Утыку зэрихьэр лъапэщ

Бэрбэч ХьэтIутIэ и цIэр зезы­хьэ Къэбэрдей-Балъкъэр къэ­рал университетым цIыхубэм IэщIагъэрэ щIэныгъэрэ зэрарит и программэхэр щыIэ егъэ­джэныгъэ пщалъэхэм хуэкIуэу зэрызэхалъхьэ щIыкIэхэм, лъэ­ны­къуэ куэд къызэщIэзыубыдэ щIэ­ныгъэ лэжьыгъэхэр къызэ­рызэрагъэпэщ Iэмалхэм зыбжанэ щIауэ гулъытэ ин щагъуэт дунейпсо утыкум. А щытыкIэ щIагъуэм щыхьэт техъуэ щапхъэхэр мащIэкъым, ауэ нэхъ нэ­рылъагъухэм ящыщщ абы и Iэ­щIа­гъэлIхэр къэрал зэмы­лIэу­жьыгъуэхэм я университетхэм, щIэ­ныгъэхутэ институтхэм, лъэп­къ центрхэм дунейпсо еджэ­ныгъэ пщалъэхэр зэрагъэ­за­щIэр къапщытэну, абдеж щра­гъэкIуэкI къэхутэныгъэ лэ­жьыгъэхэм я фIагъыр къалъы­тэну зэрырагъэблагъэр.

Апхуэдэ дзыхьым къегъэлъа­гъуэ ди щIыналъэм и дамыгъэ­хэм ящыщ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым и лэ­жьэ­кIэр зэрызэтегъэпсыхьар, щIэныгъэм къыщыхъу зэхъуэкIыныгъэ­хэмрэ къыщекIуэкI щIэхэмрэ жы­лагъуэм и гъащIэм хапщэну зэ­ры­хэтыр, сыт хуэдэ еджэныгъэ пщалъэми цIыхум и щхьэпэ зэ­рекIын гъуэгу къыхуилъыхъуэну иужь зэритыр. УФ-м щIэныгъэм­рэ щIэныгъэ нэхъыщхьэмкIэ и министр Фальков Валерэ къызэ­рыхигъэщыгъащи, КъБКъУ-р зы­хущIэкъур еджэныгъэм щыпашэу щытын къудейракъым, абы зы­хуигъэувыжа къалэнхэр хэп­щIыкIыу инщ: Кавказ Ищхъэ­рэ щIыналъэм и мызакъуэу, къэрал псом щIэныгъэхутэ лэжьыгъэ­хэм­кIэ пэрыт щыхъунырщ, и зэ­фIэкIхэр хамэ къэралхэм щызэ­лъе­гъэщIысынырщ. ИпэжыпIэ­кIэ, зэрыщытри аращ: хамэ къэ­рал­хэм къикI щIалэгъуалэ куэдыр КъБКъУ-м къыщIоупщIэ, абдеж IэщIагъэ щызрагъэгъуэ­ты­ныр игъуэу ялъагъуу. Шэч хэ­мылъу, апхуэдэпщIэ лъэпкъ уни­вер­ситетым къыхудэзыхыр и егъэ­джакIуэхэращ.
