Хьэпшыпхэм «псэщIэ» яхэзылъхьэжхэр

Зэманым тIорысэ ищI фэеплъхэр, гъуазджэмрэ щэнхабзэмрэ я щIэинхэр, тхыдэ, архитектурэ мыхьэнэ зиIэ ухуэныгъэхэр хъума хъуным и зы хэкIыпIэр  ахэр щIэх-щIэхыурэ къэгъэщIэрэщIэжынырщ.

Къапщтэмэ, апхуэдэ IэщIагъэр къызэрежьэрэ куэд щIащ - тхьэнапэхэр ятхыу, сурэтхэмрэ скульптурэхэмрэ ящI зэрыхъурэ. Апхуэдэ хьэпшыпхэр нэхъыбэрэ зекIуэн папщIэ, абыхэм зэрелэжьыпхъэм зыхагъэгъуэзэн щIадзауэ щытащ иджыри ику ит лIэщIыгъуэм, япэ школхэр XVII - XVIII лIэщIыгъуэхэм зэфIэуващ. Италием япэ реставратору иIахэм хабжэ Эдвардс Пьетрэ.

Къутахуэ, ча зиIэ е фэншэ хъуа хьэпшыпхэмрэ фэеплъхэмрэ зэрызэфIагъэувэж, къызэрагъэщIэрэщIэж Iэмалхэмрэ абыхэм адэкIэ я теплъэр зимыхъуэжын папщIэ къагъэсэбэпхэмрэ IэщIагъэлIхэм я куэдщ. Налшык къалэм а Iуэхухэм щыхагъэгъуазэ КъБКъУ-м АрхитектурэмкIэ, ухуэныгъэмрэ дизайнымкIэ и институтым ДизайнымкIэ и колледжым. ЕджапIэм и унафэщI Къанло Алим жеIэ: «2020 гъэм КъБКъУ-м и унафэщIхэм я жэрдэмкIэ, «Реставрация» IэщIагъэм щыхуедгъэджэну ди колледжым къудамэ къыщызэIутхащ. Ар икъукIэ щIыналъэм дежкIэ мыхьэнэшхуэ зиIэ унафэт, сыту жыпIэмэ апхуэдэ IэщIагъэлIхэр щыдгъэхьэзырын абы ипэ республикэм иIакъым. Ди еджапIэм цIыху 400-м щIигъу щоджэ Кавказ Ищхъэрэм и республикэ псоми щыщу. Хьэпшыпхэр къэгъэщIэрэщIэжыным зыхуэзыгъасэ ди студентхэм ехъулIэныгъэфIхэр къагъэлъагъуэ», - къыхегъэщ Къанлом.

Абы зэрыжиIэмкIэ, республикэм и музейхэр хуэныкъуэщ апхуэдэ IэщIагъэлIхэм, псом хуэмыдэу сурэтым, хьэпшыпхэмрэ щэкIхэмрэ елэжьыжхэм. Урысейм и Реставраторхэм я зэгухьэныгъэм Переславль-Залесский къалэм реставрацэмкIэ школ къыщыщызэIуихкIэ абыи я щIэныгъэм щыхагъэхъуэну ягъакIуэ колледжым и студентхэр.

КъищынэмыщIауэ, колледжым кърагъэблагъэ Урысейм и реставраторхэм я зэгухьэныгъэм хэтхэр, ахэр IэщIагъэдI ныбжьыщIэхэм чэнджэщэгъу яхуохъу.  Мы гъэми апхуэдэу студентхэм «26 КАДР» къэрал егъэджэныгъэ IуэхущIапIэм и лIыкIуэхэу Щербаковэ Дарьерэ Воронин Бочрэ къащыIущIэм, дерсхэр траухуат сурэтхэм елэжьыжынымрэ пхъэм къыхэщIыкIа хьэпшыпхэр къэгъэщIэрэщIэжынымрэ хэлъ щэхухэм.

- Реставрацэм и ужь ихьэн и пэ, хьэпшыпыр зыхуэдэр, ар зэрызэхэлъыр ягъэбелджылы, абыхэм ехьэлIа дэфтэрхэр ягъэхьэзыр. ЩIалэгъуалэм дазэрыдэлэжьар дигу ирихьащ, щIэныгъэм зэрыхуэпабгъэр, зэрынабдзэгубдзаплъэр абыхэм ядыболъагъу. УпщIэ куэд къыдатащ IэщIагъэм епхауэ нэхъ яфIэгъэщIэгъуэнхэм теухуауэ», - жиIащ иужьым Щербаковэм.  

Пэшхэм щIагъэувэ унэлъащIэхэр зыхуей хуэгъэзэжыным теухуа дерсхэр итащ Москва щекIуэкIа Denkmal дунейпсо гъэлъэгъуэныгъэм «Пхъэм къыхэщIыкIахэр къызэрагъэщIэрэщIэж» и лIэужьыгъуэм текIуэныгъэ къыщызыхьа, «IэщIагъэлI ныбжьыщIэхэр» зэхьэзэхуэм (Иркутск къалэм) пашэ щыхъуа Воронин Боч. Iуэхум зыхагъэгъуэза нэужь, студентхэм я зэфIэкIыр щIагъэбыдэжу, уэздыгъейм къыхэщIыкIа пхъэбгъухэм къызэрыхабзыкIыр ягъэлъэгъуащ.

- Сэ сыт щыгъуи сыхущIокъу къызэдаIуэхэр IэщIагъэм ехьэлIауэ нэхъыбэм зэрыхэзгъэгъуэзэным, - жеIэ Ворониным. - ЗэрысщIэмкIэ, Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым унэлъащIэхэр къызэрагъэщIэрэщIэж щIыкIэм щыхуагъасэ къудамэ иIэкъым, абы къыхэкIыу а Iэмалым гулъытэ хуэтщIыну тфIэкъабылти, шэч хэмылъу, студентхэр а Iуэхуми дихьэхащ.

«Дерсхэм гъэщIэгъуэн икIи щхьэпэ куэд къыщытщIащ. Сурэт зытращIыхь чэтэныр зэрытрабзэ Iэмал зэхуэмыдэхэм, ныкъусаныгъэ зиIэ хьэпшыпхэм зэрелэжьыжым, нэгъуэщIхэми дыщагъэгъуэзащ. Абы щхьэкIэ икъукIэ фIыщIэ яхуэсщIыну сыхуейт Москва къикIа IэщIагъэлIхэм», - жеIэ Iуэхум хэта, ДизайнымкIэ колледжым щеджэ Ету Элинэ.

ХьэщIэхэм къыхагъэщащ колледжым щIэсхэр Iуэхум къызэрымыкIуэу зэрыдихьэхыр я гуапэ зэрыхъур.  ЕджапIэм и мурадщ Урысейм и Реставраторхэм я зэгухьэныгъэм зэрыдэлажьэр адэкIи иригъэфIэкIуэну.

БАГЪЭТЫР Луизэ.