Нэгъуей Радимэ
ЗэгъунэгъуитIым я бжьыхьэкIапэр щызэпылъым хуэрэджей цIыкIум щидзат лъабжьэ. Мыр, дауи, цIыхум игъэтIыса жыгыщIэтэкъым, атIэ хуэрэджэ купкъым къикIыкIат. БжьыхьэкIапэм къыпыж уэшхыпсыр зыщIифым, уафэ къащхъуэм и нэгум иплъэурэ къыдэкIуэтейрт жыгыщIэ цIыкIур. Адрей псоми къазэрытежар къыуигъащIэу, ар гъащIэм хуэнэхъуеиншэт. Уафэмрэ дыгъэмрэ захуишийт иджыри хуиту зэрымыубыда и къару мащIэ тIэкIумкIэ. Лъэныкъуабэ хъуа псэуалъэ бжьамийм къыпыж уэшхыпсыр хьэлэлу ирифырти, дыгъэ бзийм и къудамэ лантIэ цIыкIухэр хигъэджагуэурэ зиужьт. Зы гъатхэм нэхърэ адрейм нэхъ Iэбыдэлъэбыдэ хъурт. Ар зэризакъуэм зыкIи игъэгуауэщхьэуэтэкъым, уеблэмэ, щыгъэгъэнур къыхуэмыгъэсу щIэхъуэпсырт.
Зы цIыху цIэрыIуэ гуэрым дыкъуакъуэу жиIэгъат дыкъэзыухъуреихь щIыуэпсыр мыпсэгъэкъабзапIэу, атIэ лъэщапIэу, кIыщу, цIыхури абы и псэуакIуэу. Бетэмал, моуэ тIэкIу нэгъуэщIу… нэгъуэщI гуэру жиIэртэкъэ абыи?!
Апхуэдэ жыIэгъуэхэрауэ пIэрэ-тIэ пхузэмыгъэзэхуэжыну цIыхур щызыгъауэр? ЦIыхум зыкъилъытэжащ щIыуэпсым и тепщэу! Сыт ищIысри езым и фейдэ хэлъу а кIыщым щызэрегъэзахуэ. ЗыкIи къемыплъэкIыжу хьэкIэкхъуэкIэми къэкIыгъэми я дунейм хоIэбэ, нобэкIэ и фейдэ-хъер хэлъу къилъытэмэ…
ЖыгыщIэ цIыкIур къэкIт, мы дунейм щекIуэкIым зыкIи щымыгъуазэу, пасэ зэманым джыдэр къыщIагупсысар хъымпIар имыщIу. Бжьыхьэхэр иригъэжьэжрэ щIымахуэхэм пэплъэу, псори къэткIуэткIуэжмэ, аргуэру гъащIэр къызэрызэщыужынум хуэпабгъэу кIырт хуэрэджеищIэр. ЦIыхум-тIэ къалэнрэ и нэ къызыхуикIыу куэдыкIейрэ иIэщ, ауэ псоми ящхьэжыр, дауи ухуэныгъэращ.
ЗэгъунэгъуитIым языхэзым игу къэкIащ и псэуалъэхэр къигъэщIэрэщIэжыну. ЩIы зэпылъыпIэу хуэрэджей жыг цIыкIум лъабжьэ щищIа дыдэм хуэзэрт а ухуэныгъэр. Сыт-тIэ абы щхьэкIэ? ИдупщIыкIмэ, зэфIэкIащ… Жыг бэлыхькIи уеджэнкъым хуэрэджейм. Езы жыг цIыкIум ищIатэми, и жылэр а зыхуихъумэ дыдэхэм ар зыгуэрым зэран яхуэхъужыну … Езы цIыхухэм къагурыIуатэми, джыдэр зрагъэпщар …
Адыгэхэм ижь-ижьыж лъандэрэ тхьэмадэм и псалъэр тIу ящIыркъым. ЖыгыщIэм и насып кърихьэкIати, унагъуитIым язым ист жьыхуегъэзэкI хъуауэ пщIэшхуэ зиIэ тхьэмадэ. ГъащIэ зылъэгъуа лIыжьым жиIащ: «Мы щIы IэгупIэм зыщIыпIи фынихьэсынкъым. Гуэныхьщ, и лъабжьэм зэран фыхуэмыхъуу, жыгым и гупэкIэ фыкъэIэби, къытефщIыхь». ЛIыжьыр щыму куэдрэ еплъащ гулъ къэзыщIа жыгыщIэ цIыкIум. Набгъэ хъууэ хуежьа и нитIым зы гуфIэ гуэр къащIэпсри, «къуейщIей цIыкIу» жиIэурэ хэщэтыкIащ.
