КъБР-м и Парламентым ЩэнхабзэмкIэ, жылагъуэм зегъэужьынымрэ хъыбарегъащIэ политикэмкIэ и комитетым «стIол хъурей» жыпхъэм иту иджыблагъэ иригъэкIуэкIа зэIущIэр траухуащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и жылагъуэ IуэхущIапIэхэм я лэжьыгъэмрэ абыхэм зэрызаужьымрэ.
Абы хэтащ КъБР-м и Парламентым и УнафэщIым и къуэдзэ Къардэн Мурат, КъБР-м и Iэтащхьэмрэ Правительствэмрэ я лIыкIуэу республикэм и хабзэубзыху, суд IуэхущIапIэхэм щыIэ ДыщэкI Мадинэ, КъБР-м и Iэтащхьэм и Администрацэм щIыналъэ политикэр убзыхунымрэ щIыпIэ унафэр зехьэнымкIэ и управленэм и унафэщI Хьэсанэ Аслъэн, Дунейпсо Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ Сэхъурокъуэ Хьэутий, депутатхэр, министрхэр, дин, жылагъуэ IуэхущIапIэхэм, щIалэгъуалэ зэгухьэныгъэхэм я лIыкIуэ-хэр.
Къардэн Мурат зэIущIэр къыщызэIуихым къыхигъэщащ щIызэхуэса Iуэхум ди зэманым мыхьэнэшхуэ зэриIэр: «Лъэпкъ щэнхабзэ зэмылIэужьыгъуэхэм дыхэплъэну Iэмал зэрыдиIэр ди къулеягъэ нэхъыщхьэщ. Ахэращ ди зыужьыныгъэм лъабжьэ яхуэхъур. Дин IуэхущIапIэхэр, щэнхабзэ центрхэр ди зэманым жыджэру зэрылажьэм и фIыгъэкIэ ди щIыналъэм анэдэлъхубзэхэр, хабзэхэр хъума щохъу, лъэпкъ зэхущытыкIэхэр щофIакIуэ. Республикэм щэнхабзэ зэхыхьэшхуэхэр, хэзыгъэгъуазэ, псапэ Iуэхухэр зэмымыууэ зэрыщекIуэкIыр абы и щыхьэтщ. Депутатхэм ди къалэнщ щIыналъэ унафэщIхэмрэ жылагъуэ IуэхущIапIэхэмрэ я зэпыщIэныгъэр едгъэфIэкIуэну».
КъБР-м и Парламентым ЩэнхабзэмкIэ, жылагъуэм зегъэужьынымрэ хъыбарегъащIэ политикэмкIэ и комитетым и унафэщI Текуев Амырбий жиIащ лъэпкъ зэмылIэужьыгъуэхэр, дин зэхуэмыдэ зыIыгъхэр зэгурыIуэ-зэдэIуэжу лIэщIыгъуэкIэрэ республикэм къызэрыщызэдекIуэкIар.
- Жылагъуэ зэгухьэныгъэхэр IуэхущIапIэ къудейкъым, атIэ лъэпкъ гупсысэхэр, хабзэхэр ипэкIэ зыгъэкIуатэу, зэхъуэкIыныгъэфIхэм я Iэмалу щытщ, - къыхигъэщащ Текуевым. - Зи гугъу тщIы Iуэхум ехьэлIауэ гугъуехь щыIэхэм зыщыдгъэгъуэзэну нобэ дыхуейщ, адэкIи зэгъусэу ди лъэпкъ зэкъуэтыныгъэр дгъэкIуэтэн папщIэ.
Лъэпкъхэм я зэныбжьэгъугъэр егъэфIэкIуэныр, дин зэгурыIуэныгъэ щыгъэIэныр, щIэблэр хэкупсэу къэгъэхъуныр, щIалэгъуалэр терроризмымрэ экстремизмымрэ пэIэщIэ щIыныр, нэгъуэщI Iуэху щхьэпэхэри я нэIэм зэрыщIэтыр жиIащ КъБР-м лъэпкъ Iуэхухэмрэ жылагъуэ проектхэмкIэ и министр КIурашын Анзор.
