Ерокъуэ къуажэм и Iэхэлъахэм

Даргом (Даргъом) – осетиныбзэм «гъуэгу кIыхь» мыхьэнэращ къыщикIыр. Адыгэхэм «Дэргъуэм ауз» жаIэ.

Япэрауэ, апхуэдэу еджэрт Къэбэрдей-Балъкъэрым и Лэскэн щIыналъэмрэ Осетие Ищхъэрэ-Аланиемрэ я гъунапкъэм тет «Мывалъэ хуей» жыхуаIэ Iэхэлъахэм ипщэкIэ щыIэ щIыпIэу Ташлы-Тала къуажэм и ищхъэрэ-къуэкIыпIэмкIэ километри 4-кIэ пыIухам узыщрихьэлIэ къуэладжэм. 1877 гъэм къыдэкIа «Верститхум тещIыхьа дзэ-топограф картэм» («Военно-топографическая. пятиверстная карта 1877 года») ар къызэрыщыгъэлъэгъуар «Долина Дарганъ» фIэщыгъэмкIэщ.

ЕтIуанэрауэ, «Даргъуэм» псалъэр теIукIащ а цIэ дыдэр зезыхьэ псы цIыкIум и сэмэгурабгъумкIэ, иджырей Ташлы-Тала балъкъэр къуажэм и ищхъэрэ-къуэкIыпIэмкIэ километритхукIэ пэжыжьэу, Лэскэн Езанэ осетин къуажэм къыдэкIыу къуршымкIэ дэзыгъэзей автомобиль зекIуапIэм метр 400-кIэ пыIудзауэ, Хэку зауэшхуэм ипэкIэ Iусыгъа, мы зэманым щымыIэж жылэ цIыкIум.

Даргомдон - осетиныбзэщ («даргъ» - «кIыхь», «дон» - псы). Адыгэхэм - «Дэргъуэпс», балъкъэрхэм (Ташлы-Тала дэсхэм) - «Даргъом суу» жаIэр. Мыр Лэскэн Езанэ жылэм къыщыхуэблагъэ щIыпIэр и къуажапщэмкIэ щыIэми, ди республикэм абдежым щигъунапкъэщ. Лэскэн псым ижьрабгъу лъэныкъуэмкIэ къыщыхолъадэ. Географхэм къызэралъытэмкIэ, Дэргъуэпс и къэунэхукIэр телъыджэщ, щIым и зэхэлъыкIэм куэдрэ къыщымыхъу Iуэхущи. Дауэ щытми, хуомыгъэфэщэну ар къызыхэжар «Хъырзынэпс» (Хазнидон) жыхуаIэ къуршыпс уэру Урыху и тIуащIэмкIэ езыгъэзэкIырщ.  

Дэргъуэм къалъэжь - Тхыдэм къызэрыхэщыжымкIэ, мы щIыпIэхэми пасэм щыпсэуа аланхэм метр 800 зи кIыхьагъ къуэтIыхькIэ къаухъуреихьыжауэ щаухуауэ щыта быдапIэжьщ, мы зэманым жьы хъууэ зэтещэщэжами. ЗдэщыIэр Лэскэн Езанэ къуажэм ОсетиемкIэ гъэзауэ укъызэрыдэкI гъуэгум тIу зыщрищIыкIыу, къуршымкIэ езыIуэнтIэкIым и ипщэ-къуэкIыпIэмкIэ къедза Iэхэлъахэрщ.

Дэргъуэм хуей – Километррэ ныкъуэрэ зи кIыхьагъ, метр 200 зи бгъуагъ, мы зэманым явэжа щIыпIэщ. Ташлы-Тала къуажэм ищхъэрэ-къуэкIыпIэмкIэ километри 5-кIэ пыIудзауэ, Дэргъуэпс здежэх ныджэм деж, хуэсэмэгурабгъуу, итщ.

Деикъуащхьэ – Ерокъуэ къуажэм ищхъэрэ лъэныкъуэмкIэ километррэ ныкъуэкIэ пыIухауэ, Лэскэн псым и сэмэгурабгъумкIэ щыIэ мэзым узыщыхуэзэ Деикъуэ къуэладжэм ипщэкIэ щыIэ и къыщIэдзапIэ жыхуиIэщ.

ДыгъапIэ нэкIу - Мы псалъэ зэхэтымкIэ цIыхухэм зи гугъу ящIыр къухьэпIэ лъэныкъуэмкIэ ныджэм къыщхьэщыт Ерокъуащхьэ бгым ипщэкIэ гъэза и Iыхьэрщ.    КIуэкIуэ (КIэкIуей) Жамырзэ и унапIэ – Ерокъуэ къуажэм ипщэ-къуэкIыпIэмкIэ щыIэ и адрыщIымкIэ (Лэскэн псым узэпрыкIмэ) щыIэ «ВыщхьэфIэч» лъагапIэм пэгъунэгъуу, «Ерокъуэ мэз тафэ» зи фIэщыгъэ щIыпIэм деж щыса унагъуэм и цIэр къызыхуэнарщ.  

Къадахъурт (Къардэхъурт, Къудэхъурт) - осетиныбзэкIэ «псы цIыкIу жьгъыру» («къада» - «псы цIыкIу», «хъурт» - «къибыргъукI») жыхуиIэщ. Ерокъуэ и ипщэ адрыщIымкIэ, километри 4-кIэ пыIухауэ, мэзым къызыщыпхив псынэпсхэр щызэлъэдэж къуэладжэщ. И жапIэм километри 6 и кIыхьагъщ. «Дзэлкъэб» зи фIэщыгъэ жыг гуэрэным деж Лэскэн щыхохуэж.