Зи гугъу тщIы ехъулIэныгъэ­- хэр КъБКъУ-м къыхуэзыхьхэм ящыщщ абы щэнгъасэмкIэ, психологиемрэ спорт щIэныгъэхэмкIэ и къудамэм и доцент, физи­кэм­рэ есэп щIэныгъэхэмкIэ кандидат Табыщ Тимур. Иджыблагъэ абы Таджикистан къэралым и Лъэпкъ университетым егъэ­джэ­­ныгъэ-щIэныгъэ Iуэхухэр ири­­гъэкIуэкIыну хуит зыщI аккредитацэр етынымкIэ дунейпсо къэпщытакIуэ гупым и унафэщIу лэжьыгъэшхуэ кърихьэлIащ. Табыщыр илъэсипщI хъуауэ ядола­жьэ Лъэпкъ университетхэм ак­кредитацэ етынымрэ я фIагъыр къэлъытэнымкIэ зыми IэщIэ­мылъ IуэхущIапIэм (НААР). ЩIэ­ны­гъэ нэхъыщхьэ цIыхубэм езыт еджапIэхэм я лэжьэкIэр къэп­щы­тэнымкIэ а IуэхущIапIэм щригъэкIуэкI лэжьыгъэр Табыщ Тимур щригъэжьар УФ-м Егъэ­джэ­ныгъэмрэ щIэныгъэмрэ я ­фIагъыр къэзылъытэ къулы­к­ъу­щIапIэм (Рособрнадзор) Егъэ­джэ­ныгъэмкIэ и лъэпкъ аккредитацэ IуэхущIапIэрщ. Абы зэры­дэлажьэ пIалъэм къриубыдэу Табыщ Тимур къэралым ит уни­верситет 30-м щIигъум Iуэху ядищIащ, абыхэм къыхалъхьа еджэ­ныгъэ икIи къэхутэныгъэ жэрдэмхэм я зэхэлъыкIэ-гъэпсы­кIэмрэ ахэр хэгъэгу егъэджэныгъэ политикэм и жыпхъэм зэризагъэмкIэ къэпщытэныгъэхэр иригъэкIуэкIащ. Абы и фIыщIэ хэлъщ Урысейм и университет зыбжанэм я лэжьэкIэм хэлъ щы­щIагъэхэр зэрагъэзэхуэжу щIы­пIэ­хэм щаIэ мыхьэнэмрэ пщIэм­рэ зэрахъумэфам.
Табыщ Тимур УФ-м Егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ щекIуэкI лэжьыгъэм и фIагъыр къэ­з­ы­лъытэ къулыкъущIапIэм зи пIалъэр имыкI федеральнэ къэпщы­такIуэ IэнатIэр къыхуигъэфэщащ. Апхуэдэуи ар УФ-м щIэныгъэ нэхъыщхьэ щрагъэгъуэт Iуэху­щIапIэхэм я къэп­щыта­кIуэ­хэм я зэгухьэныгъэм хигъэхьащ. Табыщым хузэфIэкIащ и гъэу­нэхупIэм ит еджапIэм куэдым я гуныкъуэр ящхьэщихын, лэжьэ­кIэм и пIалъэмрэ гъуэгумкIэ игъэ­гъуэзэн. Къыхуагъэфэща IэнатIэр игурэ и псэрэ етауэ езы­хьэкI щIалэм цIыхугъэмрэ пэжыгъэмрэ япэ ирегъэщ, ар зы­лъагъу­хэм IэнатIэхэр дзыхь къы­хуащI. Апхуэдэу Табыщыр мы­зэ-мытIэу ирагъэблэгъащ Къэ­з­ахъстаным, Къыргъызым, Ермэлым, Азербайджа­ным, Узбекистаным, Таджикистаным я лъэпкъ университетхэм егъэ­джэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ щыIэ дунейпсо пщалъэхэр зэрагъэзащIэр къэзыпщытэ гупхэм хэту лэжьэну. Иужьрей зекIуэм ар къэпщытакIуэ гупым я уна­фэщIу щытащ.