Къэпсэлъам къыхигъэщащ Къэбэрдей-Балъкъэрыр щIыналъэ мыинми, лъэпкъ зэмылIэужьыгъуэу 80-м щIигъу зэрыщызэдэпсэур. Республикэм дин IуэхущIапIэу 189-рэ щыIэщ: 138-р муслъымэну, 23-р протестанскэу, 23 - православнэу, 3 урым-католическэу, 1 иудейуэ, 1 ермэлыуэ. КIурашын Анзор жиIащ дин IуэхущIапIэхэр республикэм и жылагъуэ гъащIэм жыджэру зэрыхэтыр, щIалэгъуалэр зэрагъасэр, къулыкъущIапIэхэм зэрадэлажьэр, псапэ Iуэху куэд къызэрызэрагъэпэщыр. А лэжьыгъэр зыхуэгъэзар щIыналъэм цIыхухэр зэгурыIуэ-зэдэIуэжу, зэкъуэту щызэдэгъэпсэунырщ. Анэдэлъхубзэмрэ щэнхабзэмрэ хъумэным телажьэу республикэм иIэщ лъэпкъ жылагъуэ зэгухьэныгъэу 40, лъэпкъ щэнхабзэ центру 13 мэлажьэ.
- Ди министерствэр щIэгъэкъуэн яхуохъу жылагъуэ IуэхущIапIэхэм. Абыхэм Iэмал ядот я IуэхущIафэхэр къызэрызэрагъэпэщыну мылъку щахухэтх зэхьэзэхуэхэм хэтыну. «КъБР-м лъэпкъ Iуэхухэмрэ жылагъуэ проектхэмрэ ехьэлIа къэрал пщэрылъхэр щыгъэзэщIэн», «Къэбэрдей-Балъкъэрым экстремизмэмрэ терроризмэмрэ щы- пэщIэтын» къэрал программэхэм япкъ иткIэ, фейдэ къегъэщIыным зи лэжьыгъэ темыщIыхьа IуэхущIапIэхэм 2025 гъэм яхухэтхащ сом мелуан 2, - къыхигъэщащ министрым.
Абы жиIащ Лъэпкъ политикэр къагъэсэбэпу цIыхубэм я зэхуаку гужьгъэжь далъхьэныр зи плъапIэхэр иджыри зэрыщыIэр, псом хуэмыдэу дзэ Iуэху хэхар зэрыщIидзэрэ апхуэдэ Iэмалым нэхъыбэрэ хуэкIуэ зэрыхъуар абы къыхигъэщащ. «Лъэпкъ, дин IуэхущIапIэхэр ди гъусэу а Iуэхухэм делэжьыным мыхьэнэшхуэ иIэщ ди зэманым. КъыдэкIуэтей щIэблэр хэкупсэу къэхъуным хуэгъэпса Iуэхугъуэ куэд республикэм щокIуэкI. Абыхэм ящыщу къыхэзгъэщынут: «Куначество», «Национальная палитра» Iуэхухэр, лъахэхутэ диктантыр, «Эльбрус» лъэпкъ лагерыр, «Къэбэрдей-Балъкъэрыр ди зэхуэдэ унэщ» жыхуиIэхэр, - жиIащ КIурашыным. - Къыхэгъэщыпхъэщ, КъБР-м ис муслъымэнхэм я IуэхущIапIэмрэ Кавказ Ищхъэрэм и къэрал Ислъам институтымрэ лэжьыгъэ купщIафIэ зэрызэдащIэри. Жылагъуэ, дин IуэхущIапIэхэр жыджэру хэтщ дзэ Iуэху хэхам щыIэхэм зэрадэIэпыкъур яхузэхуэхьэсынми, Донецк, Луганск щIыналъэхэм щыпсэухэм защIэгъэкъуэнми. 2024 - 2025 гъэхэм ди щIалэхэм зэрадэIэпыкъу мызэ-мытIэу ирагъэшащ Дунейпсо Адыгэ Хасэм, «Алан» жылагъуэ IуэхущIапIэм, Тэрч-Малкэ окружной къэзакъ зэгухьэныгъэм, «Эльбрусоид» фондым, «Ватан ёлунда» дунейпсо жылагъуэ IуэхущIапIэм, КъБР-м и ДУМ-м, нэгъуэщI куэдми.
