Адыгэ тхакӀуэ, усакӀуэ, еджагъэшхуэ, жылагъуэ лэжьакӀуэ Нало Заур Мыхьэмэт и къуэм и гъащIэ гъуэгуанэм теухуауэ куэди жаIащ, куэди ятхащ. Абы и творчествэм зыщызыгъэгъуазэ дэтхэнэми, шэч хэмылъу, ар зэрызыхищIэр зэхуэдэкъым, дэтхэнэми езым и лъагъукIэ щхьэхуэ иIэжщ. Апхуэдэ зы тхыгъэщ мы гъэм КъБКъУ-м филологиемкIэ и къудамэр къэзыуха Тохъу Алинэ и IэдакъэщIэкIыр.
«Си къуажэгъу Нало Заур и гъащIэр щыпкъагъэм и щапхъэ нэхуу къызолъытэ. Ар филологие щӀэныгъэхэмкIэ кандидатщ, «КъБР-м щӀэныгъэмкӀэ щӀыхь зиӀэ и лэжьакӀуэ», «Абхъаз Республикэм культурэмкӀэ щӀыхь зиӀэ и лэжьакӀуэ» цӀэ лъапӀэхэр иIэщ, КъБАССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и депутату, жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм я тхьэмадэу щытащ. Налор Хьэтуей жылэжьым къыщалъхуащ, адыгэгу, адыгэпсэ кIуэцIылъу щытащ, и Iэдакъэ къыщIэкIа фIыгъуэ мыкIуэщIу лъэпкъым къыхуигъэнар къыпхуэмылъытэнщ. Хэти хуеину къысщохъу апхуэдэ цIыху щэджащэм и творчествэм зыщигъэгъуэзэну. Псалъэхэр зэпызыщэу щIэзыдза сабийм деж къыщыщIэдзауэ зи ныбжь хэкIуэта цIыхум нэс дэтхэнэми Налом и творчествэм езым пэгъунэгъу гуэр къыщигъуэтыфынущ. Дапщэщи жаIэ: «Сабийм и псэр къабзэщ, абы и гум лъагъуэ къыхуэзыгъуэтыфыну цIыхум жиIэр пэжу, езым и фIэщ хъууэ щытын хуейщ». Си гуапэу къыхэзгъэщыну сыхуейт япэ дыдэу цIыкIухэм къаIурылъэлъу зрагъащIэ усэхэм я нэхъыбэр Заур и IэдакъэщIэкIхэм зэращыщыр, ахэр сабийм дежкIэ гурыIуэгъуэу бзэ дахэкIэ зэрытхам нэмыщI, гуапагъэ инкIэ зэрыпсыхьар. Къэзыухъуреихь дунейм псэкIэ хэплъэрэ зыми емыщхь жыIэкIэ гурыIуэгъуафIэкIэ къиIуэта защIэщ Заур и сабий усэхэр. Ахэр щызэхуэхьэсащ «Бзухэм я бзэм» (1959), «Аслъэныкъуэ» (1967), «Усэхэр» (1973), «Дыгъэеджэ» (1976) тхылъхэм, нэгъуэщӀхэми.
Налом и тхыгъэхэм щигъафIэ образхэм ящыщщ цIыху лэжьакIуэр. Абы хуищI пщIэр къэлъытэгъуейщ. ГуащIэдэкI хьэлэлым къыпэкIуэ хъерым и IэфIагъымрэ пщIэм и инагъымрэ зыхэпщIэну ухуеймэ, Заур и творчествэм щыгъуазэ зыхуэпщIын хуейщ.
