Анэдэлъхубзэр хъума хъунущ

Даур Жэхьфар журналистщ, тхакIуэщ, Урысей Федерацэм щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэщ, Къэрэшей-Шэрджэсым щIыхь зиIэ и журналистщ, Совет Союзым и ТхакIуэхэм, Журналистхэм я зэгухьэныгъэхэм хэтащ. Езыр илъэс 94-рэ хъу дадэ жыджэрщ, абы щыщу илъэс 52-м газетым щылэжьащ.

Жэхьфар Хъумэрэн ЦIыкIукIэ зэджэ жылэм 1931 гъэм щIышылэм и 6-м къыщалъхуащ. Абы пэщIэдзэ еджапIэт дэтри, я гъунэгъу ПсэукIэ Дахэ къуажэм классиблыр къыщиухащ. 1954 гъэм дзэм къулыкъу щищIэну ираджэу, а къалэныр щIыхь пылъу зэфIигъэкIыу къыщигъэзэжам, «Черкес пэж» газетым ирагъэблэгъащ. Ар зэрылэжьа тхылъым итыр «1957 гъэм газетым  и редакцэм лэжьэн щыщIидзащ», «2009 гъэм IукIыжащ» псалъэхэрщ. НэгъуэщIу жыпIэмэ, илъэс 52-рэ адыгэ газетым иритащ, апхуэдиз илъэскIи и лъэпкъым, республикэм, Урысейм хьэлэлу яхуэлэжьащ.

Зэрылажьэм хуэдэурэ, Къэрэшей-Шэрджэс къэрал педагогикэ институтыр къиухыжащ. Журналист IэщIагъэ мытыншым нэхъри хуэIэижь хъун папщIэ, партым и Къэрэшей-Шэрджэс обкомым и унафэкIэ 1967 гъэм Ленинград парт еджапIэм ягъэкIуащ икIи ар щытхъу иIэу къиухащ.

Жэхьфар и гуащIэ зыхилъхьар адыгэ газетым и закъуэкъым, атIэ Кавказ Ищхъэрэм, Урысейм къыщыдэкI газетхэми ядэлэжьащ.

-  Жэхьфар, Даурхэ Къэрэшей-Шэрджэсми, Къэбэрдей-Балъкъэрми, Адыгейми щопсэу. Адыгэщ, гурыIуэгъуэщ, ауэ Осетие Ищхъэрэ - Аланием ис Даурхэр дэнэ къыздикIар?

- Дыдейщ! Дэ осетин нысэ диIащ. Абы и щхьэгъусэр КъущхьэхъукIэ мэзгъауэ кIуауэ, жыг къытехуэри иукIати, нысащIэм и дэлъхуихыр къакIуэри, ди нэхъыжьхэм къелъэIуауэ щытащ, кхъыIэ, сабийхэр и гъусэу ди шыпхъур дывгъэшэж жаIэри. ЩIалитIрэ хъыджэбзитIрэ иIэт. Хуит ящIри, ирагъэшэжауэ щытащ. Мис абыхэм къатекIащ осетин Даурхэр. Дэ абыхэм дакIэлъокIуэ икIи догъэкъуэш.  Абы нэмыщI, Абхъазми щопсэу Даурхэ, унагъуэ 20 хуэдиз мэхъу. Адыгэхэри куэд дохъу, цIыху 202-рэ Хэку зауэшхуэм ягъэкIуауэ щытащ, цIыху 75-рэ хэкIуэдащ.

-  Жэхьфар, зэрыжаIэжымкIэ, журналистикэр цIыхухъу IэщIагъэу щытащ, мащIэт нэхъапэм цIыхубзу къахыхьэр. Иджы зихъуэжащ, дэ цIыхухъуу къыддэлажьэр мащIэ дыдэщ. Сыт а зэхъуэкIыныгъэм и щхьэусыгъуэр?

