Дунейпсо Адыгэ Хасэм и IуэхуфIхэр

Дыгъэгъазэм и 4-м Налшык къалэм щекIуэкIащ Дунейпсо Адыгэ Хасэм и ГъэзэщIакIуэ гупым я зэIущIэ. Абы ДАХ-м къыщипщытэжащ 2025 гъэм и иужьрей мазищым къриубыдэу яхузэфIэкIар, адэкIэ тепсэлъыхьащ дызытехьэ илъэ­сыщIэм зэлэжьыну яубзыхуам. 

ЗэIущIэр къызэIуихащ икIи иригъэкIуэкIащ Дунейпсо Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ Сэхъурокъуэ Хьэутий. Сытым дежи хуэдэу, жылагъуэ зэгухьэныгъэм и лэжьыгъэм хэтащ ­КъБР-м и Правительствэм и УнафэщIым и къуэдзэ Къуэшы­рокъуэ Залым, КъБР-м лъэпкъ Iуэхухэмрэ жылагъуэ проектхэмкIэ и министр КIурашын ­Анзор, Ставрополь крайм, Къэ­рэшей-Шэрджэс, Осетие Ищхъэрэ - Алание, Адыгэ респуб­ли­кэ­хэм, Шапсыгъым, Европэм, Тыр­кум щыIэ Адыгэ Хасэхэм я лIы­кIуэхэр, нэхъыжьхэр. 
- Дунейм и зэхэзэрыхьы­гъуэмрэ языныкъуэ хамэ щэнхабзэхэр адрейхэм хапщэну щыхущIэкъу лъэхъэнэмрэ дыщопсэури, зэи хуэмыдэжу дызэ­къуэтын хуейуэ къыс­щохъу. Ди бзэр, хабзэр, щэныр тхъумэжын, ди тхыдэр щIэблэм ­едгъэцIыхун папщIэ Дунейпсо Адыгэ Хасэм иригъэкIуэкI лэжьыгъэр къыддэзыIыгъ дэтхэнэ зыми фIыщIэ фхузощI. Дыщыпсэу урысей къэралы­гъуэр сытым дежи лъэпкъыбэу, зэгурыIуэу щытащ. ИкIи зи цIэр лъагэу яIэт урысей лIы­хъужьхэм адыгэлI хахуэхэм я цIэр бгъурыту къыщраIуэкIэ уи гур хэмыхъуэу къанэркъым. Апхуэдэу, Хэкум и лIыхъужьхэм я махуэ къэблэгъам ирихьэлIэу фигу къэзгъэкIыжынут Хьэ­тIокъущокъуэ Кургъуокъуэ, Къардэн Къубатий, Мэсей Аслъэнджэрий, Байсултанов Алим, Тэмазэ Тимур сымэ я цIэхэр. Апхуэдэ лIыхъужьхэмрэ пхъу хахуэхэмрэ я куэдщ лъэпкъ къэс икIи Урысейр зэрыщыту дропагэ абыхэм. ЛIыгъэмрэ цIыхум и хэкум хуиIэ лъагъуныгъэмрэщ  лъэпкъ зэхэгъэжыр ­зыгъэкIуэдыр, Урысейм щып­сэу лъэпкъ щэ бжыгъэхэр зэ­къуэш зыщIыр, зэ­къуэ­зы­гъэувэр. Аращ ди къару ­нэхъыщхьэри, - жиIащ ­Сэ­­хъурокъуэм зэIущIэр къы­щы­зэIуихым. 
Иджыблагъэ КъБКъУ-м ще­кIуэкIа зэIущIэм ДАХ-м и уна­фэщIхэр зэрыхэтам и гугъу ищIащ тхьэмадэм. 