Сэхъурокъуэ Хьэутий жиIащ цIыхубэм и гупсысэр зэтехуэу унэтIыным, я зэхуэдэ лъапIэныгъэхэр къагурыгъэIуэным мы зэманым мыхьэнэшхуэ зэриIэр, абы жылагъуэ-политикэ гъащIэр зэпIэзэрыту, шы-нагъуэншэу щытыныр куэдкIэ зэрелъытар. «А лэжьыгъэм хэлъхьэныгъэшхуэ хуащI жылагъуэ IуэхущIапIэхэми лъэпкъ щэнхабзэхэр зыхъумэ центрхэми. Дэтхэнэ лъэпкъми пщIэ зэриIэр, ар къызэралъытэр илъагъун хуейщ. Абы нобэ икъукIэ мыхьэнэшхуэ иIэщ», - къыхигъэщащ Сэхъурокъуэм. Ар тепсэлъыхьащ Урысейм и Президентым и деж Лъэпкъ зэхущытыкIэхэмкIэ щыIэ советым щэкIуэгъуэм и пэм иригъэкIуэкIа зэIущIэм Урысейм и лъэпкъ политикэр 2036 гъэ пщIонэ зэрыща-гъэбелджылам: «Абы нэхъыщхьэу къыщыхагъэщахэм ящыщщ къэралым и тхыдэмрэ щэнхабзэмрэ хуэгъэзауэ цIыхубэм я зэхэщIыкIыр унэтIыным мыхьэнэшхуэ зэриIэр. ЖыIапхъэщ а зэIущIэм махуэшхуэу тIу зэрыщагъэувар - Лъэпкъ мащIэхэм я махуэмрэ (мэлыжьыхьым и 30-м) Урысей Федерацэм щызекIуэ бзэхэм я махуэмрэ (фокIадэм и 8-м). КъищынэмыщIауэ, къыхалъхьащ икIи даIыгъащ 2026 гъэр УФ-м ЦIыхубэ зэкъуэтыныгъэм и илъэсу гъэувыныр. А жэрдэмым ди щIыналъэм дежкIэ мыхьэнэшхуэ иIэщ, сыту жыпIэмэ мыбдеж лъэпкъ зэмылIэужьыгъуэ куэд щызэдогъуэгурыкIуэ, - дыщIигъуащ Сэхъурокъуэм.
«Къэбэрдей-Балъкъэрыр щIыналъэ телъыджэщ, лъэпкъ, дин куэд щызэгурыIуэу. Лъэпкъхэм къызыхэкIар, я бзэр, я хабзэр яхъумэжу «шэрхъ цIыкIу куэд зыщIэт» гъащIэм добакъуэ. Ауэ абы щыщ зы шэрхъ цIыкIу къыщIэхумэ, жылагъуэри бгъунлъэнущ, - жиIащ «Эльбрусоид» фондым и Налшык къудамэм и унафэщI Анаев Марат. - Апхуэдэ къэмыхъун щхьэкIэ, щIыналъэ унафэщIхэри жылагъуэри дызэдэлэжьэн хуейщ. Дэ ди IуэхущIапIэр къэрэшей-балъкъэр щIалэгъуалэм зегъэужьыным йолэжь, ауэ абы къыдэкIуэуи щIэблэр хэкупсэу гъэсэным гулъытэ худощI. Дэ фIыуэ къыдгуроIуэ къэрал быдэу, дызэкъуэту иджыпсту дыщымытмэ, ефIэкIуэныгъи зэрыдимыIэнур. Iуэхугъуэ едгъэкIуэкIхэм къищынэмыщIа, щIэблэр хэкупсэу гъэсэнми ди къару псори етхьэлIэн хуейщ». Къэпсэлъам дыщIигъуащ жылагъуэ лэжьакIуэхэр зэрытегузэвыхьыр анэдэлъхубзэхэр кIуэдыжынкIэ зэрыхъунум. Абы ипкъ иткIэ, Дунейпсо Адыгэ Хасэмрэ «Эльбрусоид» IуэхущIапIэмрэ яхузэфIэкI ирахьэлIэ адыгэбзэмрэ балъкъэрыбзэмрэ я пщIэр къэIэтыжыным.
