КъБР-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, КъБР-м и Музыкэ театрым и режиссёр нэхъыщхьэ Дэбагъуэ Роман Къэралбий и къуэм и ныбжьыр илъэс 60 ирикъуащ.
Дэбагъуэ Роман 1988 гъэм къиухащ Щукин Борис и цIэр зезыхьэ Театр училищэм и актёр факультетыр. 2003 гъэм а еджапIэм и режиссёр факультетри къиухыжащ. ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым и актёру лэжьащ. Абы и утыкум щигъэзэщIа ролхэм ящыщщ Анучкин (Гоголь Николай, «Женитьба»), Джатэгъазэ (IутIыж Борис, «Тыргъэтауэ»), Миловзоров (Островский А. «Без вины виноватые»), Рудольфэ (Э. де Филиппо, «Цилиндр), Сальваторе (Э. де Филиппо «Человек и джентльмен»), Вернуйе (Лабиш Э. «Милейший Селимар»), Эбин (О Нил Ю. «Любовь под вязами»), нэгъуэщIхэри.
Дэбагъуэм и режиссёр лэжьыгъэхэм ящыщщ ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым, Горький Максим и цIэр зезыхьэ Урыс къэрал драмэ театрым, Кулиев Къайсын и цIэр зезыхьэ Балъкъэр къэрал драмэ театрым щигъэувахэм ящыщщ «Пианино в траве» (Саган Ф.), «Ким IV» (Горин Г.), «ТIатIушэрэ СатIурэ» (Хугаев Г.), «IэфIынэ и нэ фIыцIитIыр» (Нало З.), «Случай в гостинице» (Куни Р.), «Вечно живые» (Розов Б.), «Все мои сыновья» (Миллер А.), «Валида» (Кажлаев М.), «Иоланта» (Чайковский П.), «Мадина» (Балэ М., Къардэн Хь.), «Травиата» (Верди Дж.), «Доктор философии» (Нушич Б.), Айтматов Чингиз и романым («И дольше века длится день») къытращIыкIа «Ушедший»жыхуиIэр, нэгъуэщIхэри.
Зи адэр физик, зи анэр дохутыр Дэбагъуэ Роман и адэм и лъагъуэм ирикIуэжыну къраIуэкIами, къыхиха режиссёр IэщIагъэр къыпаубыдакъым. Сабий хорым ехъулIэныгъэхэр иIэу хэтати, псом нэхърэ зыщIэхъуэпсыр уэрэд жиIэнырт, ауэ абы и макъыр фIэкIуэдащ. Музыкэ училищэм щIэтIысхьауэ, Урыс драмэ театрым и режиссёр Теувэж СулътIан зэгуэр къеупщIащ театрым щыджэгуну хуейрэ хуэмейрэ. Апхуэдэ щIыкIэкIэщ ар театрым къызэрыщыхутар.
- Сэ къызэрызгурыIуэмкIэ, упщIэхэм жэуап яримыту, ахэр къигъэувынырщ театрым и къалэныр. Театреплъхэм я зэштегъэупIэ мыхъуу, абы щекIуэкI спектаклхэм цIыхухэр зыщIагъэгупсысыжын хуейщ. Дунейм, ди республикэм, къэралым щекIуэкIхэм псом хуэмыдэу лъэпкъ цIыкIухэм ди Iуэху зытетым, сакIэлъоплъ, самыгъэгузавэуи хъуркъым. Зи анэдэлъхубзэр, къызыхэкIар, зи лъабжьэр зымыщIэж цIыхур шынагъуэщ. Ар зы цIыхуу мыхъуу, лъэпкъ псомэ, тIэунейуэ нэхъ шынагъуэжщ, - жеIэ Дэбагъуэм. – Театрым и бзэкIэ лъэпощхьэпохэм сытепсэлъыхьыну Iэмал сызэриIэр, си гупсысэхэмкIэ цIыхухэм сазэрыдэгуашэр сфIэфIщ. Си лэжьыгъэхэр псоми зэхуэдэу ягу дэмыхьэнкIэ Iэмал имыIэу щыткъым. Спектаклыр къызэхъулIауэ щызбжыр абы Iуэху еплъыкIэ зэхуэмыдэхэр къыщрикIуэрщ. Лэжьыгъэм цIыхухэм я гум зыри къыщимыгъэушмэ, абы зыри темыпсэлъыхьмэ, итIанэщ щымыхъуар. Зэманым дэгъуэгурыкIуэ мыхъуу, театрыр япэ иту кIуэн хуейщ. ИлъэсипщI къэс театреплъхэм я ныбжьым зехъуэж, щIэ къащIэувэурэ. Аращ ди лэжьыгъэм (псэлъэкIэм, утыку итыкIэм, сценографием, бгъэдыхьэкIэхэм) IэмалыщIэхэр хэтлъхьэу къэдгъэщIэрэщIэжын хуей щIэхъур, - жеIэ режиссёрым.
Дэбагъуэ Роман къыхегъэщ актёр лэжьыгъэм япэ лъэбакъуэхэр хэзычэ, щIалэгъуалэм ядэлэжьэну зэрыфIэгъэщIэгъуэныр. Абы игъэува «Аршин Мал Алан» спекталым нэхъыбэу щыджэгури щIалэгъуалэщ.
Дуней псом щагъэув спектакль, фильм нэхъыфIхэм Интернетыр къэбгъэсэбэпурэ ущыкIэлъыплъ хъу нобэрей зэманым, дауи, гугъущ театреплъхэр къыдэпхьэхыну. Ауэ зи лэжьыгъэм хуэIэижь Роман фIым я нэхъыфIу къыщIэтлъытэр щIэм зэрыдэбэкъуэфырщ.