Псэр и закъуэу къыщынэм деж

Фэтихь къыгурыIуауэ къыщIэкIынт сэ гу зылъыстахэри, шей дефэу дыздэщысым къызэупщIащ:

- АтIэ, уэ дауэт зэрыпщIынур, - жиIэри.

- Дэтхэнэ зы лэжьакIуэми къалэн щыщIын хуейщ тыкуэным щIэмылъыж е яух хьэпшыпхэр ятхыу уи деж къытралъхьэну, ар ямыгъэзэщIауи унэм кIуэж мыхъуну. ИтIанэ фабрикэхэм, заводхэм я лэжьакIуэхэр жьыуэ къокIуэри мыбдежым щызэхэтхэщ. Хъуну щытмэ, сэ нэхъ жьыIуэу сыкъакIуэурэ ахэр зыхуей псори згъэхьэзырынщ. Е зыхуеинухэр иту тхылъымпIэ къытхуагъанэмэ, пщыхьэщхьэм псори зэгъусэу дежэмэ, ахэр тхуэгъэхьэзырынущ.

Фэтихь зыкъомрэ къызэплъащ, икIи игу ирымыхьу къэнакъым лэжьыгъэр зыгъэкIуэтэн Iэмалу сэ утыку къислъхьахэр.

- Алий, Тхьэм уигъэпсэу, сэ абы гу лъызмытэу аратэкъым, ауэ уэри ар щыжыпIэкIэ, дыхуэкIуэнщ а Iэмалым. А махуэм зы тхьэмахуэ улахуэм хуэдиз иджыри къысхущIигъури къызитащ.

- Мыр сыт? Мыр дауэ? - щыжысIэм,

- Ар уэ къэблэжьащ, - жиIащ.

А махуэм гухэхъуэу сиIам щIэи гъуни иIэтэкъым, иджы си адэ-анэм ахъшэкIэ садэIэпыкъуфынут, къалэм къыщыблэжьымрэ къуажэм улахуэ щызекIуэмрэ фIыуэ зэщхьэщыкIырт.

Сигу зэгъауэ сылажьэрт, зы пщэдджыжь къэмынэу нэхъ пасэу сыкъакIуэрти, тыкуэныр Iусхырт, зэрысхузэфIэкIкIэ лэжьыгъэр згъэкIуатэрт. Псом нэхъ гукъинэжыр, илъэсыщIэр къыщихьэм, Фэтихь улахуэм ищхьэкIэ мазитI улахуэ къызэрызитарат. ЗыкIэ сыгуфIэрт, сыгушхуэрти! АпхуэдизкIэ и лэжьакIуэхэм гулъытэ яхуищIырти, дыкъыщалъхуа махуэхэри хэхауэ игъэлъапIэрт. Дэтхэнэм и унагъуэми IэфIыкIэ, лыхэкI, пхъэщхьэмыщхьэхэр иригъашэрт.

Махуэм сылажьэми, пщыхьэщхьэхэр нэхъ зэшыгъуэ хъурт. Ди гъусэу лажьэ зы щIалэ гуэрым и анэр адыгэу къыщIэкIащ. Езыр илъэситIым щIигъуауэ мы IуэхущIапIэм щылажьэрт. Ауэ езыр укIытэхт, сэ занщIэу си Iуэху еплъыкIэр зэрысIуэтам хуэдэу ищIыну ирикутэкъым: укIытэм къыхихрэт, хьэмэрэ щыIэкъэ и лэжьыгъэр игъэзащIэрэ и унэм кIуэжмэ, нэгъуэщI хуэмейуэ.

ЩIалэм зэреджэр Кемалт, езыр къызбгъэдыхьэри къалэм шей ефакIуэ дыкIуэну къызжиIащ. Сэри сызэшырти, хьэуэ къыхэзмыгъэкIыу пщыхьэщхьэхэм Чаршым (бэзэрым) дыкIуэурэ ди зэш тедгъэурт. Зы махуэ гуэрым, махуэр бзыгъэу дыдэкIауэ, жьышхуэ къепщэ хъуащ.

