Венерэм блэкIыныр IэмалыфIщ

Дызэрыщыгъуазэщи, Дыгъэм къедза планетэхэм цIыхухэр щегъэтIысэха зэрыхъуным щIэныгъэлIхэр куэд щIауэ йогупсыс.  

США-м Аэронавтикэмрэ хьэршыр джынымкIэ и лъэпкъ IуэхущIапIэм (NASA) хъыбар зэрызэбгригъэхамкIэ, а IэнатIэм щагъэхьэзыр ЩIым нэхъ къыпэгъунэгъу уафэщIхэм ящыщ Венерэ нэсыфыну кхъуафэхэр.  

Юпитерыр я плъапIэу

Ди къэралым Хьэршым пыщIа Iуэхухэр зезыгъакIуэ «Роскосмос»-м щылажьэхэми зэрыжаIам тетщIыхьмэ, Урысей Федерацэми куэд дэмыкIыу уахэм ириутIыпщхьэнущ Дыгъэм къедза уафэщIхэм я нэхъ абрагъуэ дыдэу къалъытэ Юпитер «зи лъэр» нэзыхусын кхъухьлъатэр.   

КъедгъэзэкIыжынщи, NASA-м и IэщIагъэлIхэм зэхагъэкIынущ Дыгъэм къедза планетэхэм ящыщу етIуанэ увыпIэр зыIыгъ (зэрыдигъунэгъумкIэ) Венерэм хуаутIыпщыну дзыхь нэхъ зэбгъэз хъуну кхъуафэхэр дэтхэнэхэр арами. Мы IуэхущIапIэм (агентствэм) щылажьэхэм апхуэдэхэм хабжэ хъуну мы зэманым яубзыхуар «Дэвинси+» программэр гъэзэщIэным (уафэщIым щхьэщыт хьэуам и химие зэхэлъыкIэр зэхэгъэкIыным) траухуамрэ «Веритас» зи фIэщыгъэу а планетэм геологие и лъэныкъуэкIэ и блэкIар наIуэ къэзыщIыфыну зыхуагъэфащэмрэщ.

Мыдрейуи, Венерэм и хьэуар чэзэпу (кислота) къыщызэрыкI и уэшхыр икъукIэ зэрыщхъухьзехьэр къэтлъытэмэ, абы и щхьэфэм цIыхухэр щебгъэтIысэхыныр хуабжьу шынагъуэ ин зыпылъщ.

Марсым ухуэплъэми, ДыгъэмкIэ зыгъазэ

США-м и Мэриленд штатым хыхьэ Балтимор къалэм Хопкинс Джон къыщызэIуиха университетым и къудамэхэм (Китайм и Нанкин, Италием и Болонье къалэхэм дэтщ) щылажьэхэм «Acta Astronautica» щIэныгъэ журналым хуагъэхьэзыра я тхыгъэшхуэм къызэрыхэщымкIэ, астрофизикхэм Марсым хуаутIыпщыну зыхуамурад хьэршыкIуэ кхъухьлъатэр а планетэм гъунэгъу хуэхъуным текIуэдэну зэманыр куэдкIэ нэхъ мащIэ ищIынущ, абы и гъуэгуанэр Венерэм щхьэпрыкIыу хузэтраухуэмэ. 

ЩIэныгъэлIхэм къызэрабжамкIэ, Марсым нэсын папщIэ, апхуэдэ лъагъуэм техьа кхъухьлъатэм зекIуэм гъэсыныпхъэу щигъэкIуэщIынури, зэрыщыту къатщтэмэ, тригъэкIуэдэнури хэпщIыкIыу игъэмэщIэнущ, астронавтхэми апхуэдэ «лъагъуэр» нэхъ шынагъуэншэу къахущIэкIынущ. 

Нэхъапэхэм астрофизикхэм Марсым хьэршыкIуэ кхъухьлъатэ хуаутIыпщын и IуэхукIэ, и гъуэгуанэр щыпхыгъэкIын хуейуэ зытраухуар а уафэщIымрэ ЩIы Хъуреймрэ уахэм зэрыщызекIуэ я уэрдыхъухэр (орбитэхэр) гъунэгъу щызэхуэхъукIэ, а тIум я зэхуаку дагъэкIыут. АрщхьэкIэ, апхуэдэ лъагъуэм техьа космонавтхэм кърагъэгъэзэжын папщIэ, а планетитIым я зэкIэлъыкIуэкIэр аргуэру зэтехуэху илъэситIым щIигъукIэ (мазэ 26-рэ) пэплъэн хуей хъунут.

Ауэ щыхъукIи, Хопкинс Джон и университетым щылажьэхэм Марсым нэхъ псынщIэу унэзышэсыфыну гъуэгуанэр Венерэм блэлъэтыкIын хуейуэ къыщIалъытам щхьэусыгъуэ зыбжанэ иIэщ. Япэрауэ, хьэршырыкIуэ кхъухьлъатэр а планетэм щхьэщыкIыу бутIыпщмэ, абы узэрызыщIишэ и гравитацэр, къызэрыпхущIэрыIэм къыхэкIыу, къыпхуэгъэсэбэпынущ. А Iуэхугъуэм, зэрынэрылъагъущи, зекIуэм текIуэдэну гъэсыныпхъэр игъэмэщIэнущ. ЕтIуанэрауэ, кхъухьлъатэр Венерэм благъэлъэтыкIмэ, космонавтхэм, здежьам нэсу, къагъэзэжыным текIуэдэну зэманми кIэригъэхунущ: апхуэдэ зекIуэм ихьынур мазэ 19 къудейщ (япэрейм етлъытмэ, илъэс ныкъуэкIэ нэхъ мащIэщ).

Нэхъыщхьэжыр аращи, Венерэм блашыну лъагъуэу зи кIыхьагъыр (текIуэдэну зэманымкIэ къэтпщмэ) илъэс иримыкъур хьэршыкIуэ кхъухьлъатэхэр уафэщI жыжьэхэм хуэзутIыпщыну зи мурадхэм папщIи Марсыр псэупIэ зыщIыну гугъапIэ зиIэхэм я дежкIи хэкIыпIэфIщ.     

    КЪУМАХУЭ Аслъэн.