Фигу къэдгъэкIыжынщи, Абхъазым щыщу студент 55-рэ КъБКъУ-м кърагъэблэгъащ икIи ахэр тхьэмахуитIкIэ Iуащ­хьэмахуэ лъапэ щагъэхьэ-щIащ. ИужькIэ ди къуэш лъэпкъым и лIыкIуэхэр хэтащ университетым щызэхаша зэ­IущIэм. Абы папщIэ Сэхъуро­къуэм псалъэ гуапэкIэ захуигъэзащ КъБКъУ-м и унафэ­щIымрэ мы Iуэхур зэфIэзыха проректорхэмрэ. 
- Дызэрыщыгъуазэщи, ди ­къуэш абхъазхэмрэ адыгэхэм-рэ зы къуэпсщ дыкъызыте­хъукIар. А къуэш зэхущытыкIэ дахэр зыгъэбыдэ, къытщIэхъуэ щIэблэм гъэсэныгъэ дахэ, щIэ­ныгъэ куу ябгъэдэзылъхьэ, зэ­ныбжьэгъугъэр гъэбыдэнымкIэ лэжьыгъэшхуэ зэфIэзых ди Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым и унафэщIхэм фIыщIэ лей яхуэфащэщ, - жи­Iащ Сэхъурокъуэм, икIи мы Iуэ­хур къызэзыгъэпэща, абы хэ­лIыфIыхьа унафэщIхэмрэ лэ­жьа­кIуэхэмрэ фIыщIэ тхылъ­хэмрэ саугъэтхэмрэ яритащ. 
ФIыщIэмрэ хъуэхъумрэ зэ­фIэкIа нэужь, ДАХ-м и тхьэмадэмрэ ГъэзэщIакIуэ гупым хэтхэмрэ тепсэлъыхьащ 2025 гъэм и фокIадэ-дыгъэгъазэ ма­зэхэм къриубыдэу зэлэжьам. 
- ФокIадэм и 19-м КъБКъУ-м щекIуэкIащ Дунейпсо Адыгэ Хасэм къызэригъэпэща, «Урысеймрэ Тыркумрэ геополити-    кэ Iуэхухэм - 2025» етIуанэ ­дунейпсо зэIущIэр. Къэралы­гъуитIым дунейпсо утыкум ­щаубыд увыпIэм, а тIум я зэ­хущытыкIэм, абыхэм щыпсэу адыгэхэм я щыIэкIэ-псэукIэм дыщытепсэлъыхьа зэIущIэм ­хэтащ Европэм, Тыркум, Аб­хъазым, Урысейм и щIыналъэхэм щыIэ Адыгэ Хасэхэм я пашэхэмрэ лIыкIуэхэмрэ, ­СНГ-м я IуэхухэмкIэ, евразие зэпыщIэныгъэхэмрэ хэхэс IуэхухэмкIэ Къэрал Думэм и унафэщIым и япэ къуэдзэ Затулин Константин, Хамэ къэрал IуэхухэмкIэ УФ-м и министерствэм Минеральные Воды щи-Iэ къудамэм и унафэщI Нюппэ Сергей, УФ-м и цIыхубэ тхакIуэ МэшбащIэ Исхьэкъ, КъБР-м и жылагъуэ зэгухьэныгъэхэмрэ еджапIэ нэхъыщхьэхэмрэ я лIыкIуэхэр. Гукъинэу екIуэкIащ Адыгэ фащэм и махуэшхуэу Черкесск къалэ щызэхашари. А махуэм къигъэлъэгъуащ тхъу­мэнрэ ди щхьэр лъагэу щIэт­лъагъужынрэ дызэриIэр. «В единстве наша сила» лъэпкъ щэнхабзэхэм я фестивалми хэтащ Дунейпсо Адыгэ Хасэр. Къи­щынэмыщIауэ, Владикавказ щекIуэкIа «Мозаика дружбы» зэIущIэм гукъинэу зы­къы­щызыгъэлъэгъуахэм ящыщщ Къэбэрдей-Балъкъэ­рым и лIыкIуэхэр. Апхуэдэу, ДАХ-р жыджэру хэтащ Лъэпкъ­хэм я зэхущытыкIэмкIэ советым и зэIущIэу щэкIуэгъуэм и 5-м зэхашам, ди лъэпкъэгъу, тхакIуэ, режиссер, макъамэтх Къандур Мухьэдин и фэеплъу Сочэ къалэ иджыблагъэ щекIуэкIа зэхыхьэм. ЩэкIуэ­гъуэм и 20-м ДАХ-р хэтащ адыгэ усакIуэ ЩоджэнцIыкIу Алий къызэралъхурэ илъэси 125-рэ зэрыри­къум ирихьэлIэу ягъэ­хьэзыра пшыхьым, - жи­-Iащ Сэхъуро­къуэм. 