- Мыр зыкIи умыгъэщIагъуэ, - жиIащ Кемал. - Къайсэр и жьым урихьэжьэнри хэлъщ. Уэшх мащIи къешх хъуащ, укъыхыхьэмэ уиуфэнщIыну.

- Дауэ дыкIуэжыну? - щыжысIэм,

- ТIэкIу думыгъэпIащIэ, иджыри теужынкIи мэхъу.

АрщхьэкIэ теужын дэнэ къэна, нэхъ хуабжь хъурт. Кемал къэзэплъри, си щыгъыным дагъуэ хуищIащ:

- Мыра щыгъыну уиIэр? Щхьэ нэхъ хуабэу зоумыхуапэрэ? - жиIэри.

- Сэ си закъуэ къэскIухьыну зыри сцIыхуркъым, зы гъусэ сиIамэ, нэхъ сытегушхуэну къыщIэкIынт.

- Уи улахуэр дэнэ щыIэ?

- Унэм.

- Бэзэр махуэм нэхъ жьыIуэу дыкъыдэкIынщи дыщэхуэнщ, сэри ситащ а уи щытыкIэм, къыздэIэпыкъуахэри сыпсэуху сщыгъупщэнукъым, сигу IэфIу игъащIэкIэ яхуилъынущ.

    Си улахуэр къасщтэри, Кемалрэ сэрэ зэгъусэу бэзэрым дыкIуащ.

ЩIымахуэр къэсати, пыIэ, вакъэ, гъуэншэдж, джанэ, щIыIу телъ - куэд хъурт а махуэм си япэ фэилъхьэгъуэу къэсщэхуар. Унэм сынэсыжри, си фIэщ мыхъужу щыгъынхэр зэсхъуэкIыурэ куэдрэ зыщыстIэгъащ, иджы Симазэ и пащхьэм сызэриувэн щыгъын дахэкIей къэсщэхуат. СыгуфIэрт, сыпагэрт. Си закъуэ къалэм къыщыскIухь хъури, еджэн щIэддзэмэ, Симазэ къыстемыукIытыхьу, хъыджэбз дахэкIейм декIун хуэдэу зэрызысхуэпэнум иужь сихьащ.

- Маринэ хъуэжэ, кхъыIэ, тIэкIу нэхъ мыхъуми зыдвгъэгъэпсэху, зы шеибжьэ дефамэ, адэкIэ пытщэнт.

- Хъунщ, тхьэ содэмэ, - жиIащ Маринэ, - НытIэ, зы сыхьэт ныкъуэкIэ мыбдеж дыщызэхуозэж, аракъэ? - Псори абыкIэ арэзы хъури, шеяфэ зэбгрыкIащ. Алий и хъыбарым иужькIэ пищэжынщ.

Симазэ и унагъуэр, дэтхэнэ къуажэдэсхэми ещхьу, адыгэ гъэсэныгъэрэ пщIэрэ зэрылъ унагъуэт. И адэ Ибрэхьим губгъуэм жэщи махуи къимыкIыу илэжьыхьырт, и анэ Закия унэм дэст, унагъуэр зыхуей хуигъазэу. Унагъуэм япэу хъыджэбз дахэ къахуэхъуат, псори щыгуфIыкIыу абы хъарзынэуи зиужьу щIидзат. Симазэ илъэситI щрикъум, унагъуэр хьэщIапIэ къикIыжу щIыIэ уаем хэхуащ. Мы лъэныкъуэмкIэ апхуэдизу уэсыр щIым къыщытрелъхьэри, унащхьэм щынэси къохъу. Хым и щхьэкIэ, а къуажэр метр минрэ щитхум щIегъу, апхуэдизу лъагэщи. Лъэсу хьэщIапIэ къиздикIыжым, уэс кърипхъыхыу щIидзащ, борэн хъууэ хуежьэри, жьапщэм имыгъакIуэу куэдрэ гугъу ехьу гъуэгу тетахэщ. Сабийм щIыIэ зэрыхыхьар и пщтырагъымкIэ жэщым къащIащ, гужьеяуэ къуажэ дохутырыр къраджащ.

