Уджыр къыбогъажьэ

- Гухэлъ уэрэдхэм ди гъащIэм увыпIэшхуэ щаубыд. Нобэ дызытепсэлъыхьыну уэрэдыр зэраусрэ илъэс 60-м нэблэгъащ, - «Уджыр къыбогъажьэ» уэрэдым и къежьапIэм дыщегъэгъуазэ КIунтIыщ - ХьэпцIэ Аннэ. - Тхылъым зэритымкIэ, абы и псалъэхэр зейр Бещтокъуэ Хьэбасщ, макъамэр - Дыгъужь Хъусенщ (къуажэдэсхэр зэреджэр ФIыцIэщ). А уэрэдым и хъыбар зэхуэсхьэсыну яужь сыщихьэм, сэ зыхуэзгъэзащ композитор ХьэIупэ ДжэбрэIил. «60 гъэхэм зэхэсхат «ФатIимэт» цIэр къыхэщу зы уэрэд. УзыIэпишэу уедаIуэрт, ауэ, и кIэм нэсу мытхауэ къысщыхъуащ, - жиIащ ХьэIупэм. - Уэрэдыр зейр наIуэтэкъым. Еуэри, а макъамэм сыхэлэжьыхьыжри, нэгъэса хъуауэ къыщыслъытэм Бещтокъуэ Хьэбас, а зэманым дзэм къулыкъу щищIэу щыIэти, письмо хузотх: «Хьэбас, мы макъамэ ныпхуэзгъэхьым къезэгъыу псалъэ щIэплъхьамэ хъунт», - жызоIэри. Куэд дэмыкIыуи Хьэбас и жэуап къысIэрыхьэжащ. «ФатIимэ» цIэри хэмытыжу, псалъэхэри зэхъуэкIауэ. Сэ а зэманым сцIыхуртэкъым Дыгъужь Хъусен, и хъыбари зэи зэхэсхатэкъым, псэумэ, Тхьэм куэдрэ игъэузыншэ, уэрэдыр сысейщ жысIэркъым, сызэрыхэлэжьыхьыжар къыхэзгъэщ къудейуэ аращ».
 ХьэIупэ ДжэбрэIил мы хъыбарыр къызжиIэжа иужь, мурад сщIащ Дыгъужь Хъусен къэзгъуэтыну. Телевиденэм къыщыздэлажьэ режиссер Абыдэ Динэрэ оператор Щоджэн Иналрэ си гъусэу 2011 гъэм и накъыгъэ мазэм докIуэ Къамылыкъуэ къуажэм. Уэшхыр уридэкIуеиным хуэдэу къешхырт, къуажэм цIыху дэсу пщIэнтэкъым. Сытми, зы уэрам гуэр дыдохьэри, псы пэгунитI иIыгъыу зы дадэ дыхуозэ. Машинэм дыкъикIыу, къэтлъыхъуэм и цIэр щыжытIэм, къыпыгуфIыкIщ, и пыIэр щхьэрихри: «Уэлэхьи, сыкъэвгъуэтамэ», - къыджиIащ. ДыщIэкIуам и щхьэусыгъуэр щыжетIэм къригъэжьащ: «А уэрэдым фIэсщауэ щытар «ФатIимэщ». Сыкъимыдэу, зыкъысхуигъэпагэу зы хъыджэбз куэдрэ къыкIэлъызжыхьащ. Сэ абы щыгъуэ колхозым трактористу сыщылажьэрт. Зы махуэ гуэрым губгъуэм ситу си щхьэм къихьащ а макъамэр. Махуэ зыбжанэкIэ сщымыгъупщэжу, сыгъуэлъми сытэджми си щхьэм щыкIэрахъуэу екIуэкIащ, зэрыжаIэу, зи, сиутIыпщыртэкъым макъамэм. ИтIанэ псалъэхэр стхащ. Дзапэ уэрэду ирахьэжьэри, Сэрмакъ дэт ЩэнхабзэмкIэ унэм щыжаIэу щIадзащ, уеблэмэ радиомкIэ къат хъуащ. ИужькIэ ар сэ зэрыстхар къащIэри, сом 300 пощтымкIэ къысхурагъэхьауэ щытащ. Абы щыгъуэм ар ахъшэшхуэт. И псалъэкIи макъамэкIи а уэрэдыр зыхуей хуэзыгъэзэжа Бещтокъуэ Хьэбасрэ ХьэIупэ ДжэбрэIилрэ, уэрэдыр зи макъ щабэмкIэ цIыхубэм фIыуэ езыгъэлъэгъуа Къуныжь Хьэждал сымэ фIыщIэ яхузощI. 

*   *   *

Уджыр къыбогъажьэ,
Сигу илъ щэху къозгъащIэу
Нэр зыхуэзгъэплъыз, си дахэкIей.
Жэщыр хэкIуэтами,
Мазэр хэкIуэдакъым,
Вагъуэ нитIкIэ уэ зэ къыдэплъей.

Пшынэ Iэпэр лъалъэу,
Пшынэ гъуагъуэр щатэу,
Уи Iэм хуэжыIэщIэу къыдолъей.
Си нэм укъеплъакIуэу,
Сигу илъ псор къэпщIатэм,
Си псэр псэхужынт, дахэкIей.

Хышхуэ лъагъуныгъэр
Къэукъубияуэ,
Си гур кхъуафэжьейуэ кърехуэкI.
Дуней сызытетыр
Схуэмыгъэбэяууэ,
Уэ сызэрыпщыщIэр къызеIуэкI.

Уджыр уогъэкIащхъэ,
Си гур зи гъэр пщащэм
Къыпхуэзэш плIанэпэм уогъэзэж.
Уи Iэр соутIыпщыжыр,
Соплъми умыжыжьэт,
Ауэ шэчыгъуейуэ согъэзэж.