Тхьэмадэм гу лъитащ 2026 гъэр Урысейм и лъэпкъхэм я  зэкъуэтыныгъэм и илъэсу зэрагъэувам къыхэкIкIэ зэлэжьын зэракуэдынум, икIи абы адыгэ Iуэхур нэхъри гъэкIуэтэным ар сэбэп зэрыхуэхъунум. 
Адыгэ Хасэ-Шэрджэс Пар­ламентымрэ Шапсыгъ Хасэмрэ 2025 гъэм ирагъэкIуэкIа ­лэ­жьыгъэм тепсэлъыхьащ ­ЛIы­мыщокъуэ Рэмэзанрэ КIэ­кIыхъу Мэжидрэ. 
- Мы гъэм Адыгэ Республикэм, адрей щIыналъэхэми хуэдэу, ТекIуэныгъэ Иныр илъэс 80 зэрырикъур Iэтауэ ­щагъэлъэпIащ. Абы къепхат Мейкъуапэ къалэмрэ Адыгэ Республикэмрэ фашистхэм къы­зэрыIэщIахыжрэ бжыгъэ «хъурей» зэрырикъуари. УФ-м и ЦIыхубэ тхакIуэ МэшбащIэ Исхьэкъ и ныбжьыр илъэс 95-рэ ирикъурти, ари Iэтауэ ­щагъэлъэпIам ди Хасэр жыджэру хэтащ. Щхьэхуэу Хасэм и закъуэ иригъэкIуэкIащ «Iэнэ хъурей», зэIущIэ зыбжанэхэр. Гулъытэ щхьэхуэ ­хуэфащэщ хэхэс адыгэхэм ехьэлIауэ едгъэкIуэкIа лэжьыгъэм: «Адыгэлэнд», «Хабзэ» зыфIэтща Iуэхухэм япкъ иткIэ, гъэмахуэ зыгъэпсэхугъуэр Адыгэ Республикэм щрахыну къедгъэблэгъащ хамэ къэрал щыпсэу ди лъэпкъэгъухэр. ­КъищынэмыщIауэ, Тыркум щыпсэу адыгэ щIалэгъуалэр Адыгэ Республикэм и университетым къедгъэблэгъэн, мы лэжьыгъэр зэтедублэн мурадкIэ Анкара дыщыIащ, уна­­-фэщI­хэми дахуэзащ, - жиIащ ЛIы­мыщокъуэм. 
Шапсыгъ Адыгэ Хасэм иригъэкIуэкIа лэжьыгъэм теухуауэ абы и тхьэмадэ КIэкIыхъу ­Мэжид къэпсэлъа нэужь, Сэ­хъурокъуэ Хьэутий абы фIыщIэ псалъэкIэ зыхуигъэзащ ­Къандур Мухьэдин и фэеплъу Сочэ къалэ щекIуэкIа «Тхылъ зэIуха» зэIущIэр къы­зэ­гъэ­пэщыным зэрыхэ­лIы­фIы­хьам ­папщIэ. 
Мэздэгу адыгэхэм я зэгухьэныгъэм и тхьэмадэ Фа­къуэ Руслан къыхигъэщащ ­щIалэгъуалэм гулъытэ хэха зэ­рыхуащIыр, я лэжьыгъэм и нэхъыбэр абы зэрытеухуар. 