- Зыщ абы и щхьэусыгъуэр: цIыхухъухэм унагъуэр ягъэпсэун щхьэкIэ, улахуэ нэхъыбэ къыщалэжьыну IэнатIэхэм кIуэн щIадзащ, ауэрэ редакцэм къэмыкIуэххэ хъуащ. Иджыпсту газетми тхылъми дихьэхыжыркъым цIыхухъухэр, хьэрычэт Iуэхум зратащ. ЦIыхухэракъым ар зи лажьэр, зэманыр апхуэдэу хъуауэ аращ. Журналистикэ IэщIагъэр цIыхубзхэращ иджыпсту зейр.

Иджы «Черкес Хэку» газетым и редактор нэхъыщхьэ Абыдокъуэ Люсанэ япэ дыдэу лэжьакIуэ къыщыувам жысIат мы хъыджэбзыр жыжьэ зэрынэсынур. Сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, занщIэу тхыгъэфIхэр и Iэдакъэ къыщIэкIащ. ЦIыхухэр къэпсэлъэн щIадзащ, «Люсанэ евгъэтх», - жаIэу, «итхар хъуащ», - жаIэу. А «Адыгэ псалъэм» нэкIуэжа Ширдий Марини мис апхуэдэу къыздэлэжьащ сэ. ЦIыху губзыгъэщ, и къэухьыр инщ.

Сыт жыпIэжын, редакцэм щылажьэ адыгэ пщащэр Iуащхьэмахуэ дэкIуеямэ?! Абы теухуа тхыгъэ стхыри къэсхьащ, ауэ адыгэбзэми урысыбзэми хэткъым абы и лIыгъэр къызэрыбгъэлъэгъуэфын псалъэ.

Гуп хъарзынэщ Люсанэ и унафэм щIэтыр. Тхыгъэ гъэщIэгъуэнхэр къытрадзэ. Абы къищынэмыщIауэ, Къэбэрдей-Балъкъэрым, Адыгейм къыщыдэкI адыгэ газетхэм зэрадэлажьэр хуабжьу щхьэпэщ, абы кърагъэхьхэр ди газетым къытохуэри, шэрджэсхэр щыгъуазэ мэхъу я къуэшхэм я щыIэкIэ-псэукIэм. Къапщтэмэ, мы номер зэхэтхэр къыдэгъэкIын щIамыдзэ щIыкIэ, си тхыгъэхэр незгъэхьын щIэздзат фи республикэхэм икIи къытрадзэрт. ИтIанэ редакторхэр зэхуэсауэ, сэри сыщIэсу, а Iуэхур къыщаIэтым, яжесIащ дызэдэлажьэу къэдублэн зэрыхуейр.

- Газет лэжьыгъэм нэмыщI, тхылъ куэд уи Iэдакъэ къыщIэкIащ. Сэ сиIэщ уи тхылъхэм ящыщ, лъэныкъуэ куэд къызэщIаубыдэ…

- АдыгэбзэкIи урысыбзэкIи къыдэкIахэр зэхэту къапщтэмэ, тхылъ 26-рэ мэхъу. Газет Iуэхум дыщытепсэлъыхькIэ, «ЛъэпкъитIым я къуэ» тхылъым и гугъу фхуэсщIынщ. Хьэгъундыкъуей щыщ Къардэн Нану Невинномысск станицэм кIуауэ урыс щIалэ ибэ цIыкIу къигъуэтри, къуэ ищIауэ щытащ. Ар балигъ хъури, «Черкес хэку» газетым и редактор хъуат. Езы Хьэсанэ и къекIуэкIыкIам щытетхыхьыжкIэ, сытым дежи зэрыурысыр итхырт. ИужькIэ, абы и къуэ Къардэн Мухьэмэди лэжьащ ди газетым и редактор нэхъыщхьэу. Мис а Хьэсанэ тезухуа тхылъыр Саратов къикIа профессорым естри, здезгъэхьауэ щытащ, и благъэхэр бгъуэтмэ етыж, жысIэри. АрщхьэкIэ, Саратов и библиотекэм иритри, абы тхылъым и презентацэ щащIауэ щытащ.