Къадахъурт хэлъэдапIэ - ИщхьэкIэ зи гугъу тщIа Къадахъурт (Къардэхъурт, Къудэхъурт) мэзыпс цIыкIур, ар дыдэм къыщIэжа «Бдзэжьеикъуэ ЕтIуанэ» зыфIаща псы кIантIэр зыхилъэсэжа иужь, Дзэлкъэб жыг гуэрэным ищхьэкIэ щыIэ и Iыхьэм деж Лэскэн щыхэхуэж щIыпIэщ. Ерокъуэ жылэм и къуажэкIэм метр 500-кIэ пэжыжьэщ.

Къэбард и хуей - Ерокъуэ къуажэм къухьэпIэмкIэ щыIэ мэзым жыг зэрымыту узыщыхуэзэ фэхущ. ГъэщIэгъуэныр аращи, 2001 гъэм дунейм къытехьа топограф картэм ар зэрихуар «Урочище Кабардихо» жиIэущ.

Къуэ дыдж (къуэ зэв пхыкIыгъуейщ, къыщыщIидзэм деж дэкIыгъуейуэ) – Ерокъуэ къуажэм ипщэ-къухьэпIэмкIэ километри 2 хуэдизкIэ пэжыжьэу, Лэскэн Езанэ осетин жылэм унэмысу, ижьымкIэ узыщрихьэлIэ къуэладжэщ.

Къуэжапщэ мэзакIуэ гъуэгу - Анзорей жылэм и ипщэ-къухьэпIэмкIэ щыIэ губгъуэмрэ абы къыкIэлъыкIуэ псыхъуэ бжьэпэмрэ ящхьэщыт мэз лъабжьэм щIэкI выгу-шыгу зекIуапIэщ.

Къуажапщэ щыгу - Анзорей жылэм ипщэ-къухьэпIэмкIэ къыдекIуэкI лъагапIэ джафэрщ.

Кхъужьеибэ - Ерокъуэ къуажэм и адрыщIымкIэ мэз лъапэм кIэщIэту щиIэ консерв заводым ипщэ-къуэкIыпIэмкIэ пыIухауэ узыIуплъэ «Ерокъуэ» (а цIэ дыдэр зэрехьэр) Iуащхьэжьым и Iэхэлъахэм ит жыг гуэрэнщ.

ЕтIуанэ Бдзэжьеикъуэ (Псыншокъуэ) - Ерокъуэ къуажэм ищхъэрэ-къуэкIыпIэмкIэ пыIухауэ, Лэскэн къыхэлъэдэж Къардэхъурт псы цIыкIум къыхэкIуэсэж и къуэпсымрэ ар зыдэт къуэбэкъумрэ зэреджэщ.                                 

Елджырыкъуэ хуей - Ерокъуэ къуажэм ипщэкIэ щыIэ мэзышхуэм, километри 3-кIэ пэжыжьэу, узыщыIущIэ, километр 1,5-рэ зи кIыхьагъ, метри I00-м къыщыщIэдзауэ метр I80-м нэблагъэ зи бгъуагъ фэхущ. Узэрихьэфыну гъуэгу закъуэр щыIэри ВыщхьэфIэч сэнтхым дэкIымкIэщ.

Елджырыкъуэ дурэш - Пасэм щыгъуэ апхуэдэу еджэрт «Елджырыкъуэ хуей» жыхуаIэ щIыпIэм ищхъэрэкIэ щиIэ и къуапэу Лэскэн Езанэ жылэм и къуажэкIэм «къыхуэплъэм». Ар икIи жыги къуаци зэрымытщ, метр 300 и кIыхьагъщ, метр 15-м къыщыщIэдзауэ метр 45-рэ зи бгъуагъ щIыгу зэв хэшащ.

Жалгъын (Жалгъэн) хуей - Анзорейрэ Ерокъуэрэ я зэхуаку дэт Дзэлкъэб тхьэ елъэIупIэм (Лэскэн псым и адрыщIымкIэ) и лъабжьэкIэ щыIэ щIыпIэщ, нэхъапэм унагъуэ бжыгъэ щыпсэуауэ.

Мыри къыжыIэпхъэщ. «Жалгъын» псалъэм адыгэхэм кърагъэкIыр урысхэм «тамариск» жыхуаIэ къэкIыгъэрщ. Мы фIэщыгъэм хуэдэ нэгъуэщI щIыпIэхэми уащрохьэлIэ. Апхуэдэщ, псалъэм папщIэ, Тэрч адрыщIкIэ щыIэ Терекское жылэм ипщэкIэ узыщыIущIэ къуакIэбгыкIэм «Жалгъыныбэ» цIэр зэрызэрихьэр.  

Жалгъынхуей мэз - Анзорей къуажэм и ипщэ-къухьэпIэмкIэ, Лэскэн и ныджэм щхьэщыту узыщыIущIэ мэз кIуэцI фэхущ.

Жалгъынхуей шытх - Ерокъуэрэ Анзорейрэ я зэхуаку дэту, Урыхурэ Лэскэнрэ я псыхъуэхэмкIэ зыгъазэ мэзыпс цIыкIухэр зэщхьэщызыш мэзылъэ тхыцIэщ.

Мыри къыхэгъэщыпхъэщ. Мыбдежым дызыщыхэплъэжа щIыпIэцIэхэр зэщIэзыкъуар УФ-м и дзэ зэщIэузэдахэм хэта, къулыкъум къыпэрыкIыжа полковник Тохъу Мухьэмэдщ.