Совет Союзым и ЛIыхъужьыцIэр къызыхуагъэфэщахэм ящыщщ Ботэщей (Малый Зеленчук) адыгэ къуажэжьым къыщалъхуа Хьэбэч Умар Хьэмид и къуэр.
И ныбжьыр илъэс 23-рэ мыхъуауэ, зауэр иухыным махуэ 28-рэ фIэкI имыIэжу, Хьэбэчым и псэр ТекIуэныгъэм щIитащ.
Умар ерыщагъ зэрыхэлъым, зыхуигъэувыж къалэнхэм лъэбакъуэ быдэкIэ зэрыхуэкIуэфым гу лъатащ щIалэ цIыкIур иджыри къуажэ еджапIэм щIэсу. Сыт щыгъуи пэжщIэкъу, къикIуэт зымыщIэ щIалэм пщIэ хуащIырт, ныбжьэгъу щыпкъэу ялъытэрт. Арагъэнщ комсомол комитетым и секретарь къалэныр Умар къыщIыхуагъэфэщауэ щытар. И ныбжьым емылъыта губзыгъагъэ зыхэлът, жыжьэрыплъэт. Апхуэдэ и хьэл-щэнхэр зэкъым зауэр щекIуэкIым Умар сэбэп къызэрыхуэхъужар…
Педучилищэ нэужьым Хьэбэчыр мазэ бжыгъэкIэ егъэджакIуэу лэжьащ, итIанэ зауэ-лъэсыдзэ училищэм щIэтIысхьэри, ехъулIэныгъэхэр иIэу къиухащ, лейтенанту.
37-нэ гвардие корпусым и 100-нэ гвардие Свирскэ хьэуа-десант бригадэм и батальоным и командир ныбжьыщIэ дыдэу Умар зауэм Iутащ, фIыуэ къалъагъуу, пщIэрэ щIыхьрэ къыхуащIу.
Хьэбэч Умар щэнейрэ Совет Союзым и ЛIыхъужьыцIэр къыфIащын хуеящ. Ауэ зэщ апхуэдэ щIыхьыр къызэрыхуагъэфэщар, ари бэлыхьышхуэм хэту...
Зыхэта 100-нэ Свирскэ хьэуа-десант бригадэм щыщ дзэ пакIэр япэщIыкIэ Москва и Iэгъуэблагъэм щагъэхьэзырри, иужькIэ Карельскэ фронтым ягъэкIуащ. Псоми хуэмыдэжу Умар цIэрыIуэ щыхъуар Самбатук фин быдапIэ къыщащтам щыгъуэщ. Мы быдапIэм бгъэдыхьэпIи бгъэдэкIыпIи иIэтэкъым, бгы къырым хэтти, абы нэмыщIу ихъуреягъкIэ псы-ятIэт, адэкIэ-мыдэкIэ къиукIыпIэ зэхуэмыдэхэри иIэт. Кхъухьлъатэхэмрэ артиллериемрэ къэбгъэсэбэпу уебгъэрыкIуэми, къыпхуэщтэнутэкъым. БыдапIэм урибгъэдыхьэ хъуну иIэр зы лъагъуэ закъуэти, ар финыдзэм ихъумэт, езыри псы-ятIэм пхыкIти, пхузэхуэщIынутэкъым, ди сэлэтхэри пхыкIыфынутэкъым.
ТIасхъэщIэххэм къахутар зэригъапщэурэ куэдрэ гупсыса нэужь, Умар мурад ищIащ хьилагъэ хуекIуэну. Нэхъ зауэлI хахуэхэр хэту, финыбзэри фIыуэ ящIэу абы зы гуп зэригъэпэщащ. Ахэр фин сэлэтхэр зэрыхуэпа щыгъынхэмкIэ ихуэпащ, бийм и паролри зригъэщIащ, гугъуехь пэщIэхуэмэ, къызэрызэранэкIыфыну щIыкIэми хуигъэсахэщ. Загъэхьэзыра нэужь, Умар я пашэу гупым бий плъырыпIэхэр къызэранэкIри, быдапIэм дыхьащ. ИкIи бий къапэмыплъагъэххэм зэрымыщIэкIэ ятеуэри быдапIэр къащтащ, совет сэлэт хэмыкIуадэу. А зым папщIэ Умар къыфIащын хуеят Совет Союзым и ЛIыхъужьыцIэр. Ауэ абы щыгъуэ къратар дзэзешэм ират хабзэ Невскэ Александр и орденрат.