Заур и тхыгъэхэр дызэрыхуейм хуэдизу куэду школ программэм хэту жысIэфынукъым, ауэ абы хэмыхьэу къанэхэм папщIэ е нэхъыбэу дджыну дызыхуейхэм щхьэкIэ классщIыб лэжьыгъэ зэхуэмыдэхэри ебгъэкIуэкI хъунущ. Абыхэм ящыщ зым сыкъытеувыIэну сыхуейт. Ар класс нэхъыжьхэм щIэс еджакIуэхэм ирагъэкIуэкI къэхутэныгъэ лэжьыгъэрщ. Адыгэбзэм хуэIэижь ныбжьыщIэхэм яфIэфIу ирагъэкIуэкI ар. Нало Заур и творчествэм щыгъуазэ дэтхэнэми къыбжиIэфынущ Къэжэр ХьэкIашэ теухуа тхыгъэхэри езы ХьэкIашэ и образми пхутепсэлъыхьыфынущ. А тхыгъэхэм къежьапIэ хуэхъуахэми щыгъуазэщ ахэр. Ауэ зыщымыгъуазэ куэдкIэ еджакIуэхэм къадэгуэшауэ щытащ ХьэкIашэ и къуэ Къэжэр Аслъэн (езы Аслъэни илъэс куэдкIэ ди еджапIэм пщIэ зыхуащI егъэджакIуэу щылэжьащ, нобэ къытхэмытыжми, ди гум IэфIу къина цIыху гуапэт). ЕджакIуэхэм Заур нэгъуэщI лъэныкъуэкIэ къаригъэцIыхуащ абы. Заур сыт хуэдэ лэжьапIэ Iумытами, сыт хуэдэ ехъулIэныгъэхэр гъащIэм щызыIэримыгъэхьами, сыт хуэдэ ныбжьэгъущIэхэр къимыгъуэтами, ар зи къежьапIэр IэщIыб зымыщI, ныбжьэгъугъэр зыгъэпэжыф, фIы къыхуэзыщIахэм гулъытэ дахэ яхуэзыщIыжыф цIыху пэжу зэрыщытам цIыкIухэр щигъэгъуэзащ Аслъэн. Абы и зы щыхьэтщ, ХьэкIашэ псэуху, Заур абы и деж лъагъунлъагъу къэкIуэжын, и ехъулIэныгъэхэмкIэ дэгуэшэн зэи зэрыщимыгъэтар.
Налом и новеллэхэр гъащIэм къыхиха защIэщ, зэ еплъыгъуэкIэ къызэрыгуэкIхэу, ауэ гупсысэшхуэ зиIэхэу апхуэдэщ. Абы и лIыхъужьхэм я нэхъыбэр ди жылэм къыдэкIахэщ, къуажэдэсхэм яцIыху защIэщ, тхыгъэхэм къыщыIуэтэжахэр щекIуэкIыр Хьэтуейщ – а псоми Нало Заури и лIыхъужьхэри еджакIуэхэм пэгъунэгъу ящI, дихьэхыу и тхыгъэхэри ядж.
Налом и усэхэр, новеллэхэр, рассказхэр, повестхэр къыдэкIыгъуэ щхьэхуэу дунейм къытехьащ, апхуэдэу абы и Iэдакъэ къыщIэкIащ адыгэ щэнхабзэм теухуа къэхутэныгъэ лэжьыгъэхэр щызэхуэхьэса тхылъхэр, Iуэхугъуэ зэмылIэужьыгъуэхэм ятеухуа статьяхэр. Лъэпкъым дежкIэ фIыгъуэшхуэщ абы и дэтхэнэ IэдакъэщIэкIри.
Гугъущ нобэ Нало Заур хужамыIа гуэр къэбгъуэтыну. Нэхъ гугъужщ, зы тхыгъэ кIапэкIэ Заур и творчествэм утепсэлъыхьыну. Пэжыр жысIэнщи, сэ апхуэдэ къалэни си пщэм дэслъхьэжакъым. Сэ сызыхуеяр гуапэу а адыгэлI щэджащэр дигу къэдгъэкIыжынырщ. Заур гъащIэ гъуэгуанэ гугъу къызэпичами, апхуэдэ лъэужь дахэ къэзыгъэна цIыхур насыпыфIэу сэ къызолъытэ. Абы и щыхьэтуи Хайям Омар и жыIэгъуэхэм щыщ зыкIэ си тхыгъэр сухыну сыхуейт. «Алыхьым насыпыфIэ уищIыну хуеймэ, гъуэгуанэ нэхъ гугъу дыдэр къыпхухех, сыт щхьэкIэ жыпIэмэ гъуэгуанэ тыншкIэ насыпым хуэкIуэ щыIэкъыми».
