Эйнштейн Альберт къызэрихутауэ

Астрофизикхэм я къэрал зэхуаку зэгурыIуэныгъэм хэтхэм иджыблагъэ къаIэрыхьащ хьэрш жыжьэм «мащэ кIыфI» жыхуаIэу («черная дыра») зыщызыгъэпщкIухэм язым и гъунэ дыдэм къызэрымыкIуэ къэхъукъащIэхэр зэрыщекIуэкIыр къезыгъэщIа нэщэнэхэр.

Ар сыт жытIэмэ, а щIыпIэм къыщыхэпсыкI нурыбэр апхуэдизу иныщэти, а Iуэхугъуэм кIэлъыплъ щIэныгъэлIхэм (астрономхэм) къагурыIуащ абдежым, GW250II4 нагъыщэр зрата мащэ кIыфIым и Iэхэлъахэм, уахэм щызелъатэ пкъыгъуэ абрагъуитI зэрыщызэжьэхэуар.

Аращ, а къэхъукъащIэращ щхьэусыгъуэ хуэхъуауэ къабжар гравитацие хысыджхэр куэдыщэу а щIыпIэм къызэрыщыхэпсыкIам. А нурыбэм и зэкIэлъыкIуэкIэ-зыгъэзэкIэр зищIысым кIэлъыплъкIэрэ астрофизикхэм зэхагъэкIыфынущ икIи нэхъри зыгурагъэIуэфынущ псори зыщIэзылъафэу зыри къэзымыутIыпщыж мащэ кIыфIым и гъунэм бгъэдыхьэпар думпу щигъэкIуэд дыдэм къыщыхъу-къыщыщIэхэр зыхуэдэр.

Электромагнит диапазонкIэ арыххэу пхузэхэгъэкIынур къызэрымыкIуэу мащIэщ мащэ кIыфIым и гъунэ дыдэм къыщекIуэкIым теухуауэ. АтIэми, щыIэщ абы ехьэлIа хъыбархэр дэзыгъащIэ Iэмал телъыджэ. Ар сыт жытIэмэ, мащIэ кIыфIхэм ящыщу тIур щызэжьэхэуэкIэ (гравитацие и лъэныкъуэкIэ зыр адрейм зэрызыщIилъафэ къару иныщэ къазэрыхукъуэкIым къыхэкIыу), абыхэм щызэлъэIэса Iэхэлъахэр зэрызыщIагъэсысэмкIэ къыпхуэщIэнущ а щIыпIэм деж, физикэ щIэныгъэм ипкъ иткIэ, къыщыхъу-къыщыщIэхэр зыхуэдэр.      

Апхуэдэ къэхутэкIэ-къэпщытэкIэм нэхъри зезыпщытахэм ящыщщ Канадэм щыIэ Периметр институтым теоретикэ физикэмкIэ и къудамэм щылажьэхэр. Ахэращ, псом япэ зрагъэщу, GW250II4 мащэ кIыфIым и гъунэ дыдэм къикI нурыбэм и къэунэхукIэ-зэхэтыкIэр зыхуэдэр зэхэгъэкIын щIэзыдзахэр.

Къэхутэныгъэхэр езыгъэкIуэкIхэм я пашэ Ма Сижент зэрыхуигъэфащэмкIэ, мащэ кIыфIхэм язым адрейр щызэщIилъафэкIэ къэхъур зэдгъэщхь хъунур абджым (кумбыгъэм) ит псыр бжэмышх цIыкIукIэ щызэIытщIэкIэ, и кIуэцIым адэкIэ-мыдэкIэ хьэжкурийуэ зэрыщызигъэкIэрахъуэрщ. ИкIи, апхуэдэ зэрызехьэкIэм и «пэнцIывыр» мащэ кIыфIхэм я нэз дыдэм щеIусэкIэ, абы адэкIэ щыIэхэм ехьэлIа хъыбар гуэрхэри къызэрыдигъэщIэнур шэч къызытедмыхьэжынщ. Апхуэдэ Iуэху бгъэдыхьэкIэр зыфIэкъабылхэм зэрыжаIэмкIи, зэжьэхэуапIэм къыщыхъу-къыщыщIэхэр щIэныгъэ и лъэныкъуэкIэ зытет хабзэхэр еджагъэшхуэ, физик цIэрыIуэ Эйнштейн Альберт теорие защIэкIэ илъэсищэ ипэкIэ къихутауэ щытахэм тохуэ.