Тхыдэ музейм щахъумэ хьэпшыпхэр

Шэрэдж щIыналэм хыхьэ Аушыджэр къуажэм, Совет Союзым и ЛIыхъужьхэу, Къардэн зэкъуэшхэу Къубэтийрэ Къэбардэрэ я цIэр зезыхьэ и курыт еджапIэм илъэс 40 ипэкIэ къыщызэIуахауэ щытащ музей. Шэрэдж щIыналъэм и мызакъуэу, Къэбэрдей-Балъкъэрым мыхьэнэшхуэ зиIэ и тхыдэ, щэнхабзэ IуэхущIапIэхэм ящыщу къалъытэ ар.

Музейр къызэзыгъэпэщахэм абы щызэхуахьэсащ хьэпшып 1500-м щIигъу. Ахэр и щыхьэтщ Аушыджэр къуажэр щаухуам щыщIэдзауэ и нобэм къэсыху къикIуа тхыдэ гъуэгуанэм. 
Хэку зауэшхуэ зэманым къуажэм, щIыналъэм, къэралым и щхьэхуитыныгъэр яхъумэну зауэм кIуащ къуажэдэс 500-м щIигъу. Абыхэм ящыщу псэууэ къэзыгъэзэжар зауэлI 222-рэщ. Адрейхэм ТекIуэныгъэ Иным я псэр щIатащ, языныкъуэхэр хъыбарыншэу кIуэдащ. А лIыхъужьхэм къащIэхъуа щIэблэм хэлъхьэныгъэ хуащI школ музейм щIэлъ хьэпшыпхэр гъэбэгъуэным. Къапщтэмэ, абы щахъумэ Къардэн зэкъуэшхэм зэрахьа фэилъхьэгъуэхэр, хьэпшыпхэр, лIыхъужьхэм къыхуагъэфэща дамыгъэ лъапIэхэр. ЕджакIуэхэм Хэку зауэшхуэм, Афган зауэм, дзэ Iуэху хэхам хэта я адэшхуэхэм, адэхэм къащIэна хьэпшып, дэфтэр тхылъ, сурэт, дамыгъэ лъапIэхэр халъхьащ музейм щахъумэхэм. КъищынэмыщIауэ, классищым щагъэуващ дзэ Iуэху хэхам и лIыхъужьхэм я партэхэр.
Музейм щIэлъ хьэпшыпхэм ящыщщ «Книга памяти» тхылъ-альбомыр. Абы щызэхуэхьэсащ еджакIуэхэм я адэшхуэхэм Хэку зауэшхуэм щызэрахьа лIыгъэм теухуауэ илъэс зэмылIэужьыгъуэхэм ятха сочиненэхэр, зэманым фагъуэ ищIа письмохэр, щхьэкIуэ тхылъхэр.
Курыт еджапIэм и пщIантIэм и къуэшыкхъэм къуажэдэсхэм пщIэрэ щIыхьрэ пылъу щыщIалъхьэжащ Хэку зауэшхуэм и лIыхъужьхэу, Аушыджэр къуажэр щхьэхуит къыщащIыжа 1942 гъэм хэкIуэдахэу политрук, лейтенант нэхъыщIэ, украин Голубец Архипрэ къызэрыгуэкI стрелок, белорус Канищук Яковрэ. Абыхэм я цIэр фэеплъым тратхащ.
Иджырей щIэблэм я щапхъэщ музейм зи фэеплъ щахъумэ лIыхъужьхэм я хэкум хуаIа лъагъуныгъэр.