Зы сурэтым и хъыбар

Къэбэрдей-Балъкъэрым хыхьэ Прохладнэ щIыналъэм и Екатериноградскэ станицэр республикэм и пасэрей жылагъуэхэм ящыщщ. Екатериноградскэ станицэм, 1785-1790 гъэхэм Екатериноград къалэу щытам, и тхыдэм теухуа хьэпшып куэд щахъумэ Пушкиным и цIэр зезыхьэ музейм. Ахэр зэхуахьэсащ абы щыпсэухэм. Музейм и унафэщIыр Федецовэ Верэщ. 

Музейм щIэлъщ дэфтэрхэр, сурэтхэр, гъуазджэ лэжьыгъэхэр, фэилъхьэгъуэхэр, Iэщэхэр. СурэтыщI Сасов Григорий и IэдакъэщIэкI лэжьыгъэхэм ящыщщ абы щIэлъ «Анэм хуэгъэза иужьрей тхыгъэр» Интернетым дызыщрихьэлIа «Хранители памяти» тхыгъэм абы и гугъу щыщIащ. Ар теухуащ лIыгъэрэ хахуагъэрэ зэрихьэу Хэку зауэшхуэм хэта Пересадэ Николай. Фронтым щыIэу, зауэм Iухьэн и пэ къихуэу абы и анэм тхыгъэ къыхуиутIыпщат. Ар а зэхэуэм хэкIуадэри, и анэм щхьэкIуэ тхыгъэ хуагъэхьащ. Хъыбар гуауэм иужькIэ тхьэмахуэ дэкIауэщ и анэ Екатеринэ къуэм къыбгъэдэкI тхыгъэр къыщыIэрыхьар. Абы гугъэ къезыта анэм и фIэщ хъуатэкъым Николай зауэм зэрыхэкIуэдар. Анэр псэуху пэплъащ и къуэм къигъэзэжыным. Абы къулыкъу къыдэзыщIахэм я ныбжьэгъум и анэм письмо къыхуатхырт, зауэ нэужьым ахэр кIуэурэ Николай лIыхъужьу зэрыхэкIуэдам хутепсэлъыхьащ, ауэ Екатеринэ и гугъэр хихыжыртэкъым. Гъэ къэс гъатхэпэм и кIэхэм щыщIэдзауэ мэкъуауэгъуэм и пэ пщIондэ сэлэтым и анэр Прохладнэ станцым пщэдджыжькIэрэ кIуэрти, жэщыр хэкIуэтэху и къуэм щыпэплъэрт, мафIэгухэм IущIэу. 

Сасов Георгий и лэжьыгъэхэм ящыщщ Екатериноградскэ станицэм и гербри. Гъэ къэс Волгоград къикIыурэ Георгий щалъхуа щIыналъэм къэкIуэжырт, дунейм ехыжа и нэхъыжьхэр игу къигъэкIыжын, и Iыхьлыхэр илъагъун папщIэ. Николай и анэр абы ицIыхурти, вокзалым тесу щыхуэзэм, и сурэтыр ищIри, музейм тыгъэ хуищIат. 

Фронтым къикIыу Николай и ныбжьэгъухэм къабгъэдэкIыу Екатеринэ къыIэрыхьа тхыгъэм итт: «Фи къуэ, ди ныбжьэгъу Пересадэ Николай нэмыцэ Iэлхэр Сталинград къащтэу я мураду къалэм къыщебгъэрыкIуэм, къикIуэт имыщIэу абыхэм япэщIэуващ, Сталиным и къалэр ихъумэну. Фашистхэм щапэщIэтым абы къигъэлъэгъуа лIыгъэр умыгъэщIэгъуэн плъэкIыртэкъым. Правительствэм гулъытэншэ ищIакъым фи къуэ Пересадэ Николай зэрихьа лIыхъужьыгъэр. Абы къыхуагъэфэщащ «И хахуагъэм папщIэ» медалыр. СССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым и унафэкIэ 1942 гъэм дыгъэгъазэм и 22-м къратащ «Сталинград зэрихъумам папщIэ» медалыр». 

Пересадэ Николай лIыгъэрэ хахуагъэрэ зэрихьэу хэкIуэдащ, лагъымыр къауэри. Украинэм, Донецкэ областым ар щыщIалъхьэжащ, Красный Яр щIыпIэм километритIкIэ пэгъунэгъуу. 

Тхыдэ фэеплъхэм балигъхэм я дежкIи щIалэгъуалэм папщIи мыхьэнэшхуэ яIэщ. Апхуэдэщ Хэку зауэшхуэм хэтахэм къащIэна сурэтхэр, фэилъхьэгъуэхэр, медалхэр, орденхэр.