Акъсырэм и щIэин

КъБР-м щIыхь зиIэ и сурэтыщI, ху­дэжникхэм я урысей академием, ­СССР-м, КъБР-м, Сочэ къалэм я Су­рэтыщIхэм я зэгухьэныгъэхэм, КъБР-м и Къэрал саугъэтыр 2001 гъэм зы­хуагъэфэща Акъсырэ МуIэед Алий и ­къуэр къызэралъхурэ илъэс 95-рэ ­ирокъу.

 
Адыгэ лъэпкъыр зэрыгушхуэ япэ адыгэ профессиональнэ сурэтыщI Акъ­сы­рэ МуIэед Псыгуэнсу къуажэм 1931гъэм мазаем и 23-м къыщалъхуащ. 1947 гъэм ар ягъэкIуащ ди къэралым и еджапIэ нэхъыфI дыдэхэм ящыщ зым - Саратов къалэм дэт художественнэ училищэм. Ар ехъу­лIэныгъэкIэ къиухри, къигъэзэжащ. 1981-1984 гъэхэм КъБАССР-м и Су­рэ­тыщIхэм я зэгухьэныгъэм и уна­фэщIу лэжьащ, мызэ-мытIэу хэтащ   союзпсо зэхуэсхэм. 
Акъсырэм и лэжьыгъэхэм ноби щIэуп­щIэшхуэ яIэщ. Ахэр щахъумэ Налшык, Ставрополь щыIэ художественнэ музейхэм я фондхэм. КъищынэмыщIауэ, Урысейм и щIыналъэхэм, хамэ къэралхэм щыпсэу цIыху щхьэхуэхэми абы и сурэтхэр зэ­хуахьэс. МуIэед и лэжьыгъэхэм апхуэдэ щIэупщIэ щIаIэм и щхьэусыгъуэхэм ящыщщ и щIэныгъэм зэпымыууэ зэрыхигъэхъуэным зэрыхущIэкъуар, къигъэ­сэбэп Iэмалхэм зэрызригъэужьар. 
КъБР-м и СурэтыщIхэм я зэгухьэныгъэм къызэригъэпэщ гъэлъэгъуэныгъэ­хэм, ар Москва, Ленинград, Налшык ­ирехъу, Акъсырэ МуIэед жыджэру хэтащ 1952 гъэм щыщIэдзауэ. 60 гъэхэм щегъэжьауэ 90 гъэхэм пщIондэ КъБР-м и сурэтыщIхэм я гъэлъэгъуэныгъэу Мэхъэчкъалэ, Грознэ, Дон Iус Ростов, Винницэ, Краснодар, Орджоникидзе, Ставрополь къалэхэм къы­щызэрагъэпэщахэми Акъ­сы­рэм и лэжьыгъэхэр утыку къыщрахьащ. Налшык, Моск­ва, Ставрополь, Пятигорск къалэхэм, нэгъуэщI щIыналъэхэми и щхьэзакъуэ выставкэхэр зыб­жанэрэ щекIуэкIащ. Абы и лэжьыгъэхэр щагъэ­лъэгъуащ Иорданиемрэ Сириемрэ. 
Сабиигъуэ дыдж зиIа, зи адэ-анэр пасэу зы­фIэкIуэда Акъсырэ МуIэед зэры­цIы­кIу­рэ есат гугъуехьхэр къызэринэкIыфу. Абы и лэжьыгъэхэм ящыщ куэд теухуащ Хэку зауэшхуэм щыгъуэ ишэча гугъуехь­хэмрэ и нэгу щIэкIа гузэвэгъуэхэмрэ. Ауэ абыхэм «гъэр» заригъэщIакъым. Акъсырэм хузэфIэкIащ гъащIэм и IэфI, и дахэ къигъэлъэгъуэну. Бгы уардэхэр, сэхуран гъэгъахэр, дыгъэ бзийхэр зытеджэгухь щIы­уэпсыр, гъэм и зэманхэм я теплъэ ­да­хэ­хэр, натюрмортхэр, удз гъэгъахэр, бзылъ­ху­гъэхэм я сурэтхэр, республикэм и теп­­лъэ­хэр къызэрыщ и сурэт щхъуэкIэп­лъыкIэхэр удэзыхьэхщ, узыгъэгупсысэщ. Абыхэм щыболъагъу и Хэкум, щIыуэпсым хуиIэ лъагъуныгъэ иныр.   
Акъсырэ МуIэед и IэщIагъэм теухуауэ иIа ехъулIэныгъэхэм и фIыщIэ хэлът сыт щыгъуи абы и Iуэхухэр къыдэзыIыгъа, щIэм тезыгъэгушхуэ и щхьэгъусэ Лидэ. И унагъуэм илъа хабзэмрэ зэгурыIуэмрэ арагъэнщ зи плъыфэхэр зэгъэкIуа и лэ­жьыгъэхэм лъабжьэ яхуэхъуар. Нэхъы­жьыфIыр иригушхуэрт и IэщIагъэм и ­къуэмрэ и пхъурылъхумрэ зэрыпащам, и сурэтхэр цIыхухэм щIэщыгъуэ зэращы­хъум. 
Республикэм и сурэтыщI гъуазджэм и лъабжьэр зыгъэтIылъахэм ящыщ Акъ­сырэ МуIэед и Iэдакъэм къыщIэкIа лэжьыгъэхэм къыщыгъэлъэгъуащ Хэку зауэшхуэр, щIыналъэм и щIыуэпс къулейр, абы и цIыхухэм ящыщу республикэм и цIэр фIыкIэ зыгъэIуахэр. А фIыр, дахагъэр, тхыдэм хыхьэжа Iуэхугъуэхэр къызытещ сурэтхэр щIэблэм егъэщIэным, хьэ­щIэу, зыплъыхьакIуэу къытхуэкIуэхэм къыддалъагъуным мыхьэнэшхуэ зэриIэм шэч хэлъкъым. 
Илъэс 85-рэ и ныбжьу, Акъсырэ МуIэед дунейм ехыжащ 2016 гъэм. Езым и псэм зыхищIа дуней псо къызэринэкIащ сурэ­тыщI гъуэзэджэм.