– КъэпщытакIуэхэм уащыщу улэ­жьэнымрэ гупым и унафэщIу лэ­жьыгъэр къызэбгъэпэщыны­м­рэ зэщхь хуэдэу щытми, зэ­рызэщхьэщыкIыр мащIэкъым. Лэжьыгъэр унэтIыныр, гулъытэ зыгъуэтыпхъэхэр пIэщIэмы­кIы­ныр Iуэхушхуэщ. Абы уи нэIэ зэ­пымычу тетын хуейщ. Сэ къызагъэза дзыхьым мыхьэнэшхуэ естащ. Ар пщэрылъщ, сыту жы­пIэмэ лъэпкъ университетхэм ира­гъэкIуэкI лэжьыгъэм и фIагъым щIыналъэхэм я экономикэри жылагъуэ гъащIэри куэдкIэ елъытащ. Иужьрейуэ сыздэ­щыIар Таджикистан щIыналъэрщ. КъызэрымыкIуэу лэжьы­гъэш­хуэ щекIуэкI университетт къэт­пщытэн хуейри, цIыхубэм щIэныгъэрэ IэщIагъэрэ яритын пап­щIэ зэрылажьэ программэ­хэр набдзэгубдзаплъэу щIэтпщы­тыкIащ. Апхуэдэу дэ деплъащ «Менеджмент», «Журналистикэ», «Дунейпсо экономикэ», «Филологие», «Стоматологие», «Дунейпсо хабзэ» икIи нэгъуэщI унэтIыныгъэ куэдым я программэхэм, депсэлъылIащ языхэзымкIэ IэщIагъэ зэзыгъэгъуэт ныбжьыщIэхэм, упщIэ зэмылIэужьыгъуэхэр еттурэ деуэршэрылIащ егъэджакIуэхэм. ЗэрыхъукIэ, лэ-жьыгъэм и IэнатIэ зэмыщхьхэр къызэщIэдгъэхьащ. Ди гупым хэтащ Урысейм щыщ къэпщы­та­кIуэхэм къищынэмыщIауэ, Великобританием, Хьэрып Эмират Зэгуэтхэм, Болгарием, Къэзахъс­та­ным щыщхэри. ЖыпIэнуращи, гуп дыгъэлт, дэтхэнэми и къалэ­ныр фIы дыдэу ищIэрт. Дызыхэтахэм я пщIэр яIыгъыжащ, я лэжьыгъэр нэсу къызэрызэрагъэпэщыр тлъэгъуащ, ауэ гу лъыдмытэуи дыблэкIакъым я лъэпкъ гуп­сы­сэкIэмрэ щэнхабзэмрэ я Iуэху щIэкIэм къытещу зэрыгъэпсари. СлъэмыкIыу сигу къэкIыжащ сыкъыщыхъуа хьэблэм дэса нэхъы­жьыфIхэр. Абыхэм зэхэдз зыри дащIыртэкъым, щхьэж къы­дэхъу­лIэр я гуфIэгъуэу, дыкъы­щыщIэхуэр я гухэщIу апхуэдэт. НэхъыжьыфIыр гъуазэщ. Абы­хэм дащыукIытэу дыкъызэры­хъуарагъэнщ, дэри зэгуэр гулъытэ къэтлъыхъуэу дызэ­ры­щы­тарагъэнщ - ди ужь къиувэхэм дызытет дунейр къазэрыхуэнэнум де­мыгупсысынкIэ Iэмал имыIэу ды­щытщ. ЩIэблэм ебгъэлъагъу дахагъэращ къэнэнур, епт щIэ­­ныгъэращ гъащIэр зы­Iэтынур. Таджикистан универ­ситетым­ щеджэхэм куэдым ящIэу къыщIэ­кIынтэкъым дызытекIухьар, абы Iэмал къыдитащ зэрызэхэтыр и кIуэцIкIэ ды­къиплъэу тлъагъуну. КIэщIу жы­пIэмэ, нэхъыжьыр нэхъыжьт, нэхъыщIэр нэхъыщIэт – щхьэж хуэфащэкIэ и Iуэху зэрихуэжырт. Си дежкIэ ар щапхъэщ. ЩIыпIэ куэдым ущызэхэзе­кIуэ­кIэ, плъагъур узыхэтым иумы­гъэп­щэнкIэ Iэмал иIэкъым. Дэ къыддалъ­хуауэ щэнхабзэ лъэщ диIэщ, дызыхыхьэхэм япэ димыщынумэ, дакъыщIыкIэрыхун щхьэусыгъуэ зыри дбгъэдэлъкъым, ды­зыкIэлъыплъыжу, зыр адрейм и щхьэм етлъыту дыщыт къудеймэ. Сызыхэт лэжьыгъэр гъэсэныгъэми пыщIащ, еджэныгъэм хэлъ фIагъ псори къэхутэнми епхащи, сыхущIокъу сызрихьэлIэ дахагъыр ди щIалэгъуалэми яхэспщэжыну, - жеIэ Табыщ Тимур.
Аращ, утыку зэрихьэр лъапэщи, къызэрикIыжыр напэщ, – жеIэ псалъэжьым. ЕджапIэм и щIы­хьыр хъумэным къыщыувыIэркъым Табыщым и IэнатIэр, къызыхэкIа лъэпкъым и гугъур дахэкIэ егъэщIынри и пщэ къыдохуэ. ЩIалэм и гуращэхэр къы­зэрехъулIэм шэч къытетхьэркъыми, IэнатIэми гъащIэми ще­фIэкIуэну ди гуапэщ.