Умар и зауэлI гъуэгуанэр IупщIу къыхощ 1943 гъэм екIуэкIа зэхэуэхэм. Зи ныбжьыр илъэс 22-рэ фIэкIа мыхъуа щIалэм къыхуагъэфэщат хьэуа-десант дивизэм и батальоным и командиру щытыныр.
1944 гъэм совет зауэлIхэм Карельскэ фронтымкIэ бийм ебгъэрыкIуэн ирагъажьэ. А зэхэуэхэм зауэ, политикэ мыхьэнэшхуэ яIэт. Сталиным и унафэкIэ Карельскэ фронтым дэIэпыкъуэгъу хуащI хьэуа десантникхэр. Батальоным я пашэр Хьэбэчрат. Бийм дауэ зимыгъэбыдами, дапхуэдэу зэхэуэхэр гуащIэу щымытами, совет зауэлIхэм фашистхэр къыпэщIэтыфакъым. Свирь псы Iуфэм щекIуэкIа зэхэуэ гуащIэхэм Хьэбэчым лIыгъэшхуэ щигъэлъагъуэу хэтащ.
ЩIалэ хъыжьэм зэрихьа лIыгъэм иужькIэ куэдрэ тепсэлъыхьыжащ Умар къыдэзэуахэр. Хьэбэчым и батальоным ипщэкIи ищхъэрэкIи къебгъэрыкIуэ финхэр лъэрыщIыкI ищIт. А зэхэуэм къыпэкIуащ Сумбатукс деж бийм кIэ щетыныр.
ШыщхьэIу мазэм зэхэуэхэр нэхъ ужьыхауэ, дивизэм къэкIуащ генерал Мерецков. Абы зыхуигъэзащ 30I-нэ полкым и командир Харазия икIи генералым жриIащ Хьэбэч Умар и зэуэкIэм, и лIыгъэм Совет Союзым и ЛIыхъужь щIыхьыцIэр хуэфащэу къызэрилъытэр. Генерал Мерецковым жиIащ дзэм и штабым Iуэхур зэрызэхигъэзэрыхьар, зэхагъэкIыжын зэрыхуейр...
I945 гъэм мэлыжьыхьым и 9-м Хьэбэчым и батальоныр Австрием и къалащхьэ Венэ хуит къэщIыжыным хэтащ. Ди сэлэтхэм къикIуэт ямыщIэу бийм и техникэр зэхагъэлъалъэрт. Апхуэдэ зы зэхэуэм дежи Хьэбэч Умар уIэгъэ хьэлъэ щохъу.
Мэлыжьыхьым (апрелым) и 13-м Венэ хуит къащIыжащ. Свирскэ гвардейскэ фочауэ полкым щыщу Совет Союзым и ЛIыхъужьыцIэр фIащыну зыхуагъэфэщахэм аргуэру Хьэбэч Умар яхэхуащ...
Дауэ хъуми, илъэс 46-рэ дэкIауэ, 1991 гъэм Хьэбэч Умар къилэжьа щIыхь иныр - Совет Союзым и ЛIыхъужьыцIэр лъагъэсыжащ.
Хьэбэчым и цIэр езыр щеджа педколледжым, къыщалъхуа Ботэщей къуажэм дэт курыт еджапIэм, Подмосковьем, Москва дэт еджапIэхэм ящящхэм зэрахьэ, Хьэбэз районым пхыкI уэрам нэхъыщхьэми фIащащ.
И фэеплъхэр Австрием и къалащхьэ Венэ, Черкесск педколледжым, Ботэщейм и курыт еджапIэ лIыхъужьым и цIэр зезыхьэм я пщIантIэхэм дэтщ, республикэм и ЛIыхъужьхэм я аллеем итщ.
