрэ. Нэхъыжьым музыкэмкIэ училищэр къиухащ, щIэныгъэ нэхъыщхьэ щызригъэгъуэтащ Бауманым и цIэр зезыхьэ МВТУ-м. Лаурэ къиухащ Ломоносовым и цIэр зезыхьэ МКъУ-р.

ЕгъэджакIуэ емызэшыж Блай Къэрэщейрэ япэ адыгэ узэщIакIуэ Нэгумэ Шорэрэ я лъагъуэм щIэблэр ирикIуащ.