- Сабийм и тхьэмбылым щIыIэ хыхьащ, псынщIэу мыхэр ефхьэлIэ, - жиIэри хущхъуэ, мастэ хэIун хуейхэр итхри щIэкIыжащ.

Хущхъуэ щахуамрэ мастэ халъхьамрэ тIэкIу нэхъыфI къащIыжащ, ауэ Симазэ къыдэкIуэтеиху жьыр нэхъ хуримыкъу хъуат, и фэр пыкIауэ, и шхыным химыгъэщIу апхуэдэти, адэ-анэр игъэгузавэу екIуэкIащ. И анэмкIэ и адэшхуэр къыщыкIуам чэнджэщ къаритащ нэхъыбэрэ жьыбгъэм хагъэтыну, лъэсу къикIухьмэ, и гум къытемыхьэлъэну. ИтIанэ дохутырым мазэм зэ нэхъ мыхъуми егъэлъэгъун хуейуэ къажриIащ. Къайсэры къикIа дохутырыр еплъати, я сымэджэщым щIигъэгъуэлъхьэну къигъэгугъащ. Яшащ, щIагъэгъуэлъхьащ, кIэлъыплъахэщ, нэгъуэщI сымаджэщым дохутыр зыбжанэ кърашри гум траха сурэтым ахэри ирагъэплъащ. Нэхъыбэм жаIэр фIытэкъым.

- ЩIыIэ узым къыхихар тыншу щыпхуэмыгъэхъуж къохъу, и гум сэкIэ ухэIэбэмэ, умыщIэххэу къэувыIэнкIэ хъунущ, - жаIэ зэпытт. Ауэ и хущхъуэгъуи и гъащIэр нэхъ тынш зыщIыни щыIэу къалъытэрт. Игъэпсэуми, илъэс пщыкIутху, тIощI - арат пIалъэу къыхуагъэувар. Симазэ къеузым хуэдэ цIыху миным зы е тIу къахэкIыу арат. «Ар щхьэ дэ ди унагъуэм къихьэнкIэ хъуа?» - а гупсысэм унагъуэр игъэгуIэрт.

 Аргуэру дохутырым щIэлъауэ къыщыщIагъэкIыжым, дохутырхэр Симазэ и анэм къепсэлъащ. КуэдкIэ нэхъыфI зэрыхъуари къыжраIащ, сабий Iэпкълъэпкъ хэхъуэм гур зэрыпэмылъэщынур къыгурагъэIуащ.

Хъыбар гущIыхьэм иришэха анэр и пхъум щыIуплъэм, къыгурыIащ абы псори зэрызэхихар.

- Сыт, мыбдежым щхьэ ущыт?

- Сызэшти, уи деж сыкъэкIуащ, сыкъыщыщIыхьэм сэ фыкъыстепсэлъыхьырти, псори зэхэсхащ.

Анэр и пхъум Iуплъэри и нэпс пIащитIыр къыщIэхуащ, Симази хьэзырыххэти зызрашэкIри гъыуэ тэлайкIэ сымаджэщым щIэтащ.

- Мамэ, сэ ин сыхъу мыхъуну ара-тIэ? - щIоупщIэ Симазэ.

- Тхьэм дыкъихъумэ, си псэ закъуэ! Ини ухъунщ, Тхьэ дохутырхэр щыщыуи куэдрэ къохъумэ, уи гур умыгъэныкъуэ абы щхьэкIэ, - и нэпсхэр ирилъэщIэкIыурэ и пхъум и щхьэм Iэ делъэ.