Псыгуэнсу (Жанхъуэтхьэблэ) щыщу искусствэм и лэжьакIуэ хъуну цIыхушхуэхэм къахэхъуат 1935 гъэм… Къахэхъуари Мысостышхуэ Пщызэбийт! ИужькIэ, зэманыфIи дэкIыжауэ, Мысостышхуэм игу къигъэкIыжт: «Ди ныбжьэгъухэм гушыIэурэ къыджаIэу щытащ: «Псыгуэнсу фи театр щхьэхуэ къыщызэIуфхыж хъунущ. Драматургыу 5, режиссёру 2, дирижёру 3, актёру 15 фиIэщ». АтIэ Пщызэбий театрым и лэжьакIуэ къудейтэкъым. Абы къылъыкъуэкIа зэфIэкIхэр хурикъуащ ди адыгэ радиоми, телевиденэми, тхэнми!
Актёрт, дикторт, режиссёрт, уэрэджыIакIуэт, тхакIуэт – прозэми, усэми, драматургиеми и къару щеплъыжу.
Къуажэ курыт еджапIэм иужькIэ Мэзкуу ГИТИС-м макIуэ Пщызэбий. «Адыгэ псалъэ» газетым и редактор нэхъыщхьэм и къуэдзэ, журналист Ширдий Маринэ иджыри 2005 гъэм интервью иритам Мысостышхуэм щыжиIэжауэ щытат гъэщIэгъуэн куэди, абыхэм ящыщщ ГИТИС-м и щIэтIысхьэкIа хъуам теухуар: «Мэкъумэшым сыхуеджэн мурад сиIэу къалэм сыкъэкIуауэ, щIалэгъуалэ гуп артист IэщIагъэм хурагъэджэну Мэзкуу зэрагъэкIуэнум и хъыбарегъащIэ университетым деж фIэлъу солъагъу. АпхуэдизкIэ сыгуфIэщати, абы сыщыкIуэм аттестатыр згъэкIуэдауэ щытат… Мэзкуу сыщеджэну сызэрыщIэхъуэпсри, экзамен зэрыстри Налшык дэс ди Iыхьлым езгъэщIакъым, сыщIэмыхуэ хъужыкъуэмэ сыукIытэжынщ жысIэри. ЦIыхугъэ схуэхъуа хъумакIуэ лIыжьым и гъусэу жэщкIэ театрым сыщIэлът, ар щымылажьэм деж Мысостышхуэ Былэхэ я хадэм ит дэшхуейм и лъабжьэм нэху сыкъыщекIырт, пщэдджыжьым псыхъуэм сыдыхьэурэ зыщыстхьэщIырти, экзаменым сыкIуэт, щIакхъуэ, кхъуей къэсщэхурти, паркым сыщышхэрт. Мэзкуу къикIа егъэджакIуэхэр зыбжанэрэ къыдэплъа, къыдэдэIуа нэужь, Болэ Мурат лъэныкъуэкIэ сыIуишри: «Мэзкуу къикIа егъэджакIуэхэм ягу урихьащ, къэнэжа экзаменхэр фIыуэ зэрыптынум иужь ит, егугъу» - жиIэри, нэхъри сытригъэгушхуат».
Пщызэбий комиссэм я пащхьэ къоувэ, Лермонтовым и «Мцыри» поэмэм щыщ Iыхьэ къоджэри, зы адыгэ уэрэдыжьи дыщIегъуж. «Къыхахахэм сазэрыхэхуар зэхэкIыпа иужьщ ди благъэхэм щажесIар еджакIуэ сызэрыкIуэр. Абы щыгъуэ си къуэш курытым дзэм къулыкъу щищIэрт, ди анэр и закъуэ къызэрынэм иригузавэрти, илъэс псокIэ хурикъун пхъэ хуэскъутэщ, псэуалъи, куэбжи, бжыхьи къызыхуэтыншэу къезгъэбыдэкIри, ди анэм: «Уи гур щIэныкъуэн Iуэху пщIантIэм дэлъыжкъым, уи щхьэм ухуэпщафIэжыфмэ, аращ. Уарэзыуэ себгъажьэрэ?» - щыжесIэм, гуфIэжу гъуэгу сытригъэхьащ».
Гъуэгу техьа щIалэм аттестат игъэкIуэдам и Iуэхур къызэрыпегъуэкIыжар итхыжат тхакIуэ, журналист, киносценарист Жылэтеж Сэлэдин: «ИлъэскIэ Пщызэбий къраудэкIащ а аттестатым и Iуэхур – икIэщIыпIэкIэ къимыгъуэтыжмэ, институтым къыщIадзыжыну къыжраIэурэ. «ФIыуэ седжэмэ, сыщIадзыжынкъым», – егупсысурэ, жэщми махуэми щIалэм тхылъхэр IэщIэкIыртэкъым». Гу зыхуищIа IэщIагъэм сыткIи хуэIэзэ зищIыну абы и щэхухэр къитIэщIт. Апхуэдэу ерыщу щIэныгъэм зэрыпэщIэтам Пщызэбий ехъулIэныгъэшхуэ къыхуихьащ – экзамен псори фIы дыдэу итауэ япэ курсыр къиухри, каникулхэм къуажэм къэкIуэжащ. Абы щыгъуэщ милицэм къигъуэта аттестатыр Пщызэбий зыщеджа школым яхьыжауэ къыщратыжар.