- Ди щIэблэм анэдэлъхубзэр яIурылъу, хабзэ яхэлъу, щэнхабзэр яхъумэу къызэрыдгъэ­тэджыным дыпылъщ мэздэгу адыгэхэр. Быдэу ди фIэщ мэхъу - абыхэм нобэ яхэтлъхьэращ ди пщэдейр зэлъытари. Абы къы­хэкIкIэ, адыгэ щыпсэу щIыналъэхэм щекIуэкI зэIущIэхэм зэи захэдгъэнкъым, абыхэм гупсысэ щхьэпэу къыхэтхар ди щIалэ­гъуалэм зэрылъэдгъэ­Iэсынми дыхущIокъу, - жиIащ Руслан. 
КупщIафIэу къэпсэлъащ Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэд, Ставрополь щыIэ «Адыгэ ­щэнхабзэ IуэхущIапIэм» и уна­фэщI Шыбзыхъуэ Юрэ, Къэ­рэшей-Шэрджэс Респуб­ликэм и Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ ­Аслъэн Алий, Европэм щы­лажьэ Адыгэ Хасэхэм я фе­дерацэм и тхьэмадэ Вэ­рокъуэ Затий сымэ.
Гуманитар къэхутэныгъэ­хэмкIэ Къэбэрдей-Балъкъэр институтым и унафэщI, тхыдэ щIэныгъэхэмкIэ доктор, профессор Дзэмыхь Къасболэт ДАХ-м хэт жылагъуэ зэгухьэ­ныгъэхэм 2026 гъэм я лэжьыгъэр къызэгъэпэщыным теу­хуауэ къыщыпсэлъам жиIащ адыгэ щIэныгъэлIхэр илъэс куэдкIэ зэлэжьа, IыхьиплIу зэ­хэлъ «Адыгэ эпосыр» дунейм къызэрытехьар. 
- Ди гуапэ зэрыхъунщи, «Адыгэ эпосым» и тхылъиплI дунейм къытехьащ. АбыкIэ фIыщIэ хуэсщIыну сыхуейт ­УФ-м ФедерацэмкIэ и Сове-тым и сенатор, ЩIэныгъэхэм-кIэ Дунейпсо Адыгэ академием и унафэщI Къанокъуэ ­Арсен. Абы и мылъкукIэщ мы тхылъхэр къызэрыдагъэкIар, - жиIащ Дзэмыхьым. 
ДАХ-м и Уставым икъ иткIэ, зэфIигъэкI лэжьыгъэхэмрэ и мылъкур къызэригъэсэ­бэ­пымрэ теухуауэ зэIущIэм къы­щыпсэлъащ къэпщытакIуэ гу­пым и тхьэмадэ Теркъул Мухьэмэд. 
ЗэIущIэм и кIэм абы хэтахэм псалъэ гуапэкIэ захуигъэзащ КъБР-м и Правительствэм и УнафэщIым и къуэдзэ Къуэшы­рокъуэ Залым. 
- Псом япэрауэ, Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Iэ­тащхьэ КIуэкIуэ Казбек къыбгъэдэкIыу фIыщIэ фхузощI мы зэIущIэм хэта дэтхэнэ зыми. Адыгэ Iуэхур зыгъэкIуатэхэм, ди тхыдэм, щэнхабзэм, бзэм иригузавэхэм хъуэхъуу щыIэм  я нэхъыфIымкIэ зыфхузогъа-зэ. Сытым дежи хуэдэу дыви­гъусэщ, дызэкъуэтщ, Дунейпсо Адыгэ Хасэм IуэхуфIу ирихьэжьэр дэтIыгъыну дыхьэ­зырщ, - жиIащ къэрал къулы­къущIэм. 
ДАХ-м и зэIущэм къыщаIэта Iуэхугъуэхэм теухуауэ унафэ пыухыкIахэр зэдэарэзыуэ къы­зэдащтащ.

Сурэтыр Къарей Элинэ трихащ.