Илъэсибл школ фIэкIа къимыухауэ, адыгэ газетым и редактор ящIа урыс щIалэм и гъащIэр лъэпкъ зэныбжьэгъугъэм и щыхьэт нэст. ТекIуэныгъэ Иныр илъэс 65-рэ щрикъум ирихьэлIэу «ЛIыхъужьыгъэм и гъуэгукIэ» тхылъыр къыдэкIащ, илъэс 70 щыхъум «Участники парада Победы 1945 года» тхылъыр дунейм къытехьащ. Даур Аслъэн и гъащIэмрэ и творчествэмрэ тезухуа «Оборванные струны сердца» тхылъыр 2014 гъэм дунейм къытехьащ. ТомитI хъууэ къыдэкIа «ЖыIэ уэрэд, си Кавказ!» тхылъым итщ уэрэдус щэджащэ Даур Аслъэн и IэдакъэщIэкIхэр.

Журналисти тхакIуи сызыщIар мы редакцэращ сэ.

- Сэ зэрысщIэмкIэ, зауэ губгъуэм уимытами, Хэку зауэшхуэр уи нэгу щIэкIащ…

- ИлъэсиплIым и кIуэцIкIэ тылым къару нэхъыщхьэу иIар дэ, щIалэ цIыкIухэращ. Ауэ Iэщэ дымыIыгъами, си ныбжьэгъу щIалэ цIыкIур сэ слъагъуу къаукIащ нэмыцэхэм, сэ уIэгъэ сащIащ. Ди нэхъыжьхэм унэм сыщIахьэжат, ауэ си уIэгъэр зэрапхэн ямыIэу, жэщ псом лъы сщIэкIыу сыщылъат. КъысщIэкIа лъыр гъуэлъыпIэм деж щегъэжьауэ бжэм нэс жауэ нэху дыкъекIат. Абы хэту урыс офицер, медсестра и гъусэу къыщыувыIащ ди деж. Лъы куэд дыдэ сфIэкIуэдауэ сыкъыщилъагъум, къызбгъурыгъуалъхьэри, и лъым щыщ къысщIигъэлъэдауэ щытащ, Iэмэпсымэ яIыгъ мащIэр къагъэсэбэпу. МахуитI дэкIри, си нэр къызэтесхыжат. Апхуэдэ щIыкIэкIэ, гъащIэ етIуанэкIэ къысхуэупсащ офицерыр. Зауэр иуха нэужь, къысщIэупщIат къакIуэри, къуэши дызэрыгъэхъуауэ щытащ.

Гугъут зэманыр, щыгъыни шхыни щыIэтэкъым. ЩIалэ цIыкIуитI дыхъуу къуажэ советым драгъэблэгъат дагъэпэжэну. УнафэщIым ЩIыхь тхылъ къытхуигъэфэщати, мащIэIуэщ, мэл зырыз едвгъэт жаIащ. А мэлыр къыщызатам си шыпхъуитIымрэ си анэмрэ махуищкIэ зы дзэкъэгъуэ ямышхауэ унэм щIэст. Абы щыгъуэм мэлым дыкъригъэлащ гъаблэм, мэжэщIалIагъэм.

Апхуэдиз илъэсым къриубыдэу журналисту ущылэжьакIэ, апхуэдиз тхылъ щыптхакIэ, уи акъылри, гурыхуагъри лажьэу йосэ. Тутын, аркъэ сефакъым зэи.  Дачэ сиIэщи, къарукIэ куэдрэ сыщолажьэ. ИтIанэ хуабжьу сыгушыIэрейщ, сыгуфIэрейщ, фIы фIэкIа сигу илъкъым, дахэ фIэкIа седжэркъым.   Зэман лей щызиIэхэм деж къамылым, дзэлым вазэхэр, матэхэр къахызощIыкI. Лэжьыгъэ нэужьым утрегъэу, хьэлъэр пщхьэщех абы. Ахэрауэ къысщохъу мыпхуэдэу жану сыкъызэтезыгъэнар.

Епсэлъар НэщIэпыджэ Замирэщ.