1953-1958 гъэхэм ГИТИС-м щеджащ Пщызэбий, Сталиным и цIэкIэ ягъэува стипендиер къихьу. Псоми къахэщырт. КIыщокъуэ Алимрэ Мэзкуу щыщ сценарист Крепс Владимиррэ ятха сценарийкIэ траха «Лавина с гор» фильмым хэта Хьэбалэ и ролыр щигъэзэщIам щыгъуэ ар иджыри студентт.
Мысостышхуэм театрым роль нэхъыщхьэ защIэу 120-м щIигъу щигъэзэщIащ, «Мосфильм»-м щытраха художественнэ фильм зыбжанэм роль нэхъыщхьи къызэрыгуэкIи къылъысу щыджэгуащ. Нэхъыщхьэу къыхэгъэщыпхъэщ «Колокол священной кузни» кинофильмыр. «Абхъазым я цIыхушхуэ, и цIэ жаIамэ, лъэпкъыр зыхуэтэдж Лакобэ Нестор и ролыр кином щызыгъэзэщIэн артист къэрал псом къыщалъыхъуэрт. ФIым и фIыжу къалъытэу «Мосфильм»-м зэхуишэсу зыхэдэжа артист 16-м къыхахар ди Мысостышхуэ Пщызэбиийщ.
ГИТИС-р къиухыу, Мысостышхуэм къигъэзэжа иужь зэкIэлъхьэпыту роль нэхъыщхьэ куэд игъэзэщIащ, комедиери драмэри зэхуэдэу фIыуэ къехъулIэу! ИлъэситхукIэ лэжьа нэужь, «КъБР-м щIыхь зиIэ и артист» цIэ лъапIэр къыфIащащ.
«Дэтхэнэ зы актёрми иIэщ фIыуэ илъагъу образ. Си дежкIэ апхуэдэу щытщ Шортэн Аскэрбий и пьесэ «Партым и лIыкIуэм» хэт Кировым и ролыр. Абы лIыгъэшхуэ хэлъу, ерыщу, хьэл-щэнкIэ щапхъэфIу щытащ. Шолоховым и «ЩIыщIэ къэIэтам» щызгъэзэщIа Давыдовым и ролри апхуэдэт. Розов Виктор и пьесэ «Гъуэгу махуэ»-м щызгъэзэщIа Алексей и ролыр сэ къыстращIыкIами ярейщ. Ролыр згъэзащIэу сценэм сыкъыщикIыжа махуэр си дежкIэ нэхъ насыпыфIэ дыдэу къызолъытэ. Алексей и хьэл-щэным, и къабзагъэм, и цIыхугъэм, и ерыщагъэм сэ фIы куэд къыхэсхащ. Абыхэм сэ цIыху лъагъукIэ, псэукIэ сагъэщIащ. Си ролхэм къызата гъэсэныгъэр, фIыгъуэр си кIуэгъужэгъухэм, театрыр фIыуэ зылъагъухэм естыжащ. Актёрхэр аращ насыпкIэ дызэджэжыр. Си актёр лэжьыгъэм и кIэух хъуауэ жыпIэ хъунущ IутIыж Борис и «Эдип» пьесэм щызгъэзэщIа Тересий и ролыр…», - жиIэрт Пщызэбий.
Актёр курсыр къызэриухам къыщымынэу, режиссёр курсми щеджащ Пщызэбий. Ар дэIэпыкъуэгъу къыхуэхъуащ и артист къулыкъур дагъуэншэу, режиссёрым и щIэгъэкъуэн мылъыхъуэу игъэзэщIэнымкIэ.
Режессурэм хуеджэу къигъэзэжа нэужь телевиденэм режиссёр нэхъыщхьэу ирагъэблагъэри, абы тэлайрэ щылэжьащ Пщызэбий. Ауэ театрыр къигъэнащ жыпIи хъунутэкъым. Мысостышхуэм а къалэныр щигъэзэщIа илъэсхэм телевиденэм и лэжьыгъэр нэрылъагъуу ефIэкIуауэ щытауэ ятхыж. А фIыщIэри Мысостышхуэ Пщызэбий и цIэм хуахь.
Сыт хуэдэу щымытами, Мысостышхуэ Пщызэбий игури и псэри здэщыIэр театрыр арати, абы игъэзэжащ, спектакль зыбжани щигъэуващ абы.
А псом къыдэкIуэу, ГъуазджэхэмкIэ Кавказ Ищхъэрэм Искусствэм и институтым «Сценическая речь» жыхуаIэ дерсыр щаригъэджащ.
2009 гъэм накъыгъэм и 28-м дунейм ехыжащ УФ-ми КъБР-ми щIыхь зиIэ я артист, Абхъазым и цIыхубэ артист цIэрыIуэр. И гъащIэр къызэрекIуэкIар тхылъу итхыжами, дунейм къытехьауэ илъэгъуакъым. Iэрытхыу къызэринэкIа а тхылъыр зэпэщ щIыжыныр Мысостышхуэм дзыхь зыхуищIар Лыкъуэжь Неллити, ди пащхьэ къизылъхьар аращ.
Пщызэбий а и тхылъыр къыщIедзэ мыпхуэдэ псалъэхэмкIэ:
Сэ мылъкукIэ зыри насыпыфIэ сщIакъым…
Насып джэлэсу псалъэщ къыхэсхар!
А малъхъэдисым къаруушхуэу хэлъым,
КъыпэкIуэ фIыгъуэщ тыгъэ фхуэсщIыфар!