ЖаIар-жаIати, псэуалъэ дэгъуэр яухуащ. Хуэрэджей жыг цIыкIури лажьи хъати имыIэу гъунэгъум я щIапIэм къинащ. ИрамыупщIыкIыу кърана жыгыщIэ цIыкIур къэгуфIэжауэ, нэхъри зиубгъуащ. Гъэмахуэри къэсщ, бжьыхьэ бэвылъэ-гъуатIафэри блэлъэтри, щIымахуэм и джэдыгу хужьыр зыщигъэкIуэтыжу хуежьащ.
БжьыхьэкIапэм уэсыпсыр къыпыткIурэ щIым бахъэр къыхихуу къэуащ гъатхэмэ гуакIуэр. Фэ фщIэрэ бгылъэ щIыпIэм, псори уэгум щыпэгъунэгъум гъатхэр къызэрихьэр?! Хуэрэджей цIыкIум къищIащ! А гъатхэм абы къыхуихьащ япэ гъэгъэгъуэм и телъыджэр…
ЦIыкIунитIэрэ лантIэ цIыкIуу, уэс чэсей хужьу зэщIэгъэгъарэ, тхьэмбылыфэ мащIэ и къапщIий цIыкIухэм хэпхъауэ зыкърихырт. И тхьэмпэхэр зэщIэлындэмэ, мо пщэдджыжь уэсэпсыр дыжьыныфэу телыдыкIырт. Дыгъэр-щэ! Дыгъэр къеплъыхти, шэ тхъурымбэ хужьу къызэщIэгъэгъа, бжьэ цIыкIухэр зэпщIа хуэрэджейм щыгуфIыкIыу къыхэплъэрт, езым зэриIэужьыр игъэщIагъуэжу. Жыг «къуейщIей» цIыкIу зэгъунэгъуитIым я бжыхь зэпылъыпIэм къыщыкIам, зигъэщIагъуэу къыхукъуэплъ хуэдэт псэуалъэ тращIыхьам. Щхьэтепхъуэ хужь зытелъ нысащIэ нэхъей зыкърихыу щытт, къезыгъэла лIыжьымрэ абы и унагъуэмрэ закъригъэлъагъумэ, фIэфIу.
ПщэдджыжькIэрэ, дыгъэр къуршыщхьэм къыдэмыкIуэтей щIыкIэ, хадэм къихьэрт лIыжьым и нысэ цIыкIур: IэпсынщIэ-лъэпсынщIэрэ нэ пIащэ хъужауэ. ХьэмфIанэ тIэкIур и дамащхьэм телъу ар хадэм къыкIуэцIрыкIт. Абы сыт щыгъуи дэщIыгъут сабий быртIым цIыкIу, щхьэцыгъуэ хъурыфэу. НысащIэм ежьужьхэр ипщIэрт, жыг жьауэм щыджэгу сабийм хуеплъэкIыурэ. Зэми, зэщIэгъэгъауэ щыт хуэрэджей цIыкIум щыгуфIыкIыу хэплъэрт: «НысащIэщIэми ярейщ! Куэд мыщIэу уэри пхъэщхьэмыщхьэкIэ дыбгъэгуфIэнущ», – жиIэурэ епсалъэрт нысэр жыг цIыкIум.