КъБР-м щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ и министр Лу Азэмэт зэIущIэм щытепсэлъыхьащ иужьрей илъэсхэм республикэм щIалэгъуалэ центрхэм зэрызыщрагъэужьам. Илъэсищым къриубыдэу щIалэгъуалэ IуэхущIапIэхэм я проект 30-м щIигъум мылъкукIэ зыщIагъэкъуащ. Министрым жиIащ лъэпкъ зэхущытыкIэхэр егъэфIэкIуэным, щIэблэр хабзэхэм къыщIэгъэтэджыкIыным хуэгъэза зы Iуэхугъуи «1КъБР» телеканалым и гъусэу зэрагъэзащIэр. «Кунацкая» Iуэхур КъБР-м и Iэтащхьэм къыддиIыгъащ. Ди мурад нэхъыщхьэр нэхъыжьымрэ нэхъыщIэмрэ я зэпыщIэныгъэр егъэфIэкIуэнырщ, щIалэгъуалэр нэхъ жыджэру жылагъуэ Iуэхухэм хэшэнырщ. Iуэхур щекIуэкI щIыпIэми мыхьэнэ иIэу къыхэтхащ - дыхуейщ къуажэ гъащIэм, ЩэнхабзэмкIэ унэхэм ныбжьыщIэхэр етшэлIэжыну. Мы Iуэхум и фIыгъэкIэ, къуажэ 23-рэ нэхъ зэпыщIа хъуащ. Къыхэзгъэщыну сыхуейт гъэ къакIуэ, ЦIыхубэ зэкъуэтыныгъэм и илъэсым, мы Iуэхум зедгъэубгъуу, гъунэгъу республикэхэри абы къыхэтшэным дызэрегупсысыр. Къэбгъэлъагъуэмэ, нобэ щIэблэ Iущ къотэдж, я анэдэлъхубзэм тегузэвыхьу, я хабзэхэр яхъумэжыну хуейуэ. Абы къыджеIэ ди лэжьыгъэр зэрымыпсыхэкIуадэр», - жиIащ министрым.
Дин еджапIэхэм щIэблэр гъэсэнымрэ Урысейм ис лъэпкъхэм я хабзэрэ щэнхабзэрэ зэрахъумэмрэ зэIущIэм щытепсэлъыхьащ Имам Абу Хьэнифэ и цIэр зезыхьэ Кавказ Ищхъэрэ Ислъам университетым и ректор Шыбзыхъуэ Мурат. Урыс тхыдэмрэ щэнхабзэмкIэ «Вече» зэгухьэныгъэм и унафэщI Ситниковэ Людмилэ жиIащ къэралыр гъэунэхуныгъэхэм щыхэт мы зэманым щIэблэр хэкупсэу гъэсэным зэи хуэмыдэжу мыхьэнэшхуэ зэриIэр, щIэблэм жэуаплыныгъэ яхэлъу къагъэхъун, хабзэхэм зрагъэужьын зэрыхуейр.
Хьэсанэ Аслъэн, къэпсэлъахэм я гупсысэр къызэщIикъуэж щIыкIэу, жиIащ щIыналъэ унафэщIхэм зыхуагъэувыж Iуэхугъуэ нэхъыщхьэхэр зэрыхуейуэ къазэремыхъулIэнур, жылагъуэ лэжьакIуэхэр къакъуэмытмэ. «Ди япэ итахэм тхуахъума лъэпкъ щэнхабзэхэм я фIыгъэкIэ, зэпымыууэ дызэгурыIуэ-дызэдэIуэжу дыкъэгъуэгурыкIуащ. Аращ ноби мыпхуэдэ IуэхущIапIэхэм я мыхьэнэр щIэиныр, - жиIащ Хьэсанэм. - Абы щыгъуэми лъэпкъ, дин Iуэхухэр зэрыхуейуэ къагъэсэбэпу, 2024 гъэм щIышылэм и 1-м щегъэжьауэ 2025 гъэм накъыгъэм и 26 пщIондэ хъыбар мыхъумыщIэ 378-рэ ягъэIуащ. Абыхэм я мурадыр цIыхухэм я зэхуаку хьэлэбэлыкъ дэлъхьэнырт. Къэбгъэлъагъуэмэ, а бжыгъэр, 2022 - 2023 гъэхэр зэхэту къапщтэми, тIукIэ нэхъыбэщ. Ар щIыжысIэращи, Iуэхум зэпымыууэ дыкIэлъыплъыпхъэщ. КъБР-м и Iэтащхьэм гулъытэ хэха хуещI ди лъапIэныгъэхэмрэ хъугъуэфIыгъуэхэмрэ зэран яхуэхъу Iуэхухэр къызэпыудыным, апхуэдэ къызэрамыгъэхъуным».
Зэкъуэтыныгъэр, зэгурыIуэныгъэр, пщIэ зэхуэщIыныр я тегъэщIапIэу адэкIи зэрызэдэлэжьэнур я гуращэу зэIущIэм хэтахэр зэбгрыкIыжащ
