Къэралыр къэзыIэта, зыхъума цIыхухэм теухуауэ тхыгъэ куэд къызэринэкIащ Дэцырхъуей Мусэрбий. Абыхэм язщ фызыщыдгъэгъуазэр.
Багъэтыр ХьэзрэIил (сурэтым) Тэрч щIыналъэм хыхьэ Курп Ищхъэрэ (Къаншыуей), жылэжьым мэкъумэшыщIэ унагъуэм къыщалъхуащ, и сабиигъуэри и балигъ гъащIэри абы щихьащ. Хэку зауэшхуэм и лъэхъэнэ бзаджэхэм хиубыда ХьэзрэIил гугъуехь куэд и нэгу щIэкIащ. И сабиигъуэ пасэм щегъэжьауэ махуэ тыншыгъуэ иIакъым.
1937 гъэм ХьэзрэIил къуажэм дэт курыт еджапIэм щIэтIысхьат, ауэ, зы илъэс ирикъу емыджэу и анэр дунейм ехыжри унагъуэр зэрыщыту къыхуэнащ. И къуэш нэхъыщIэ МусрэIил и ныбжькIэ илъэс ещанэм ит къудейуэ арат. ЖыпIэнурамэ, сабийм сабийр къыхуэнат. И адэри 1942 гъэм Хэку зауэшхуэм дэкIри хъыбарыншэу кIуэдат.
1942 гъэм, нэмыцэ зэрыпхъуакIуэхэр ди щIыпIэм къыщысам, ХьэзрэIил и ныбжьыр илъэс 12 ирикъуа къудейт. Абы щыгъуэм ещанэ классыр къиухауэ арат. И еджэныр зауэм къыщызэпиудым, щIалэщIэр губгъуэ лэжьыгъэ хьэлъэм пэрыуващ. Езым нэхърэ тIэкIукIэ нэхъыжь Былымыхь Хьэзрэт шым тесу, ХьэзрэIил къитхъыр иIыгъыу нартыху зэхуакур ягъэкъабзэу щытащ.
Жылэм къыдэна жьыкIэфэкIэхэмрэ цIыхубзхэмрэ Прохладнэ (КъалэкIыхьым) кIэнауэтI яшати, ХьэзрэIил и ныбжьын щIалэ цIыкIухэм колхоз лэжьыгъэр я пщэм къыдэхуат. «Вы зимыIэм шкIэ щIещIэ», жыхуиIэрати, мо зи Iэпкълъэпкъыр иджыри дахэ-дахэу зэрымыуда сабий ныкъуэхъухэм яхузэфIэкIащ колхозым и лэжьыгъэр къамыгъэувыIэн.
А лъэхъэнэм узэрылэжьэну техникэу щыIэр мащIэ дыдэти, выкIэ, жэмкIэ вэуэ колхоз губгъуэм итт цIыхубэр. ХьэзрэIил и жэмитIри хэту пхъэIэщэкIым жэм хырых щIэщIауэ иривэу щытащ.
Ауэрэ Хэку зауэшхуэр увыIэри, 1946 гъэм шитI щIэщIауэ ирилэжьэну шыгу къратат ХьэзрэIил. 1951 гъэр иухыхуи гублащхьэр имыутIыпщу махуэ къэс губгъуэм итащ.
А илъэс дыдэм Ардав Климушкэрэ ХьэзрэIилрэ трактор (СТЗ) къратат, тIури чэзууэ тесыну. А гъэм къуажэ губгъуэхэм бжьэхуц тращIэри, трактор цIыкIумкIэ бжьэхуц хьэсэхэр зэрахьауэ щытащ. Лэжьыгъэм къыпэрашри, Пермь областым пхъэ зыгъэхьэзыру щылажьэхэм я деж ХьэзрэIил ягъакIуэ. Зыхыхьахэм ефIэкIыу абы мазихкIэ щоIэри, и жылэжьым къегъэзэж, колхозым трактор (ДТ) къретри, и ныбжьыр армэ кIуэгъуэ хъухукIэ абы иролажьэ.
1955 гъэм сержанту и дзэ къулыкъур къиухри, щалъхуа жылэм къигъэзэжащ икIи махуэл димыхыу колхозым хыхьэжащ.
ХьэзрэIил цIыху жант, жыIэщIэт, сыт хуэдэ IэнатIэми хэзагъэрт. Абы гу лъимытэу къэнакъым колхоз унафэщIым икIи 1959 гъэм гъэш фермэр и IэмыщIэ кърилъхьащ. Нэхъ ипэIуэкIэ ар Iэщым яхэмытами, зэфIэкI инхэр къыщигъэлъэгъуащ. А куейм зэхьэзэхуэ щекIуэкIмэ, абы игъэлажьэ гупым япэ увыпIэр куэдрэ къыщахь къэхъуащ, утыку инхэм я цIэр фIыкIэ къыщраIуэу.
1969 гъэм Къаншыуей губгъуэхэм жызум гектар щибгъум нэс хащIат. Зэгуэр «Серп и молот» зи фIэщыгъэу щыта колхозыр жызум совхоз «Курпский» хъуат. А гъэ дыдэм Багъэтырыр совхозым и зы къудамэм и унафэщIу ягъакIуэ.
1985 гъэм аргуэру гъэш фермэм игъэзэжащ. Сыт хуэдэ къалэнми жэуаплыныгъэшхуэ хуиIэу бгъэдэт ХьэзрэIил, зыпэрыхьэжа лэжьыгъэр къызыхуэтыншэу иригъэфIэкIуащ. Ар 1994 гъэ пщIондэ, пенсэм кIуэуэ тIысыжыху, гъэш фермэм и унафэщIу щытащ.
Багъэтырым и щхьэгъусэ Майи фермэм щылэжьащ. Абыхэм бынибл зэдапIащ, ягъэсащ, ирагъэджащ. ЖыпIэнурамэ, къэрал, жылэ, унагъуэ къалэн къатенакъым зэщхьэгъусэхэм.