Ар гъэгъахэм щIэт бжьэ ву макъым щIэдэIурт, зэми сабийр зэпиплъыхьти, и гур псэхужауэ пщIэн щIидзэжырт. Тхьэмпэ Iущащэ макъым зэпхыдэIукIыурэ и гупсысэр жыжьэ щыпэщащэрт: «СщIащэрэт къеIущащэу а жьыбгъэм абы къыжриIэр!»
ИгъэщIагъуэрт, абы зэжраIэ щэхум езы дыдэми зыгуэркIэ и Iуэху зэрыхэлъыр…
ЖыгыщIэ цIыкIуми и къудамэ лантIэхэм къыпидза хуэрэджей щхъуантIэхэр къызэпхрыпсу иригъэжьэжт и япэ гъатхэр.
Арати хуабэвэхыу гъэмахуэри къэсащ. Уэшх ткIуэпси къехтэкъым уэгум. Жыг цIыкIур къэнэщхъеящ, пщэдджыжь уэсэпсыр, дауи, къемэщIэкIт абы. НысащIэ цIыкIур мыбдежи къэст, псы пэгуныр иIыгъыу. Псы иригъафэрт, и тхьэмпэ къелIыхахэм зыкъаужьыжыху. Дыгъэм и къалэнрати, зэхуэдэу къатепсэрт, зи закъуэу щыт жыгми, нысащIэ пIейтеями, сабий дыгъэлми.
Гъэмахуэ пщэдджыжьт. Уэшх нэужьым дыгъэр зытепсэжа хьэсэхэм къахиху бахъэм псэм псэхугъуэ гуэр къритт. Абы кIэлъыплъ нысащIэм игъэщIагъуэу зэпиплъыхьт жыг цIыкIум хуэмыIыгъын хуэдизу къыпыкIа хуэрэджэ гъуэжьхэм. Ар пIащIэми ярейт цIыху тепыIэншэхэм ядэгуэшэну. НысащIэр сакъыпэу Iэбэри, къэдабэ гъуэжьрэ джабэплъ хъужауэ зы хуэрэджэ къыпичащ. Данэ фоупсыр къыдэжу зэгуича щхьэкIэ, занщIэу и Iупэм хуихьакъым. Абы жьэдишэрт аддэ жыжьэу къыщежьэ щIымрэ дыгъэмрэ я Iэужьыр: иджыри зы мыцIыху гуэр Iум кърихьэрт, къыпхуэмыIуэтэну гуапэу, ауэ зыгуэркIэ узэпищIэрэ псори зэрызыр, зэрызэщыщыр къыуигъащIэу.
Нэбжьыц кIыхьхэр тригъауэу и кIэкъуащIэр зыIыгъ сабийр къыхудэплъейт. Иджыри зы хуэрэджэ къыпичри, Iэ пIащэ цIыкIум IэщIилъхьащ. Дыщафэ цIыкIур Iэгум ихуэртэкъым, ауэ ар и жьэм хуихьыну ауи игу къэкIыртэкъым, атIэ кIийуэ: «Дадэ, дадэ еплъыт мы топ гъуэжь цIыкIум, – жиIэу пщIантIэмкIэ щIэпхъуащ. - Еплъыт, еплъыт мы ди «къуейщIей цIыкIум!»
Дыгъэмрэ уэшхыпсымрэ фIыуэ зыщIэзыша хуэрэджэр IэфIыпс хъуат. Сытым щыгъуи абы и фIыр къэзыщIэр, дауи, гъунэгъу щIалэжь цIыкIухэракъэ езыр? Махуэ къэс къызэхуэсхэр игъэтхъэжт жыгыщIэм, ауэ и къудамэхэр щысхь лъэпкъ ямыщIэу зэтракъутэрт. ЩIалэжь цIыкIу жыхуаIэракъэ? ЗэхафыщIэрти, щIэпхъуэжхэрт. Зы махуэм нэхъ адрейм къудамэ къутахуэхэр нэхъыбэ хъурт.
КъыкIэлъыкIуэнущ.
